اس کے علاوہ کہ نبی ﷺ کی نبوت میں معجزات کا تواتر سے ثابت ہونا، کچھ ایسے مخصوص معجزات بھی ہیں جن کا تواتر انہیں ہر طرح کے جعل و گھڑنت کے امکان سے بالاتر کر دیتا ہے۔ اس باب کا باقی حصہ انہی مخصوص معجزات کے بارے میں ہے، مگر پہلے یہ بات واضح کر دینی چاہیے کہ کسی بھی چیز پر یقین کرنے سے پہلے تواتر کی شرط لگانا احتیاط نہیں بلکہ بدگمانی ہے۔ انسانی علم کا بیشتر حصہ آحاد خبروں کے ذریعے حاصل ہوتا ہے، جیسے کسی ایک ماخذ سے کوئی چیز پڑھ لینا۔ اگر یہ شرط مان لی جائے تو ہم لوگوں میں گردش کرنے والی کسی بھی خبر پر یقین نہیں کر سکیں گے، بلکہ شاید اپنی آنکھوں پر بھی بھروسا نہ کر سکیں، جب ہم کسی واقعے کے تنہا گواہ ہوں۔ ہم عموماً اپنی آنکھوں پر اعتماد کرتے ہیں، جب تک کہ کوئی زیادہ مضبوط دلیل ہمیں ان پر شک کرنے پر مجبور نہ کرے۔ لہٰذا معجزات کے ممکن اور قابلِ ثبوت ہونے کو سمجھ لینے کے بعد، ان کی آحاد روایات کو بھی اس وقت تک رد نہیں کرنا چاہیے جب تک ان کی صحت کا دفاع ممکن ہو اور ان کی نقل و روایت میں کوئی نقص ثابت نہ ہو جائے۔

In addition to miracles being a mutawātir phenomenon of the Prophet’s صلى الله عليه وسلم ministry, there are specific miracles whose mutawātir transmission elevates them above any possibility of fabrication. The remainder of this chapter discusses this subset, but let us first assert that requiring mutawātir testimony before believing anything is cynicism, not prudence. Most of acquired human knowledge comes through āḥād reports, such as reading something from a single source, and so this stipulation would prevent us from believing any bit of news that people circulate. It might even prevent us from believing our own eyes when we are the sole witness to an event. We generally trust our eyes, at least until we are compelled by stronger reasons to suspect them. Hence, after realizing the possibility and demonstrability of miracles in principle, even āḥād reports of them should not be dismissed whenever their reliability is defensible and no defects in their transmission have been identified.

په فتح الباري کې ابن حجر (وفات ۱۴۴۹ء) د پيغمبر ﷺ د معجزو په ډېرو والي خبرې کوي او وايي: دا ټول يوځای سره دا ضروري علم (يقين) ورکوي.

In a brilliant passage in Fatḥ al-Bārī, Ibn Ḥajar (d. 1449) speaks on the abundance of the Prophet’s صلى الله عليه وسلم miracles and says, This collectively confers necessary knowledge (certainty)

دده چې د پیغمبر ﷺ په لاس د ډیرو مافوق‌الفطرت پیښو رامینځته کیدل، هغه ډول چې څوک کولی شي د حاتم [الطائي] سخاوت او د علي شجاعت په یقین سره ثابت کړي، که څه هم د دې په اړه راپورونه د آحادو سندونو له لارې رسیدلي او ځینې یې ظني دي. په دې سره باید وویل شي چې د پیغمبر ﷺ ډیری معجزې مشهورې او خپرې شوې، د خلکو له لوی ډلو لخوا نقل شوې (متواتر) دي، او له همدې امله د حدیث، د رجالو د پیژندنې او د شهادتونو د تصدیق علماوو لخوا یقیني ګڼل شوي دي، که څه هم د دغو علومو څخه ناخبره کسان د دې په اړه دغه کچه باور ته نه دي رسیدلي. په حقیقت کې، که څوک ادعا وکړي چې د دې پیښو ډیری برخه (حتی غیر متواتره) په قطعي ډول ثابتې دي، دا لرې له حقیقته نه وي، ځکه دا نه شي انکار کیدای چې دغه راویان په هره طبقه کې عموماً دغه روایتونه ډیر دقیق نقل کړي دي.

that a great number of supernatural events occurred at his hands صلى الله عليه وسلم, in the same manner that someone can conclusively assert the generosity of Ḥātim [al-Ṭā’ī] and the courage of ‘Alī, even if the individual reports on this are only speculative due to their being reported through āḥād chains. However, it should be noted that many of the Prophet’s miracles became well-known and widespread, were narrated by huge groups of people (mutawātir), and consequently conferred certainty by the scholars of transmission, biographical verification, and testimony authentication—even if those unfamiliar with these disciplines did not reach this degree of confidence regarding them. In fact, if someone were to claim that most of these incidents (even the non-mutawātir) were definitively established, this would not be far-fetched because it is undeniable how accurately these narrators usually related these accounts in every layer of transmission.

او همدارنګه د صحابه‌وو [د پیغمبر ﷺ] یا د هغوی وروسته راتلونکو څخه داسې یو هم روایت نه دی راغلی چې دغو روایاتو ته مخالف وي او دغه چوپتیا د تایید غوښتنه کوي، ځکه هغوی په ټولیز ډول له دروغ ته ستړګې پټولو څخه لوړ دي. او که فرضاً دوی د دغو معجزو په اړه د یو بل روایاتو رد کړی وای، دا به یوازې د راویانو د اعتبار په شک کولو، یا هغه ته د دروغ، ضعیف حافظې یا زوړ والي تورنولو له امله وای. او په خپله روایت کې د متن په اړه هیڅوک نیوکه نه ده کړې.354

Furthermore, it is not documented from the Companions [of the Prophet صلى الله عليه وسلم] or those after them a single conflicting report that challenges these accounts, and this silence necessitates approval since they are collectively above turning a blind eye to falsehood. And hypothetically, had they denied one another’s reports on these miracles, this would only be due to doubting the reliability of the narrator, or accusing him of lying, poor memory, or senility. As for the content of the narration itself, nobody ever criticized it.354

دې لپاره، د معجزو په اړه د احادو روایات هم د اعتبار او اعتماد وړ ګڼل کیدای شي. له دې سره سره، د ځانګړو معجزو بیانونه به یوازې هغو خورا ډاډمنو مثالونو ته محدود وي چې د متواتر نقل له لارې ثابت شوي دي.

Thus, even āḥād reports about miracles can be considered authentic and reliable. Despite this, the following accounts of specific miracles will be restricted to the most indisputable examples, those established by mutawātir transmission.

قیامت نږدې شوه، او سپوږمۍ ویشل شوه.

The Hour has come near, and the moon has split [in two].

او که دوی کوم معجزه وګوري، نو مخ اړوي او وایي: «دا یو تیریدونکی جادو دی.» دوی تکذیب وکړ او خپلو خواهشاتو پسې ولاړل، او هر کار به خپل قرار ته ورسیږي.355

And if they see any miracle, they turn away and say, “Passing magic.” And they denied and followed their desires—and every matter will be settled.355

د قریش د مشرکانو په یوه هڅه کې چې پیغمبر ﷺ ته ځواب ورکړي، له پیغمبر ﷺ څخه داسې یوه ښکاره نښه وغوښته چې انکار ورته ممکن نه وي، نو الله تعالی د دوی په سترګو وروسته د سپوږمۍ ویشل وکړل.

In an attempt to stump the Prophet صلى الله عليه وسلم, disbelievers from the Quraysh clan demanded an undeniable sign from the Prophet صلى الله عليه وسلم, which led to God splitting the moon before their eyes.

نبي ﷺ بیا وفرمایل: «شاهدي وکړئ.»۳۵۶ حیران شوی ہجوم وویل چې محمد باید دوی باندې جادو کړی وي، خو چې هغه نشي کولای ټولو باندې جادو وکړي، نو دوی پرېکړه وکړه چې د شاوخوا سیمو مسافرانو څخه وپوښتي چې ایا دوی هم هغه څه لیدلي چې دوی ترې لیدلي وو. دوی د مکې ښار هاخوا کسان د پوښتنې لپاره ګړندي سوارانو ولېږل، او دوی هم تایید کړه چې په شپه کې په آسمان کې همغه پدیده یې لیدلې ده.۳۵۷ په پای کې د قریشو مشرکانو انکار غوره کړ او دوی مجبور شول چې خپلو سترګو ته هم انکار وکړي.

The Prophet صلى الله عليه وسلم then said, “Bear witness.”356 The baffled crowd said that Muhammad must have cast a spell on them, but since he could not have cast a spell on everyone, they decided to ask the travelers from surrounding areas if they saw what they did. They sent riders racing out to question those beyond the city of Mecca, and they too confirmed having seen the exact same phenomenon in the night sky.357 Ultimately, the idolaters from Quraysh chose denial and they were forced to deny their own eyes.

په حدیثو کې د ډیرو عالمانو په خپلواکه توګه دې معجزاتي پېښې ته د تواتر درجه ورکړې ده، او دې کار لپاره یې د هر طبقې راویانو څیړنه کړې ده. دا کار السبکي په شرح مختصر ابن الحاجب کې، ابن حجر په الامالي کې، القرطبي په المفهم کې، ابن کثیر په البداية والنهاية کې، امام المناوي په شرح الفية العراقي کې، او ابن عبدالبر (وفات ۱۰۷۱ م) په نورو کتابونو کې کړی دی.358

Numerous luminaries of Hadith have independently verified the mutawātir-grade reporting of this miraculous event by exploring its narrators from every layer of transmission. This was done by al-Subkī in Sharḥ Mukhtaṣar Ibn al-Ḥā jib, Ibn Ḥajar in al-Amālī, al-Qurṭubī in al-Mufhim, Ibn Kathīr in al-Bidāyah wal-Nihāyah, Imam al-Munāwī in Sharḥ Alfiyat al-‘Irāqī, and Ibn ‘Abd al-Barr (d. 1071), among others.358

پاک ده هغه ذات چې خپل بنده [محمد] یې د شپې له مسجد الحرام څخه مسجد الاقصى ته بوتلی، چې چاپیریال یې مو مبارک کړی دی، ترڅو هغه ته زموږ څه نښې وښیو. په حقیقت کې هغه یوازې اوریدونکی او ګورونکی دی.362

Glory be to the One Who took His servant [Muhammad] by night from the Sacred Mosque to the Farthest Mosque whose surroundings We have blessed, so that We might show him of Our signs. Indeed, He Alone is the All-Hearing, All-Seeing.362

د پیغمبر محمد ﷺ د مکې څخه بیت المقدس ته او بیرته په یوه شپه کې سفر وکړ، داسې سفر چې د اوومې میلادي پیړۍ په یوه مسافر لپاره به یوه بشپړه میاشت نیولې وای. کله چې مشرکانو د دې کیسې خبر د بلې ورځې سهار واوریده، خوشحاله شول، په دې امید چې په پای کې به ثابته کړي چې محمد ﷺ دیوانه دی. دوی ژر راټول شول چې ټول خلک د هغه شاوخوا راټول کړي، او د خوښۍ ځای ته، خلک د پیغمبر ﷺ څخه د "دې بې بنسټه کیسې" اوریدو په وخت کې په حقیقت کې له څوکیو څخه راښکته شول او له خندا پریوتل. د دوی د ریښتیا‌ونو او نه منلو څخه خفه شو، پیغمبر ﷺ مکه ته ولاړ او کعبې ته ورغی، هلته یې د الله تعالی ستاینه وکړه او له هغه څخه یې وغوښتل چې بیت المقدس بیا ورته وښودل شي. د ټولو حاضرینو په خواشینۍ، پیغمبر ﷺ بیا د هغه مبارک ښار په ډیر دقیق تفصیل تشریح پیل کړ، داسې لکه چې هغه همدا اوس په هغه کې روان وي.

The Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم was taken from Mecca to Jerusalem and back in a single night, a journey that would ordinarily take a full month for any traveler in the seventh century. When the pagans caught scent of this story being shared the following morning, they became jubilant with hopes of finally proving Muhammad was a madman. They rushed to gather everyone around him, and to their delight, people literally fell off their seats in laughter upon hearing this “ludicrous tale” from the Prophet صلى الله عليه وسلم. Saddened by their mockery and disbelief, he صلى الله عليه وسلم proceeded to the Ka‘bah where he praised God and asked Him to be reshown Jerusalem. To the dismay of everyone present, the Prophet صلى الله عليه وسلم then began describing that blessed city in exquisite detail, as if he was walking through it at that very moment.

خلک په اضطراب سره هغو مکي تاجرانو ته مخه وکړه چې—برخلاف محمد ﷺ—د بیت المقدس په لور د سفرونو لپاره مشهور وو، خو هغوی د ده د سم وېنا تصدیق وکړ. ډېری کسان بیا هم هغه رد کړ او په غوسه له ځایه ووتل.

People nervously turned to the Meccan traders who—unlike Muhammad—were known to frequent Jerusalem, only to find them admitting his accuracy. Many still denied him and stormed off in frustration.

جدید ملحدان لکه ریچرډ ډاکنز۳۶۳ او سام هیرس۳۶۴ هم د تاریخ د تکرار په شان، هغه مشران چې د اسلام نیوکه کوي، د هغو مسلمانانو په ټوکو کې بوخت دي چې "د ساینسي ریښتیاوالي" رد کوي او منې چې "محمد ﷺ د وزرې لرونکي آس پر آسمان ورغی." خو دا د اسلامي دین د پوهې د نشتوالي ښکاره ثبوت دی، سربیره پر دې چې دا د ساینسي کار بنسټونه هم سست کوي. د اسلامي سرچینو د پوهې په اړه د دوی د ناخبرتیا له مخې باید وپوهیږو چې هغه مخلوق چې "براق" ورته ویل کیږي، هیڅکله وزرې آس نه و، او نه یې پیغمبر ﷺ داسې تشریح کړی دی۔۳۶۵ سربیره پر دې، روایتونه څرګندوي چې براق پیغمبر ﷺ بیت المقدس ته بوتلی و؛ د هغه طریقې په اړه چې خدای پیغمبر ﷺ آسمان ته پورته کړ، دا بله خبره ده، لکه څنګه چې په اسلامي دودونو کې بحث شوی دی۔366

عبدالله بن عمر رضي الله عنهما روایت کوي چې رسول الله ﷺ به د یوې کجورې د ونې د تنې په څنګ کې ولاړ وو او خطبې به یې ورکولې. یوې انصاري ښځې په غوښتنه، رسول الله ﷺ اجازه ورکړه چې د درې زینو یوه کوچنۍ منبر ورته جوړ شي، ترڅو هغه ښه ولیدل شي او د زیاتیدونکې غونډې ته د خپل غږ رسولو ښه وي. کله چې رسول الله ﷺ په راتلونکې جمعه دغه نوي منبر ته وخوت، نو د دغې ونې له تنې څخه په لوړ آواز د ژړا غږ راپورته شو. رسول الله ﷺ ښکته راغی، هغې ته لاړ او لاس یې پر هغه وهلو لګاوه، لکه څنګه چې څوک ماشوم ته د چپ کولو لپاره لاس پر سر کوي. انس بن مالک رضي الله عنه زیاتوي: «او مسجد د هغې د ژړا له امله ولړزید.» سهل بن سعد رضي الله عنه زیاتوي: «ډیر خلک د هغې د ژړا او ناږي غږ له اورېدو وژاړل.» ابن عباس رضي الله عنهما زیاتوي: «رسول الله ﷺ لاړ او هغې ته یې غاړه ورکړه تر دې چې چپه شوه، بیا یې وفرمایل: "که ما دا نه وای غیږ کړې، نو دا به تر قیامت پورې همداسې ژړیده."» جابر رضي الله عنه زیاتوي: «دا د هغه وحي له ورکېدو په غم کې ژړیده چې نږدې څخه به یې اورېده.» دا یوازې پنځه صحابه وو چې دا پېښه په سترګو لیدلې وه، که څه هم د حدیث د معتبرو عالمانو په وینا، ټول شمېر یې نږدې شل وو. ابن حجر دا څېړنه داسې لنډه کړې: «د ونې د ژړا او د سپوږمۍ د ویشلو حدیثونه هر یو د ډېرو زیاتو کسانو له خوا نقل شوي دي، داسې چې د حدیث پوهانو ته، چې د نقل زنځیرونه څېړي، یقیني علم ورکوي، نه د هغو کسانو ته چې په دې کې روزل شوي نه دي، او الله ښه پوهېږي.» همدارنګه المناوي دا حدیث د ونې د ناږي په اړه د ډېرو صحیحو زنځیرونو له لارې روایت کړی، چې یو ځای یې دا پېښه د متواتر پېښې په توګه ثابتوي، بیا وايي چې نږدې شل صحابه یې روایت کړی دی.

‘Abdullāh ibn ‘Umar  reports that the Prophet صلى الله عليه وسلم used to deliver his sermons while standing beside the trunk of a datepalm tree. Upon the request of an Anṣārī woman, the Prophet صلى الله عليه وسلم permitted that a small pulpit of three steps be constructed for him so that he would be more visible and project his voice farther into the growing audience. When the Prophet صلى الله عليه وسلم ascended the new pulpit on the following Friday, loud sounds of weeping emerged from this tree-trunk. The Prophet صلى الله عليه وسلم descended and went over to it and began caressing it with his hand just as someone does to quiet a child. Anas ibn Mālik  adds, “And the mosque shook from its whimpers.” Sahl ibn Sa‘d  adds, “Many people started weeping from hearing its crying and moaning.” Ibn ‘Abbās  adds, “He صلى الله عليه وسلم went and hugged it until it quieted, then said, ‘Had I not embraced it, it would have continued like this until the Day of Resurrection.’” Jābir  adds, “It was weeping over missing the Revelation that it would hear [recited] close by.” These were only five Companions who reported this incident firsthand, though nearly twenty in total were present, according to the leading Hadith authorities. Ibn Ḥajar summarizes this investigation by saying, “The hadith of the tree weeping and moon splitting have each been transmitted by an enormous number, one that offers sure knowledge for Hadith experts who examine their chains of transmission, not those untrained in that, and Allah knows best.”373 Similarly, al-Munāwī reports this hadith on the tree whimpering through many authentic chains which collectively entail it being a mutawātir event, then states that it has been narrated from nearly twenty Companions.

په نورانی قرآن کریم کې الله تعالیٰ موږ ته خبر ورکوي چې د هغو لویو نښو څخه چې الله تعالیٰ حضرت داوود علیه السلام ته درکړې وې، یوه دا وه چې د هغه د خوږو تسبیحاتو غږ به غرونه او اوړي ښکارې تر شا کوي، شپه او ورځ: «او یقیناً مو داوود ته له خپلې لوی فضل څخه ورکړ، [وې ویل]: ای غرونو! له هغه سره زما ستاینه تکرار کړئ، او مرغانو هم [همداسې وکړئ]. او مو هغه ته اوسپنه نرمه کړه.»376 په همدې معجزې سره، الله تعالیٰ د محمد ﷺ رسالت تائید کړ. بې ژوندې شیان به د هغه په لاسونو کې الله تعالیٰ پاکوالی بیانول، او حتی د هغه د پیغمبرۍ او رسالت گواهي به یې ورکوله. حضرت عبدالله بن مسعود رضي الله عنه وايي: «موږ به اوریدل چې خواړه د هغه په خوړلو کې تسبیح وایي.»377 دا خواړه به د رسول الله ﷺ په حضور کې الله تعالیٰ ستایل کوله کله چې دوی ته ایښودل کیده. همدارنګه، حضرت ابوذر رضي الله عنه وايي: زه د رسول الله ﷺ سره په یوه حلقه کې حاضر وم، او د هغه په لاسونو کې وړې تیږې وې، او د حلقې ټول خلک د هغوی تسبیح اوریدلای شول. بیا هغه دا تیږې حضرت ابوبکر ته ورکړې، او دوی د ابوبکر سره هم تسبیح وویله؛ د حلقې ټولو خلکو د هغوی تسبیح واورېده. بیا هغه دا بیرته رسول الله ﷺ ته ورکړې او دوی بیا د هغه په لاس کې تسبیح وویله. بیا هغه دا حضرت عمر ته ورکړې، او دوی د هغه په لاس کې تسبیح وویله، او د حلقې ټولو خلکو د هغوی تسبیح واورېده. بیا رسول الله ﷺ دا حضرت عثمان بن عفان ته ورکړې، او دوی د هغه په لاس کې تسبیح وویله.

In the Noble Qur’an, Allah tells us that of the powerful signs He granted Prophet David  was that his melodious glorifications of God would be echoed by the towering mountains and soaring birds around the clock: “And We certainly gave David from Us bounty. [We said], ‘O mountains, repeat [Our] praises with him, and the birds [as well].’ And We made pliable for him iron.”376 With this same miracle, Allah endorsed the Prophet Muhammad .صلى الله عليه وسلم Inanimate objects would glorify God in his hands, and even testify to his ministry as messenger and prophet. ‘Abdullāh ibn Mas‘ūd  said, “We used to hear the food making tasbīḥ (glorifying Allah) as he ate.”377 The dish would praise God in the presence of the Prophet صلى الله عليه وسلم when the food was placed before him. Similarly, Abū Dharr  said, I was present with the Prophet صلى الله عليه وسلم in a circle, and in his hands were pebbles, and everyone in the circle could hear their tasbīḥ. He then passed them to Abū Bakr, and they made tasbīḥ with Abū Bakr [as well]; everyone in the circle could hear their tasbīḥ. He then passed them back to the Prophet صلى الله عليه وسلم and they made tasbīḥ in his hand again. He then passed them to ‘Umar, and they made tasbīḥ in his hand, and everyone in the circle could hear their tasbīh. The Prophet صلى الله عليه وسلم then passed them to ‘Uthmān ibn ‘Affān, and they made tasbīh in his hand.

هغه بیا دغه کسان موږ ته راواړول، او دوی د موږ له هیڅ یوه سره تسبیح ونه کړه.378

He then passed them to us, and they did not make tasbīḥ with any one of us.378

دا هغه لومړني معجزې وې چې الله تعالیٰ د محمد ﷺ لپاره چمتو کړې. د نبوت څخه مخکې هم، ډبرې ورته سلام اچولاوې. د الله رسول ﷺ وفرمایل: «زه په مکه کې داسې ډبرې پېژنم چې زما د مبعوث کېدو څخه مخکې به ماته سلام اچاوه، او زه اوس هم هغه پېژنم.»379

امام النووي فرمايي: «د رسول الله ﷺ د ګوتو ترمنځ د اوبو د بهیدو او زیاتیدو هغه حدیثونه، همدارنګه د خوراکي توکو د زیاتیدو حدیثونه، ټول واضح معجزې دي چې الله د رسول ﷺ له لاسه په ډیرو مواقعو او مختلفو حالتونو کې ښکاره کړې دي، او په ټولیزه توګه د تواتر درجې ته رسیدلي دي.»381

Imam al-Nawawī says, “These hadith on water gushing from between his fingers and increasing for him, and the food supply increasing as well, are all clear miracles performed by Allah’s Messenger صلى الله عليه وسلم on many occasions and under different conditions and have collectively reached mutawātir status.”381

د حدیث عالمانو په دې پیښو باندې ډیرې ټولګې لیکلې دي، له هغو ځینې د عبدالله بن مسعود څخه روایت دی:

Hadith scholars have prolific compilations on these incidents, of which is the following account from ‘Abdullāh ibn Mas‘ūd :

مونږ معجزې د الله تعالی د برکتونو په توګه ګڼلې، مګر تاسو دوی د ګواښ په توګه ګڼئ. یوځل مونږ د الله د رسول ﷺ سره په سفر کې وو، او زموږ اوبه ختمې شوې. هغه وفرمایل: «ما ته هغه پاتې شوې اوبه راوړئ.» خلکو ته یوه لوښی ورکړل شو چې په کې اوبه وې، نو هغه خپل لاسونه په هغه کې کیښودل او وې فرمایل: «د برکت والا پاکې اوبه راشئ، او ټولې برکتونه د الله له خوا دي.» ما ولیدل چې اوبه د الله د رسول ﷺ د ګوتو تر منځ څخه بهیدې. په حقیقت کې، مونږ به دا هم اوریدل چې کله خواړه خوړل کیدل، نو هغه به د [هغه] لخوا د الله تسبیح ویل.382

We used to consider miracles as Allah’s Blessings, but you people consider them to be threatening. We were once with the Messenger of Allah صلى الله عليه وسلم on a journey, and our water ran short. He said, “Bring me the remaining water.” The people presented him a vessel containing water, in which he then placed his hands and said, “Come get the blessed purification water, and all blessings are from Allah.” I saw the water flowing from between the fingers of Allah’s Messenger صلى الله عليه وسلم. Indeed, we used to also hear the food glorifying Allah as it was being eaten [by him].382

جابر بن عبدالله روایت کوي چې د حدیبیې په ورځ خلک ډیر تږي شول. د پیغمبر ﷺ په مخ کې یوه کوچنۍ لوښۍ وه چې یو څه اوبه پکې وې، او هغه ﷺ ولیدل چې خلک د هغه په لور منډې وهي، ځکه چې هغه ﷺ په دغه اوبو وضو پوره کړې وه. هغه ﷺ وپوښتل: «څه پېښ شوي دي؟» دوی وویل: «موږ نه د وضو لپاره اوبه لرو او نه د څښلو لپاره.» نو هغه ﷺ خپل لاس په هغې لوښۍ کې کېښود، او د هغه د ګوتو له منځه اوبه د چینو په شان پورته بهیدې شوې. هغه ﷺ وفرمایل: «ټول هغه کسان چې وضو غواړي، راشي؛ برکت د الله له خوا دی.» جابر وویل: «موږ ټولو هم له هغې لوښۍ څښل او وضو مو وکړه، او ما دا پروا نه کوله چې څومره څښم، ځکه زه پوهیدم چې دا مبارکه ده.» یو راوي جابر ته وپوښتل: «تاسو څو کسان وۍ؟» هغه وویل: «که موږ سل زره هم وای، دا به زموږ لپاره کافي وه، مګر موږ پنځلس سوه وۍ.» 383 انس بن مالک په شخصي ډول د پیغمبر ﷺ د مبارکو ګوتو له منځه د اوبو د بهیدو نور نږدې ورته پېښې هم روایت کړي دي.384 دا روایتونه ښیي چې اوبه یا د پیغمبر ﷺ د ګوتو له خپلو ځایونو راوتلې، یا د دوی ترمنځ له خلاګونو بهیدلې. ډیری د حدیثو مفسرین، پشمول البغوي او السیوطي، لومړی نظر غوره کړی، او له همدې امله دا معجزه ډېره ځانګړې ګڼلې ده.

سلمه بن اکوع روایت کوي:

Salamah ibn al-Akwa‘  narrates:

ایوو ځل د الله رسول ﷺ سره یوه جنګي سفر ته ووتلو او ډیره سختي مو ولیدې، نو پریکړه مو وکړه چې ځینې سپي حیوانات یې ذبح کړو. د الله رسول ﷺ امر وکړ چې خپل خواړه یو ځای کړو، نو مونږ یوه چادر او یوه څرمه خپره کړه چېرته چې د ټولو خواړه راټول شول. ما ځان کش کړ چې اټکل وکړم چې دا څومره دي، او دا یوازې د یوه وړوکي بزې د ناسته کېدو ساحه وه. موږ څلور سوه کسان وو، او ټولو په خپل خوښه وخوړل، بیا مو خپلې بوجۍ د توښې څخه ډکې کړې.

We once set out on an expedition with Allah’s Messenger صلى الله عليه وسلم and faced great hardship, and decided to slaughter some of our riding animals [for food]. The Messenger of Allah صلى الله عليه وسلم ordered us to pool our food rations, so we spread a sheet and leather where everyone’s rations were collected. I stretched myself to assess how much that was, and it was only the area a small goat could sit on. We were fourteen hundred people, and we each ate to our satisfaction and then filled our bags with provisions.

رسول الله ﷺ وفرمایل: "آیا د وضو لپاره اوبه شته؟" یو سړی راغی چې یوه کوچنۍ لوښۍ یې درلوده چې ډېره لږه اوبه پکې وې. پېغمبر ﷺ هغه اوبه په یوه پراخه لوښي کې واچولې. له همدې لږو اوبو ټولو په بشپړ ډول وضو وکړه. وروسته اته کسان راغلل او وې ویل: "آیا د وضو لپاره لا اوبه پاتې دي؟" د الله رسول ﷺ وفرمایل: "د وضو اوبه ختمې شوې دي."385

The Messenger of Allah صلى الله عليه وسلم then said, “Is there any water for performing ablution?” A man came forward with a small container that held very little water, which the Prophet صلى الله عليه وسلم emptied into a wider basin. From that amount, all thoroughly performed their ablution. Eight individuals later came and said, “Is there any water left to perform ablution?” Allah’s Messenger صلى الله عليه وسلم replied, “The ablution water is finished.”385

امام النووی لپاره بل ځای کې څرګندوي چې کله یو صحابي دومره غټه خبره روایت کوي او د دلیل په توګه شخصي طور د دې پېښې په لیدلو یا په حاضریدو کې د نورو صحابه‌وو سره یوځای ګډون ذکر کوي، چې دوی د هغه روایت اورېدلی او تصدیق یې کړی یا یې پرې خبرې کړې، او هغه ته انکار نه وي کړی، دا خبره نورې هم ډاډمنه کوي او د هغه د خبرو د ریښتیا په اړه یقیني پوهه ته اړتیا پیدا کوي.386

As Imam al-Nawawī points out elsewhere, When a Companion narrates something this incredible and cites as evidence personally attending it himself along with the other Companions, who hear his narration and claim or hear about it, and do not denounce him, that further confirms it and necessitates sure knowledge about the truth of his words.386

جابر بن عبدالله روایت کوي چې پلار یې عبدالله بن عمرو بن حرام وفات شو او د ډیر پور لاندې پاتې شو. هغه وویل: نو ما د پیغمبر ﷺ څخه د هغه د پور ورکوونکو په اړه مرسته وغوښته، ترڅو هغوی د هغه پور کم کړي. پیغمبر ﷺ دا غوښتنه له هغوی څخه وکړه، خو هغوی انکار وکړ، نو پیغمبر ﷺ ماته وفرمایل: "لاړ شه، خپلې کجورې د ډولونو له مخې جلا کړه؛ د عجوه کجورې په یوه خوا او د عِذق ابن زید کجورې په بلې خوا کېږدە. بیا ما ته خبر راکړه." ما همداسې وکړل، بیا مې د الله ﷺ رسول ته خبر ورکړ. هغه راغی، کېناست، بیا یې وفرمایل: "د خلکو (پور ورکوونکو) لپاره کیل وکړه." ما د هغوی حصې کیلې کړې، تر دې چې ټول هغه پور مې ورکړ چې دوی ته پور و، او زما کجورې داسې پاتې شوې گویا له هغو هېڅ کم شوی نه وي. کله چې عمر بن خطاب ﷜ د دې معجزاتي زیاتوالي په اړه خبر شو، وویل: "کله چې د الله رسول ﷺ باغ ته ننوتې، ما پوه شو چې دا به برکتمن شي."387

قاضی عیاض فرماتے ہیں: "نبی ﷺ کی دعاؤں کا ان لوگوں کے حق میں اور ان کے خلاف قبول ہونا، جن کے لیے یا جن کے خلاف آپ ﷺ نے دعا فرمائی، اصولاً متواتر ہے اور بداہۃً معلوم ہے۔" ان کا مطلب یہ ہے کہ اللہ تعالیٰ نے نبی ﷺ کی دعاؤں کو اتنے مواقع پر قبول فرمایا، اور اس کی گواہی اتنے لوگوں نے دی، کہ اس کا انکار سراسر غیر عقلی بات ہوگی۔ غزوۂ بدر میں تعداد میں کم اور سامان سے خالی ایک مسلمان لشکر کو اللہ تعالیٰ نے فتح عطا فرمائی، ایک بکری کے تھنوں سے، جو دودھ نہیں دے رہی تھی، دودھ نکلا، اور بغیر بادل کے آسمان سے بارش برسی؛ یہ سب کچھ نبی ﷺ کے آسمان کی طرف ہاتھ اٹھانے کی برکت سے ہوا۔ جن لوگوں نے آپ ﷺ کی صحبت میں سب سے کم وقت گزارا، انہوں نے بھی یہ واقعات دیکھے، اور ان میں سے بہت سے لوگ انہی واقعات کے باعث ایمان پر پختہ ہو گئے۔

Al-Qāḍī ‘Iyāḍ says, “The Prophet’s صلى الله عليه وسلم supplications being answered for those he prayed for and against is mutawātir in principle, known by necessity.”392 He meant that God responded to the prayers of the Prophet صلى الله عليه وسلم on so many occasions, and this was corroborated by testimony from so many people, that doubting it would be wholly irrational. An outnumbered and unequipped Muslim army was granted victory by God at the Battle of Badr, milk was drawn from the udders of a non-lactating goat, and rain poured from a cloudless sky—all by virtue of the Prophet صلى الله عليه وسلم raising his palms to the heavens, and those who spent the shortest time with him witnessed these events and many were driven to conviction by them.

انس بن مالک روایت کوي:

Anas ibn Mālik  narrates:

یو ځل د رسول الله ﷺ د جمعې د خطبې په وخت کې، یو سړی ودرېد او وې ویل: "اې د الله رسوله! آسونه او پسونه هلاک شول! نو تاسو د الله څخه دعا ونه غوښتئ چې موږ ته باران راولي؟" رسول الله ﷺ خپل لاسونه پورته کړل او دعا یې وکړه، داسې وخت کې چې اسمان د شیشې په څېر صاف و. ناڅاپه باد راپورته شو، ورېځې یې سره راټولې کړې، او سخت باران پیل شو. موږ جومات څخه ووتلو او د بهېدونکي اوبو په منځ کې تر کورونو پورې ولاړ شو. باران تر راتلونکې جمعې پورې دوام وکړ؛ نو هماغه سړی—یا بل یو سړی—ودرېد او وې ویل: "اې د الله رسوله ﷺ! کورونه نږدې دي چې ړنګ شي؛ مهرباني وکړئ د الله څخه وغواړئ چې باران بند کړي!" دا واورېدل نو رسول الله ﷺ مسکی شو او وې فرمایل: "اې الله! [باران راوړه] زموږ شاوخوا، نه زموږ پر سر." ما ورېځو ته وکتل، نو هغه د مدينې شاوخوا د تاج په ډول بېلېدلې وې.394

As the Prophet صلى الله عليه وسلم was once delivering a Friday sermon, a man rose and said, “O Messenger of Allah, the horses and sheep have perished! Will you not invoke Allah to bless us with rain?” The Prophet صلى الله عليه وسلم lifted his hands and supplicated at a time when the sky was as clear as glass. Suddenly wind blew, driving together the clouds and causing heavy rain. We exited the mosque wading through the flowing water till we reached our homes. It kept raining until the following Friday, when the same man—or another man—stood up and said, “O Messenger of Allah صلى الله عليه وسلم, the houses have almost collapsed; please ask Allah to withhold the rain!” Hearing that, the Prophet صلى الله عليه وسلم smiled and said, “O Allah, [let it rain] around us and not upon us.”393 I looked to the clouds and found them separating into a crown-like formation around Madinah.394