ووایه [اے محمد ﷺ]، «دا زما لاره ده؛ زه په بصیرت سره الله ته بلنه کوم، زه او هغه څوک چې زما پیروي کوي. او الله پاک دی، او زه له مشرکانو څخه نه یم.»166

Say [O Muhammad], “This is my way; I invite to Allah with insight, I and those who follow me. And exalted is Allah; and I am not of those who associate others with Him.”166

پیغمبر محمد ﷺ هیڅکله د خلکو څخه نه دی غوښتي چې هغه عبادت وکړي. هغه حتی خلکو ته اجازه نه ورکوله چې هغه ته له حده زیات احترام وکړي، همیشه د الهي ذات او د خپل انساني طبیعت ترمنځ واضح توپیر کاوه، او کله چې هغه کوټې ته ننوته نو خلکو ته یې د هغه د درولو څخه منع کوله (وګورئ فصل ۲). هغه ﷺ د خلکو هغه خبرو ته اعتراض وکړ چې په پټه توګه هغه او الله یو له بله برابروي،۱۶۷ او په خپل مرګ کې یې د تیرو خلکو د هغه کړنو په اړه خبرداری ورکړ چې د خپلو پیغمبرانو قبرونه یې زیارتونه جوړ کړي وو.۱۶۸ د هغه د پیغام لپاره له دې څخه لوی بنسټ نه و چې د خلکو په زړونو کې د توحید خالصه پوهه وساتل شي او د افرادو او د دوی د الله سره مستقیمې او شخصي اړیکې ترمنځ هر خنډ لرې شي.

The Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم never asked people to worship him. He did not even allow people to display excessive reverence to him, would always make a sharp distinction between the Divine and his own human nature, and would stop people from standing for him when he entered a room (see Chapter 2). He صلى الله عليه وسلم objected to people implicitly equating him and Allah in their statements,167 and warned on his deathbed about the actions of past people who had turned the graves of their prophets into shrines.168 There was no greater keystone of his message than protecting the purest understanding of monotheism in people’s hearts and removing any barrier between individuals and their direct and personal connection with God.

لیو ټالسټوی (د ۱۹۱۰ز کال کې مړ شو) د روسیې د یوې اشرافي کورنۍ څخه و، او ځینې کسان یې د ټولو وختونو له ترټولو لوی ناول لیکونکو څخه بولي. ډیرو کسانو د هغه لوی درناوی راپور کړی چې هغه د اسلام لپاره درلود، سره لدې چې هغه عیسوی و، ځکه هغه فکر کاوه چې اسلام کې ارزښتناک عناصر شتون لري چې هغه غوښتل تر پراخ لوست او لیدونکو پورې ورسوي.

Leo Tolstoy (d. 1910) hailed from an aristocratic Russian family and is described by some as one of the greatest novelists of all time. Many have reported his great respect for Islam, despite being a Christian, because he thought it contained valuable elements that he wanted to make accessible to a wider audience.

هغه (د ډیرو ځانګړو مفکرینو) د لړۍ کتابونو کې، چې نوم یې «د ټولو وختونو او ملتونو تر ټولو په زړه پورې مفکرین» دی، پیغمبر محمد ﷺ هم شامل کړی.

He included the Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم in a series of books entitled The Most Remarkable Thinkers of All Times and Peoples.

په دې لړۍ کې تولستوی د اسلام په اړه لیکي، دې دین جوهر دا دی چې د عبادت وړ هیڅ معبود نشته پرته له هغه یوه حقیقي او ټول‌واکه خدای څخه، هغه مهربان او عادل دی، او هر انسان به په انفرادي ډول د هغه د ایمان او د هغه د نیکو او بدو اعمالو د توازن له مخې قضاوت کوي، چې دا د صالحینو لپاره سلامتیا او د ظالمانو لپاره هلاکت دی… هغه غواړي چې خلک هغه سره مینه وکړي او یو بل سره هم. د خدای سره مینه د لمونځ، د نورو په اړه ښه احساس، مرسته او بخښنې له لارې څرګندیږي۔169

In this series, Tolstoy writes about Islam, The essence of this faith came down to the fact that there is no deity worthy of worship except the One True Almighty God, that He is merciful and just, and will judge each person individually, according to his or her faith and the balance of his or her good and bad actions which means peace for the righteous, and damnation for evildoers… He wants people to love Him as well as each other. The love for God is expressed in a prayer, compassion for others, assistance and forgiveness.169

اگر د انسانیت لویه وجودي اړتیا دا وي چې یو حقیقي خدای وپیژني او د هغه سره بامعنا اړیکه جوړه کړي، نو یوازې د خدای او د هغه د یووالي په اړه تر ټولو پاک عقیده به دوی ته جذب کړي. کله چې د Pew Research Center ډیموګرافیکي تحلیلګرو وپلټله چې ولې اسلام د نړۍ تر ټولو ډیر وده کوونکی دین اټکل شوی، دوی وموندله چې "د اسلام عقیدې ته ترجیح ورکول/ په اسلام کې ډیر معنا موندل" او "د اسلام زده کړه/ د دې دیني متنونو لوستل" په حقیقت کې د اسلام ته د اړولو دوه لومړني محرکات دي۔ دا تعجب نه لري۔ کله چې انسانان ځانونه د بامقصده مخلوقاتو په توګه وینې، نو د دوی لپاره دا منطقي ده چې هغه ذات ته تر ټولو ښه ځای نشته چې دوی یې پیدا کړي او ډیزاین کړي دي، ترڅو دوی ته د دوی هدف وښيي۔ همدارنګه دې خلکو ته دا هم لازمي ښکاري چې یو لوړ حکمت او لوړ رحمت لرونکی ذات به دوی ته دا هدف خپور کړی وي، او له همدې امله د "الهي وحي" ماډل د دین د ماهیت په توګه دومره ژور جذب لري، یا هغه ماډل چې "آسماني الهام شوي پیغمبران" دي، لکه څنګه چې مخکې بحث شوی۔ د خدای د پیژندلو په لرغونې لټون کې د دې ټکي څخه موږ یا محدودو فلسفو ته پاتې کېږو چې د خلکو تر ټولو مهم پوښتنو ته ځواب نه شي ورکولای چې ژوند ته معنا څه ورکوي، یا لټون د "ابراهيمي ادیانو" ته محدود کېږي چې د خدای د یووالي په نظريه کې موافق دي، مګر له هغه وروسته توپیر لري۔ په پای کې، دا د اسلام ځانګړی ټینګار په خدای د یووالي او د هغه په لوی شان دی چې دا دی له دودیز یهودیت څخه جلا کوي، کوم چې خدای یو قومي ذات بولي چې یو وینې ته یې ځانګړې مينه ده، او له اصلي عیسويت څخه هم جلا کوي، کوم چې خدای تقلیلي بولي چې د نیک عملونو پر ځای د ایمان ادعا منې۔ لکه څنګه چې چارلس لی ګای ایټن (د ۰ وفات) وویل، 2010)، برطانوی سفارت کار اور اسلامی عالم، نے اس نکتے پر لکھا: اسلامی نقطۂ نظر کے مطابق یہودیت نے توحید کو "قومی" بنا دیا، اسے صرف ایک قوم کے لیے مخصوص کر دیا، جبکہ عیسائیت میں حضرت عیسیٰ کی ذات گویا خدائی کو اس طرح ڈھانپ لیتی ہے جیسے چاند سورج کو گرہن لگا دے؛ یا پھر: یہودیت نے اس توحید کو مستحکم کیا، اسے ایک گھر اور ایک لشکر عطا کیا، لیکن اسی وقت اسے ضبط بھی کر لیا؛ عیسائیت نے حق کو عالمگیر بنایا، مگر اسے کمزور کر دیا۔ اسلام نے دائرہ مکمل کیا اور ابراہیمؑ کے دین کی پاکیزگی بحال کی، موسیٰؑ اور عیسیٰؑ کو اپنی کائنات میں بلند مقام دیا، اور توحید کی جوہری حقیقت یعنی ایک ہی ذات کی یکسو عبادت، نیز ذاتی و سماجی توازن میں جھلکنے والی الٰہی وحدت کو اختیار کیا؛ یعنی ہر متضاد قوت کے درمیان اور انسانی تجربے کی مختلف سطحوں کے درمیان توازن۔

If humanity’s greatest existential need is to identify the one true God and develop a meaningful relationship with Him, then only the purest belief about God and His uniqueness will attract them. When demographics analysts at Pew Research Center investigated why Islam is projected to be the fastest growing religion in the world,170 they found that “preferring the beliefs/ finding more meaning in Islam” and “studying Islam/reading its religious texts” are in fact the two primary motivators for converting to Islam.171 This should not be surprising. When humans see themselves as purposeful creatures, it should follow for them that there is none better than the One who fashioned and designed them to inform them of their purpose. It also follows for these people that a supremely wise, supremely merciful being would have communicated that purpose to them, and hence the undying appeal of the “divine revelation” model of religion, or that of “heavenly inspired messengers” as discussed earlier. From this juncture in the ancient quest to know God, we are left with either limited philosophies that fall short of answering people’s most pressing questions on what makes life meaningful, or the search is narrowed to the “Abrahamic faiths” which agree on the oneness of God in theory but diverge thereafter. Ultimately, it is the unique emphasis of Islam on the Oneness of God and His glory that separates it from traditional Judaism which posits God as tribalist with partiality for a single bloodline, and mainstream Christianity which posits God as reductionist who accepts claims to faith in place of righteous works. As Charles Le Gai Eaton (d. 2010), the British diplomat and Islamic scholar, wrote on this point, In the Muslim view, Judaism ‘nationalized’ monotheism, claiming it for one people alone, while in Christianity the person of Jesus as it were eclipsed the Godhead, just as the sun is eclipsed by the moon; or again: Judaism stabilized this monotheism, giving it a home and an army, but at the same time confiscated it; Christianity universalized the truth, but diluted it. Islam closed the circle and restored the purity of the faith of Abraham, giving to Moses and Jesus positions of pre-eminence in its universe and seizing upon the quintessential nature of monotheism, single-minded worship of the One, and upon the reflection of the Divine Unity in personal and social equilibrium--a balance between all contrary forces and between the different levels of human experience.

ابن تیمیہ (وفات ۱۳۲۸ء) دا نظر درلود چې اسلام د موسی علیہ السلام د عدل شریعت او د عیسی علیہ السلام د فضل شریعت یو ځای کوي، او د یہودیت د سختۍ او د عیسی علیہ السلام د رحمت ترمنځ منځنۍ لار نیسي؛ او هغه وویل چې کله چې موسی علیہ السلام د خدای جلال اعلان کړ او عیسی علیہ السلام د هغه نیکۍ، نو محمد ﷺ د هغه کمال اعلان کړ۔

Ibn Taymiyyah (d. 1328) maintained that Islam combined the Mosaic Law of Justice with the Christian Law of Grace, taking a middle way between the severity of Judaism and the mercy of Jesus; and he said that while Moses had proclaimed God’s Majesty and Jesus His Goodness, Muhammad proclaimed His Perfection.

په همدې سیاق کې ویل کیږي چې عیسیٰ هغه څه ښکاره کړل چې موسیٰ پټ ساتلي وو، یعنې د الهي رحمت رازونه او د الهي مینې شتمني، او اسلام په پای کې ټول شیان د بشپړ حق په رڼا کې روښانه کړل۔172

In the same context, it is said that Jesus revealed what Moses had kept hidden, the secrets of the Divine Mercy and the richness of Divine Love, and that Islam finally brought everything into perspective in the light of total Truth.172

که څه هم خدای (ج) په قرآن کریم کې د ډیرو جنبو له مخې د هغه ډول بیان شوی دی چې په انجیل کې یې بیان شوی، خو توپیرونه یې ډېر مهم او پایلې لرونکي دي. د بیلګې په توګه، په قرآن کریم کې د خدای د یووالي او د هغه د ذات په اړه هیڅ پیچلتیا نشته، برخلاف د تثلیث د عقیدې ابهام سره، چې پیچلتیا یې د نن ورځې د عیسوي مذهبونو ترمنځ د خدای د ذات او طبیعت په اړه بنسټیزو اختلافاتو کې منعکسه ده. همدارنګه، په قرآن کریم کې د خدای د قدرت د بشپړتیا په اړه هیڅ استثنا نشته، پداسې حال کې چې عهد عتیق، د بیلګې په توګه، خدای داسې بیانوي چې د یعقوب سره په کشتۍ کې ماتی خوري.173

Though God is described in the Qur’an similarly to how He is described in the Bible in many respects, the differences are significant and consequential. For instance, there is no mystery surrounding God’s oneness and identity in the Qur’an, as opposed to the obscurity of the trinitarian doctrine, with its convoluted nature reflected today in the fundamental disagreements between Christian denominations over the person and nature of God. Likewise, there is no exception to God’s omnipotence anywhere in the Qur’an, while the Old Testament depicts God, for instance, as losing a wrestling bout with Jacob .173

یوازې په اسلام کې موږ داسې یو ځانګړی تمرکز ګورو چې پر خدای مرکوز دی، هغه چې په یووالي او کمال کې مطلق دی، په خپل واک او عدالت کې له ټولو څخه لوړ دی، له دې څخه پاک دی چې د خپلې مخلوقاتو په شان وي یا دوی بې لارښوونې پرېږدي، او په ورته ډول د ټولې انسانیت لپاره مهربان دی، او دوی ټول په ورته پیغام خطاب کوي.

Only in Islam does one find a distinct focus on God who is absolute in His Oneness and perfection, transcendent in His power and justice, glorified above resembling His creation or deserting them without direction, and equally compassionate to humanity at large, addressing them all with the same message.