اصول الفقه هغه قواعد دي چې د فقه د استنباط د طریقې پورې اړه لري. ابن الحاجب دا داسې تعریف کړی دی: «هغه قواعد چې مجتهد په هغو سره د تفصیلي دلیلونو څخه د عمل د شرعي احکامو استنباط کوي».2

Usul al-Fiqh is the collection of principles pertaining to the methodology for the extraction of Fiqh. Ibn al-Hajib defined it as, „the principles by which the mujtahid derives the legal rules of conduct from the specific evidences‟.2

د اصول الفقہ مفہوم د یوې ساینسي تجربې په ترسره کولو کې د میتودولوژۍ د پابندۍ سره ورته دی. همدارنګه، په فقہ (احکامو) د استنباط کې د میتودولوژۍ پابندي ته اصول الفقہ ویل کېږي. دا میتودولوژي یو انسان ته داسې لاره برابروي چې له اسلام کې د تشریعي سرچینو څخه اسلامي احکام استنباط کړي.

The concept of Usul al-Fiqh is comparable to adhering to the methodology when conducting a scientific experiment. Similarly, adhering to the methodology in deriving Fiqh (rulings) is referred to as Usul al-Fiqh. This methodology provides a way for a person to derive Islamic rulings from the legislative sources in Islam.

د اصولِ فقہ سره تړلي د قواعدو ټولګې ډیرې دي. د دې قواعدو ځینې مثالونه په لاندې برخه کې بحث کېږي.

The collections of principles related to Usul al-Fiqh are many. A few examples of these rules are discussed in the following section.

د اسلامي فقه د اصولو یوه لویه موضوع د احکامو د استنباط لپاره د ځانګړو سرچینو غوره کول دي. قرآن کریم، سنت، اجماعِ صحابه او قیاس څلور سرچینې دي چې نږدې ټول علماء یې منې. په دې سربیره نور اضافي سرچینې هم شته، لکه مصلحتِ مرسله (عامه ګټې) یا اجماعِ امت، چې په پراخه توګه نه منل شوي.

Adopting specific sources to derive laws is a major subject in Usul al-Fiqh. The Qur‟an, Sunnah, Ijma‟ as-Sahabah (consensus of the companions) and Qiyas (analogical deduction) are four sources in Islam, which are accepted by almost all of the scholars. However, there are other additional sources such as Maslahah al Mursalah (public interests) or Ijma‟ al Ummah (consensus of the Ummah), which are not widely accepted.

په عربی ژبه کې د یوې آیت یا حدیث د جوړښت د پوهیدو لپاره قواعد شتون لري. د عربی ژبې د گرامر قواعد د آیت یا حدیث معنا ټاکي. له همدې کبله، د گرامر د قواعدو پوهیدل او د هغو پلي کول د عربی ژبې یوه کارونه ده په اصول الفقه کې.

Within the Arabic language, there are rules for understanding the structure of an Ayah or a Hadith. The rules of grammar in the Arabic language define the meaning of the Ayah or Hadith. Therefore, understanding the rules of grammar and their application is one use of the Arabic language in Usul al-Fiqh.

د قرآن او سنت د متنونو صحیح پوهه پرته له دې څخه هیڅ حکم نه شي استنباطیدلی. د قرآن او سنت د متن ژبنی جوړښت له یو بڼې څخه بلې ته توپیر لري. د دې ژبنیو بڼو ځینې مثالونه دادي: ظنّي (ګومانی متن)، قطعي (یقیني متن)، عام (عمومي متن)، خاص (ځانګړی متن)، حقیقي (لغوي متن) او مجازي (استعاري متن). د دې بڼو د بیلولو او توپیر کولو قواعد د أصول الفقه یوه مهمه موضوع ده.

Unless the text of the Qur‟an and Sunnah is correctly understood, no ruling can be deduced from it. The linguistic structure of the text in Qur‟an and Sunnah varies from one style to another. Some examples of these linguistic styles are: Dhanni (speculative text), Qata‟i (definitive text), „Aam (general text), Khass (specific text), Haqiqi (literal text), and Majaazi (metaphorical text). The rules to distinguish and differentiate between these styles are an important subject in Usul al-Fiqh.

بل یوه بله مهمه برخه چې د قرآن کریم او سنت د متنونو په تفسیر کې شامله ده، د هغو احکامو د نسخ مسائل دي چې د قرآن کریم او سنت څخه راځي. د نسخ مطالعه داسې مسائل پوښي لکه: نسخ څه شی دی، د نورو آیاتو یا احادیثو په پرتله دا څنګه باید وپیژندل شي، او دا توپیرونه څنګه سره اړیکه کیږي.

Another essential aspect involved in interpreting the text of the Qur‟an and Sunnah are issues surrounding abrogation of rulings from the Qur‟an and Sunnah. The study of abrogation involves issues such as, what constitutes abrogation, how to understand it in relation to other Ayahs or Ahadith, and how to reconcile these differences.

د مسلمانانو څه ډلې ادعا کوي چې د اصول الفقه ضرورت نشته، ځکه دوی فکر کوي چې انسان کولی شي مستقیم د قرآن کریم او سنت متن ته مراجعه وکړي او له هغې احکام استنباط کړي. داسې ادعا په حقیقت کې د اسلام په پوهې کې د ناپوهۍ څرګندونه ده. د احکامو استنباط د لازمي وسیلو په درلودلو پرته ناممکن دی. دا وسایل موږ ته د قرآن کریم او سنت د متن په پوهیدو کې مرسته کوي، او که چیرې انسان متن ونه پوهیږي، نو هغه به د احکامو راوتلو توان ونلري.

Some Muslims claim there is no need for Usul al-Fiqh, thinking one can directly go to the text of the Qur‟an and Sunnah and derive laws. Such a claim really illustrates ignorance in understanding Islam. It is impossible to derive laws without being equipped with the necessary tools. These tools enable us to understand the text of the Qur‟an and Sunnah, and without understanding the text; one would not be able to extract laws.

مثال په توګه، که څوک د قرآن او سنت د متن د تفسیر لپاره د عربي ګرامر قواعد نه پوهیږي، نو هغه به نشي توپیر کولای چې د آیت یا حدیث کې د یو ځانګړي عمل امر حرام دی یا مکروه. له همدې امله، د احکامو د استنباط لپاره اصول الفقه یو یقیني مخکښ شرط دی.

As an example, without being aware of the rules of Arabic grammar for interpreting the text of Qur‟an and Sunnah, one would not be able to differentiate whether the command in the Ayah or Hadith for a certain action is Haram (forbidden) or Makruh (undesirable). Therefore, Usul al-Fiqh is a definite pre-requisite to derive rulings.