د قیاس لغوی معنا اندازه کول، پیمائش کول یا د یو شی اوږدوالی، وزن یا کیفیت معلومول ده، په همدې وجه ترازو ته «میقیاس» وایي. د فقهې اصطلاح په توګه، د اکثرو علماؤ په نزد قیاس داسې تعریف شوی دی: «د هغه نوې قضیې (فرع) په اړه چې په هغې باندې شریعت خاموش دی، د اصلي قضیې (اصل) حکم د هغې مشترکې علت (عِلّت) له امله تطبیقول چې دواړو کې موجود دی۔»

The linguistic meaning of Qiyas is means estimation, measuring or ascertaining the length, weight, or quality of something, which is why scales are called miqyas. As a juristic term Qiyas the majority of Ulema have defined Qiyas as, „the application to a new case (far'), on which the law is silent, of the ruling (Hukm) of an original case (asl) because of the effective reason ('Illa) which is in common to both.‟11

دا د قیاس یوه بیلگه ده:

The following is an example of Qiyas:

اے ایمان لانے والو! جب جمعہ کے دن نماز کے لیے اذان دی جائے تو اللہ کے ذکر کی طرف دوڑ پڑو اور خرید و فروخت چھوڑ دو، یہ تمہارے لیے بہتر ہے اگر تم جانتے ہو۔ اور جب نماز ادا ہو جائے تو زمین میں پھیل جاؤ اور اللہ کا فضل تلاش کرو، اور اللہ کو بہت یاد کرو تاکہ تم کامیاب ہو جاؤ۔

“O you who have attained faith! When the call to prayer is sounded on the day of congregation (Friday), hasten to the remembrance of Allah, and leave all worldly commerce: this is for your own good, if you but knew it. And when the prayer is ended, disperse freely on Earth and seek to obtain Allah‟s bounty; but remember Allah often, so that you might attain to a happy state!” (TMQ al-Juma‟: 9-10)

دا آیت ذکر کوی چې کله چې د اذان غږ وشي، نو انسان باید ټول دنیوي معاملات پرېږدي. آیت د خوړلو، آرام کولو یا د سوداګرۍ پرته نورو کارونو د ودریدو خبره نه کوي. آیت دا هم ذکر کوي چې کله لمونځ پای ته ورسیږي، نو خلک خپاره شي او د الله فضل ولټوي. دا پدې معنا ده چې د سوداګرۍ پرېښودو یو دلیل شتون لري، هغه دا چې که موږ دا کار ونه کړو، نو په سوداګرۍ به بوخت شو او لمونځ به مو هېر شي.

The Ayah mentions that, when the call to prayer is given, one should disengage from all worldly commerce. The Ayah doesn‟t mention to stop such acts as eating, resting, or anything else other than conducting business. The Ayah mentions that when the prayer is over, disperse and seek Allah‟s bounty. This means that there is a reason to leave the commerce, being that if we do not, then we will be preoccupied and will forget the prayer.

د قیاس کاربرد دې مثال لپاره د سوداګرۍ پرته نورو هرو فعالیتونو ته هم کېږي. ځکه دا علت (د جمعې لمانځه پرېښودل) له دې فعالیتونو څخه هم رامینځ ته کیږي. له همدې امله د جمعې د وخت په ترڅ کې کار کول، لوبې کول، خوړل او نور ټول فعالیتونه منع دي، ځکه دا ټول فعالیتونه مسلمانان د جمعې له لمانځه څخه بازي.

The application of Qiyas for this example would be for any other activity besides commerce. This is because the „Illah (missing the Juma‟ prayer) occurs due to these activities as well. Therefore, working, playing, eating etc. are prohibited in the time of Juma‟ because all of these activities prevent Muslims from performing the Juma‟ prayer.