3.2 د قرآن ترتیب - د اصول الفقه پوهیدل | Quran Course

3.2 د قرآن ترتیب - د اصول الفقه پوهیدل | Quran Course

0% read · 3 min left

د اصول الفقه پوهیدل Bookmark

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

3.2 د قرآن ترتیب

3.2 Arrangement of the Qur‟an

by Abu Tariq Hilal - Abu Ismael al-Beirawi3 min readViewed 113 times

د نبي ﷺ په زمانه کې د قرآن متن په حافظې کې ساتل کېده او همدارنګه په هوارو ډبرو، لرګیو او هډوکو باندې لیکل شوی و.

During the time of the Prophet (saw), the text of the Qur‟an was preserved in memory and also inscripted on flat stones, wood, and bones.

قرآن کریم د رسول الله ﷺ ته نازلیده، او هغه به خلکو ته د ازبرولو او د چرمو، کاغذونو، اوږو هډوکو، د کجورو د پاڼو لرګیو، هډوکو او د کجورې د ونې د پاڼو ډنډونو په ټوټو باندې د لیکلو حکم کاوه۔ کله چې آیتونه نازلیدل، نو هغه به حکم کاوه چې دوی د سورت (سورې) په خپل ځای کې کیږدي۔ دا به یې ویل: دا آیت په فلانه سورې کې د فلانه آیت څخه وروسته کیږدئ۔ نو صحابه به دوی د سورې په خپل ځای کې ږدي۔ د عثمان (رض) څخه روایت دی چې هغه ویلي دي: «آیتونه د نبي ﷺ ته نازلیدل، نو هغه به ویل: دا آیتونه په هغه سورې کې کیږدئ چې فلانه شی ذکر کوي۔» (ابن ماجه او ابوداود)

The Qur‟an used to be revealed to the Messenger of Allah (saw) and he used to instruct people to memorise it and write it down on pieces of leather, paper, scapula, palm risp, bones, leaf stalks of date palm etc. When the Ayat were revealed he used to give the order that they be placed in their proper place in the Surah (chapter). Thus, he used to say put this Ayah in such and such Surah after such and such Ayah. So they used to put them in their proper place in the Surah. It has been narrated by Uthman (ra) that he said, “The Ayat used to be revealed to the Prophet (saw) and so he used to say: “Put these Ayat in the Surah which mentions such and such thing.” (Ibn Majah & Abu Dawud)

امام احمد اور سنن کے مؤلفین نے ابن عباسؓ سے ایک حدیث روایت کی ہے جسے ابن حبان اور حاکم نے صحیح قرار دیا ہے۔ اس میں ہے کہ ابن عباسؓ نے عثمانؓ سے پوچھا کہ آپ نے سورۃ براءۃ (التوبہ) کو سورۃ الانفال کے بعد کیوں رکھا، حالانکہ سورۃ الانفال مثانی (وہ سورتیں جن کی آیات سو سے کم ہیں) میں سے ہے اور سورۃ براءۃ مئین (جن کی آیات تقریباً سو کے لگ بھگ ہیں) میں سے ہے۔ ابن عباسؓ نے کہا: "آپ نے ان دونوں کو اکٹھا کر دیا اور ان کے درمیان بِسْمِ اللّٰہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ نہیں لکھی، اور انہیں سات طویل (طوال) سورتوں میں شامل کر دیا۔" تو عثمانؓ نے فرمایا: "اکثر ایسا ہوتا تھا کہ رسول اللہ ﷺ پر کوئی سورت نازل ہوتی جس میں کئی آیات ہوتیں۔ جب آپ ﷺ پر کچھ نازل ہوتا، یعنی اس سورت کی آیات، تو آپ ﷺ ان لوگوں میں سے کسی کو بلاتے جو آپ ﷺ کے لیے لکھا کرتے تھے اور فرماتے: ’ان آیات کو اس سورت میں رکھو جس میں یہ اور یہ ذکر ہے۔‘ سورۃ الانفال مدینہ میں ابتدائی طور پر نازل ہونے والی سورتوں میں سے تھی اور سورۃ براءۃ قرآن کے آخر میں نازل ہوئی۔ ان دونوں کا مضمون ایک دوسرے سے ملتا جلتا تھا، اس لیے میں نے سمجھا کہ الانفال، براءۃ کا حصہ ہے۔ رسول اللہ ﷺ کی وفات ہو گئی اور آپ ﷺ نے ہمارے لیے واضح نہ فرمایا کہ الانفال براءۃ کا حصہ ہے یا نہیں۔" اسی طرح سعید بن جبیرؓ نے ابن عباسؓ سے روایت کیا کہ انہوں نے فرمایا: "نبی ﷺ کو کسی سورت کے خاتمے کا علم اس وقت تک نہ ہوتا تھا جب تک بِسْمِ اللّٰہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ نازل نہ ہوتی۔" ایک اور روایت میں ہے: "جب بِسْمِ اللّٰہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ نازل ہوتی تو وہ جان لیتے کہ سورت ختم ہو گئی ہے۔" اس سے معلوم ہوتا ہے کہ ہر سورت میں آیات کی ترتیب توقیفی تھی، یعنی وحی سے متعین تھی۔ اور چونکہ نبی ﷺ نے سورۃ براءۃ کے معاملے کی وضاحت نہیں فرمائی، اس لیے عثمانؓ نے اپنے اجتہاد کے مطابق اسے الانفال کے ساتھ شامل کر دیا۔ صاحبِ الاقناع نے نقل کیا ہے کہ سورۃ براءۃ کے لیے بِسْمِ اللّٰہ (بِسْمِ اللّٰہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ کا اختصار) ابنِ مسعودؓ کے مصحف میں موجود ہے۔ روایت شده است چې صحابه کرام به د قرآن نسخې ساتلې، چې د سورتونو ترتیب په کې مختلف و، خو د آیتونو ترتیب کې هیڅ اختلاف نه و. نو د ابن مسعود مصحف د عثمان مصحف څخه د سورتونو په ترتیب کې توپیر درلود. دا د الفاتحه سره پیل شو، بیا البقرہ، النساء او آل عمران. برعکس د عثماني مصحف، چې ترتیب یې الفاتحه، البقرہ، آل عمران او بیا النساء دی. دا هیڅ یو د نزول د ترتیب سره سم ترتیب شوی نه و. ویل کیږي چې د علي مصحف د نزول د ترتیب سره سم و، دا په اقرأ سره پیل شو، بیا المدثر، ن والقلم، المزمل، تبت، التکویر، سبح، او په همدې ډول د مکي سورتونو تر پای پورې او بیا مدني سورتونو ته.

Imam Ahmad and the Sunan compilers have reported a hadith by Ibn 'Abbas which has been declared sound by Ibn Hibban and al-Hakim, they narrated that Ibn Abbas (ra) asked Uthman (ra) as to why he put Surah Al-Bara‟ah (At-Tawba) after Surah Al-Anfal when it is from the Mathani (Surahs with less than 100 Ayahs) and Al-Bara'ah is from the Mi'un (consisting of about 100 Ayahs). Ibn Abbas said, “You have put them together them and you did not write between the line بِسْمِ اللَّوِ الرَّحَْْنِ الرَّحِيمِ 'Bism‟illah ar-rahman ar-rahim” and you have placed them among the seven long (Tiwal) Surahs. So Uthman said, “Often a Surah would be revealed to the Messenger of Allah (saw) that would have a number of verses. When something was revealed to him – i.e. verses from it - he used to call someone from among those who used to write for him and say: „Place these Ayah in the Surah, in which this and this is mentioned. Surah Al-Anfal was one of the first to be revealed in Madinah and Al-Bara'ah was at the end of the Qur‟an. Their narrative used to resemble each other so I thought Anfal was part of Bara‟ah.” The Messenger of Allah (saw) died and he did not clarify to us if Al-Anfal was part of Al-Bara'ah. Thus, it has been narrated by Sa'eed b. Jubayr from Ibn 'Abbas who said that: “The Prophet (saw) did not know the ending of a Surah until 'Bism‟illah ar-rahman a-rahim' was revealed.” In another narration: “When Bism‟illah ar-rahman ar-rahim was revealed they knew that the Surah had come to an end.” This indicates that the verse order in every Surah was determined by revelation (Tawqifiyyan). And since the Prophet (saw) did not elucidate the issue of al-Bara'ah, Uthman (ra) added it to al-Anfal according to his own Ijtihad. The author of al-Iqna' reported that the Bism‟illah (abbr. for Bism‟illah ar-rahman ar-rahim) for al-Bara'ah is present in the Mushaf (collection) of Ibn Mas'ud. It has been reported that the Sahabah used to keep copies whose arrangement of Surahs was different though there were no differences in the verse arrangement. So the Mushaf of Ibn Mas'ud was compiled in a manner different to the Mushaf of Uthman in terms of the arrangement of the Surahs. It began with Al-Fatiha, then Al-Baqarah, Al-Nisa and Aal-Imran. Contrary to the Uthmani Mushaf whose arrangement is al-Fatiha, al-Baqarah, Aal-Imran and then Al-Nisa. None of them were compiled according to the order of revelation. It is said that the Mushaf of 'Ali was according to the order of revelation, it began with Iqra', then Al-Muddaththir, Nun wal qalam, Al-Muzzammil, Tabbat, Al-Takweer, Sabbih, it went on in this manner to the end of the Makkan Surahs and then to the Madinan Surahs.