مالک بن انس (۹۳ هجری - ۱۷۹ هجری) په مدینه کې زیږیدلی او همدلته وفات شو. د هغه اصلي ځای یمن و. د اسلام له راتګ وروسته د هغه نیکونه چې مسلمانان شوي وو، مدینې ته کډه وکړه او هلته میشت شول. هغه خپله زده کړه په مدینه کې وکړه، کوم چې د پراخې اسلامي دولت لوړ ترین علمي مرکز و او د پیغمبر ﷺ ډیری مشهور صحابه کرام هلته اوسیدل. هغه د عبدالرحمن بن هرمز تر لاس زده کړه وکړه، چې مالک ته یې نصیحت وکړ: «عالم باید خلکو ته وښيي چې ووایي: زه نه پوهیږم». امام مالک د دې نصیحت پیروي وکړه او تر ټول ژوند پورې یې پرې ټینګ دریږی. یوځل یو سړی د هغه حلقې ته راغی او یوه پوښتنه یې ورڅخه وکړه. امام مالک ځواب ورکړ: «زه نه پوهیږم؛ دا پوښتنه له ما پرته بل هېچا نه ده کړې... له مخکینیو علماؤ هم دا موضوع نه ده بحث شوې.» بیا امام مالک سړي ته وویل چې سبا بیا راشه، ښایي زه ځواب ورکړای شم. کله چې سړی بله ورځ راغی، امام مالک بیا وویل چې ځواب نه لرم. سړي ورته وویل چې ما اوریدلي چې تاسو د نړۍ تر ټولو پوه سړی یاست، نو که تاسو نه پوهیږئ، بیا به څوک پوه شي؟ امام مالک خپل ځواب ته وفادار پاتې شو او وویل چې زه نه پوهیږم.

Malik ibn Anas (93 AH- 179 AH) was born and passed away in Madinah. His ancestral place was Yemen. After the birth of Islam, his ancestors who had become Muslims migrated to and settled in Madinah. He received his education in Madinah, which was the highest place of learning in the vast Islamic State and housed most of the distinguished Sahabah (ra) of the Prophet (saw).He studied under Abdur-Rahman ibn Hormuz, who advised Malik that: “The „Alim (Scholar) should teach the people to say: “I do not know”. Imam Malik followed and adhered to this advice throughout his life. Once a man attended his Halaqah and asked him a question to which Imam Malik replied: “I do not know, no-one else ever asked this question.... the scholars from before never discussed such a topic.” Then Imam Malik told the man to come back the following day and he would see if he would be able to supply the answer. When the man returned the following day, Imam Malik again told him that he had no answer. The man then told him that he had heard that Imam Malik was the most knowledgeable man in the world, and so if Imam Malik did not know, then who else would know. Imam Malik kept with his answer that he did not know.

امام مالک نے ابن شہاب الزہری، عبداللہ بن عمر کے آزاد کردہ غلام نافع، یحییٰ بن سعید، ربیعہ الرای اور جعفر الصادق سے بھی علم حاصل کیا۔ امام مالک نے الرای کا علم ربیعہ اور یحییٰ بن سعید سے سیکھا، اور حدیث کا علم نافع اور ابن شہاب الزہری سے حاصل کیا۔ اس لیے ہم کہہ سکتے ہیں کہ امام مالک نے حدیث اور رای، دونوں مکاتبِ فکر سے علم حاصل کیا، کیونکہ مدینہ میں رای بھی پڑھائی جاتی تھی۔

Imam Malik also studied with Ibn Shihaab Az-Zuhri, Nafi‟ the ex-slave of Abdullah bin Umar, Yahya ibn Sa‟eed; Rabiah ar-Ra‟ee; and Jafar As-Sadiq. Imam Malik learned Ar-Ra‟ee from Rabiah and from Yahya ibn Sa‟eed, and he learned Hadith from Naafi‟ and from Ibn Shihaab Az-Zuhri. Therefore, we can say that Imam Malik had studied from both schools of Hadith and Ra‟ee, since Ra‟ee was also being taught in Al-Madinah.

امام مالک د خپل تیز حافظې او چټک فکر لپاره مشهور وو. هغه به د خپلو رایو د ټاکلو لپاره ډېر ژور او په احتیاط سره فکر کاوه، او هېڅکله به یې د فتوا ورکولو لپاره ژر نه کاوه. یوځل یو سړي ترې یوه پوښتنه وکړه، او بل څوک وویل چې پوښتنه ډېره اسانه ده. امام مالک ځواب ورکړ چې د حکم ورکولو په اړه هېڅ شی اسانه یا بې ارزښته نه وي۔ امام مالک د اوږدو بحثونو څخه هم کرکه کوله. یوځل ترې وپوښتل شو چې که یو سړی د حدیث او سنت په علم کې ډېر پوه وي، ایا دی باید خپل نظر ته دوام ورکړي. امام مالک ځواب ورکړ چې داسې سړی باید یوازې خپله رایه او خپل دلیل بیان کړي، پرته له دې چې ډېر خبرې یا جدل وکړي.

Imam Malik was known for his very sharp memory and quick thinking. He used to think very hard and carefully to arrive at his opinions and never rushed to issue a Fatwa. Once someone asked him a question, and another person remarked that the question was very easy. Imam Malik replied that there is nothing easy or trivial with regard to giving a rule. Imam Malik also disliked lengthy arguments. He was once asked that if a person was very knowledgeable in the Hadith and Sunnah, should that person continue arguing his point. Imam Malik replied that such a person should just issue his opinion and his evidence without engaging in too much of a discussion or debate.

د امام مالک درسونه په آرامۍ، نظم او د زده کونکو لخوا د خپل پوه استاد په لوړ درناوي سره مشخص کیدل۔ یوځل، د مدینې د سفر پر مهال، هارون الرشید غوښتل چې د موطأ (د امام مالک د حدیثونو ټولګه) واوري۔ هارون امام ته پیغام واستاوه، او امام هغه ته وویل: "رشید، حدیث هغه علم دی چې ستا پلرونو به یې ساتنه کوله۔ دوی ته د دې په اړه ډیره درناوی وه۔ که ته د خلیفه په توګه دې ته درناوی ونه کړې، نو بل هیڅوک به یې نه کوي۔ سربیره پردې، خلک علم لټوي، مګر علم د خلکو لټون نه کوي۔" خلیفه هارون الرشید د موطأ او د امام د زده کونکو د اوریدو منل وکړل۔

Imam Malik‟s classes were characterised by their serenity, discipline and high sense of respect, exhibited by the students for their learned teacher. Once, during his visit to Madinah, Haroon ar Rashid wanted to hear the Muwatta (collection of traditions by Imam Malik). Haroon sent for the Imam who advised him saying, “Rashid, tradition is a learning that used to be patronised by your ancestors. They had utmost regard for it. If you do not respect it as a Khaleefah, no one else will. Furthermore, people come to seek knowledge but knowledge doesn‟t seek people.” Khaleefah Haroon ar Rashid agreed to listen to the Muwatta and his students.

امام مالک رحمہ اللہ کے علم سے فائدہ اٹھانے والوں میں خلفاء بھی شامل تھے، جیسے منصور، ہادی، ہارون اور مامون۔ ابو حنیفہ، شافعی اور ابو یوسف جیسے علماء بھی، صرف چند نام لینے کے لیے، امام مالک کی تعلیمات سے مستفید ہوئے۔

Among the persons who benefited from Imam Malik‟s learning were Khulafa such as Mansoor, Hadi, Haroon, and Mamun. Scholars like Abu Hanifah, Shafi‟i, and Abu Yusuf to name just a few, also benefited from the teachings of Imam Malik.

امام مالک د اموی او عباسی حکمرانانو په دوره کې ژوند وکړ. هغه د دوی له حکومت سره په بشپړ ډول موافق نه و، او نه یې له یاغیانو سره ملګرتیا وکړه، بلکه داسې مشوره یې ورکوله چې خلک د دوی د ناسم کارونو په زغم کې ونه بوخت شي. هغه د حکمرانانو له ستونزو څخه خوندي نه و، په ځانګړي ډول د ابو جعفر المنصور د دورې په ترڅ کې. امام مالک یوه حدیث روایت کړی و چې په هغې کې پیغمبر ﷺ فرمایلي دي:

Imam Malik lived under the rule of the Ummayyads and the Abbassids. He did not entirely agree with their rule, nor did he join the rebels, but rather he advised that the people should not tolerate their wrong doings. He was not exempt from problems with the rulers, especially during the era of Abu Jafar al-Mansoor. Imam Malik had reported a Hadith in which the Prophet (saw) said:

هغه وخت د شیعه‌ګانو یو شمیر، د محمد نفس زکیه په مشرۍ، د خلیفه پر ضد پاڅون کوله، او دا حدیث یې د خپل پاڅون بنسټ ګرځولی و: "د جبر له مخې ورکړل شوې قسم هیڅ اعتبار نه لري." ابو جعفر المنصور یو استازی امام مالک ته ولیږه، ترڅو وپوهیږي چې ایا دا حدیث واقعاً روایت شوی دی او ایا امام مالک دا تایید کړی دی. امام مالک استازي ته وویل چې هو، دا روایت هغه واقعاً نقل کړی. خلیفه له دې ځوابه داسې وپوهیده چې امام مالک د شیعه‌ګانو په پاڅون کې شریک دی. هغه بندي شو او دومره سخت وواهه شو چې لاسونه یې ځپل شول (امام مالک له دې وروسته د خپلو لاسونو په ځړولو سره لمونځ کاوه). وروسته ابو جعفر غوښتل له امام مالک سره پخلاینه وکړي. امام مالک یوځل وفرمایل:

“There is no oath if given under duress.” At that time some of the Shi‟a, under the leadership of Muhammad Nafsul Zakiyyah were leading a revolt against the Khaleefah, using this Hadith as a basis for their revolt. Abu Jafar al-Mansoor sent a messenger to Imam Malik to ascertain if this Hadith had in fact been reported and supported by Imam Malik. Imam Malik told the Messenger that he had in fact reported that Riwayah, and so the Khaleefah understood from the reply that Imam Malik was a part of the Shi‟a‟s rebellion. He was imprisoned and was beaten very severely to the point that his hands became deformed (Imam Malik after this used to pray with his hands at his side). Afterwards, Abu Jafar tried to reconcile with Imam Malik. Imam Malik once said:

"کله چې زه د حج په موسم کې د ابو جعفر سره د ليدلو لپاره بېرته راغلم، هغه ماته وويل: «په الله قسم، ما د هغه څه په اړه چې تا سره پېښ شول، هېچا ته لارښوونه نه ده کړې. د حرمينو خلک به تر هغه وخته پورې ښه حال کې پاتې وي څو چې ته د دوی سره يې. الله دا امت تر هغه وخته لوړ کړی و څو چې ته د دوی سره يې. ما هغه والي ته چې مسؤل و، امر وکړ چې زما په حضور کې حاضر شي، او ما هغه بندي کړ، ذلیل او سپک کړ، او تا ته له هغه څه څخه چې تاسو ته سزا ورکړل شوې وه، ډېر سزا ورکړه»."

“When I returned to meet Abu Jafar during the Hajj season, he told me: „I swear by Allah, I did not instruct anyone with what happened to you. The people of Al-Haramayn will remain in a good condition as long as you are with them. Allah lifted up this Ummah as long as you are with them. I ordered the Wali who was responsible to come to me and I have put him in jail, humiliated, insulted and punished him with more than what you were punished”.

امام مالک وویل: «الله دې تاسو ته د ښه روغتیا او د قیامت په ورځ ښه انجام راکړي. ما هغه ولي وبخښ، ځکه هغه د پیغمبر ﷺ خپلوان دی.»

Imam Malik continued, “May Allah give you good health and a good destination on the day of Judgment. I have forgiven that Wali since he is a relative of the Prophet (saw).”

د هغه کتاب الموطأ د احادیثو یو له لومړیو راغونډ شوو مجموعو څخه دی. امام مالک د حدیث په برخه کې له لويو عالمانو څخه و. هغه له هغو لږو کسانو څخه هم و چې د راتلونکو نسلونو د ګټې لپاره یې د خپلې حدیث مجموعې کې د اسناد (د راویانو سلسله) پایلې هم ولیکلې.

His book Al-Muwatta is one of the earliest collections of Ahadith. Imam Malik was one of the greatest scholars in the field of Hadith. He was also one of the few who wrote down the results of his Isnad (chain of reporters) in his collection of Hadith for the benefit of later generations.

هغه دا کتاب د المنصور د دورې په لړ کې پیل کړ او د المهدي د دورې په لړ کې یې بشپړ کړ. هارون الرشید غوښتل چې دا کتاب د اسلامي دولت د قوانینو د سرچینې په توګه غوره کړي، خو امام مالک ونه منل، او همدارنګه د کعبې په دیوال باندې د دې کتاب د یوې نسخې ځړولو په نظر هم نه و راضي. کتاب المدونة الکبرى هم هغه ته منسوب دی.

He began writing it during the era of Al Mansoor and finished it during the era of Al Mahdi. Haroon Ar-Rashid wanted to adopt it as a legislative source of Islamic State‟s canons but Imam Malik refused, and was also against the idea of hanging a copy in the Ka‟aba. The book of Al Mudawan Al Kubrah is also attributed to him.

د مالکي مذهب معروف عالمان په دې ډول دي:

Well-recognised Maliki scholars include:

عبدالرحمن بن قاسم

 Abdur-Rahman ibn Qasim.

عبدالوهاب علي البغدادي

 Abdul Wahab Ali al Baghdadi.

علي بن حزم

 Ali ibn Hazm.

قاضی عیاض

 Qadi Iyad.

ابو بکر محمد البَاقِلّانی

 Abu Bakr Muhammad al Baqillani.

ابن رشد هغه څوک دی چې بدایۃ المجتهد یې لیکلی دی.

 Ibn Rushd who wrote Bidayatul Mujtahid.