محمد بن ادریس الشافعی (۱۵۰-۲۰۵ هجری / ۷۶۷-۸۲۰ میلادی) د اصول الفقه معمار ګڼل کیږي. هغه په غزه (فلسطین) کې زېږیدلی و او کله چې دوه کلن و، مور یې هغه مکې ته بوتلو. امام شافعی د قریش له قبیلې دی، او د هغه نسب د پیغمبر ﷺ سره په عبد مناف کې یوځای کیږي.

Muhammad ibn Idris ash-Shafi‟i (150-205 AH / 767-820 C.E) is considered to be the architect of Usul al-Fiqh. He was born in Gaza (Palestine) and when he was two years old his mother took him to Makkah. Imam Shafi‟i is from the tribe of Quraysh and his lineage meets with the Prophet (saw) at Abdu Manaf.

په کم عمر کې مور یې هغه په ځایی کتاب خانه (کُتّاب) کې د قرآن کریم د زده کولو لپاره بوت، مګر ځکه چې دوی غریب وو او د ښوونې فیس نه شو ورکولی، نو هغه ته د درسونو د حاضریدو اجازه نه ورکول کیده. هغه به د ټولګي له نږدې ځای کې ودرېد او د شیخ لارښوونې به یې اوریدې او یادولې. کله چې استاد وتلی، ځوان شافعي به د زده کوونکو سره د دوی د یادولو کې مرسته کوله. استاد دا خبر شو او ځوان شافعي یې په دې شرط ټولګي ته د ننوتلو اجازه ورکړه چې هغه به زده کوونکو سره د یادولو کې مرسته کوي.

At an early age his mother took him to the local Kuttab to memorize the Qur‟an, but since they were poor and could not afford the tuition, he was not allowed to attend the classes. He used to stay within an earshot of the class listening to the instructions of the Shaykh and memorising them. When the teacher would leave, young Shafi‟i would go to help the students with their memorisation. The teacher learned about this and allowed young Shafi‟i in the class with the condition that he would help the students with their memorisation.

هغه شاوخوا اووه کلنه و چې قرآن یې ياد کړ، او دوی مسجد الحرام ته لاړل چېرته چې هغه عربي ژبه زده کوله. کله چې هغه فارغ شو، نو ټول د کلاسيکي عربي ژبې طريقې يې زده کړې وې. د هغه خبرې د عربي ژبې معيارونه ګڼل کيږي. د عربي ژبې له مطالعې وروسته، يو سړي هغې ته مشوره ورکړه چې حديث، فقه، او علوم القرآن زده کړي، نو هغه مدينې ته لاړ. هلته هغه د امام مالک بن انس له مرګ څخه مخکې د هغه څخه زده کړه وکړه، چې په ۱۷۹ هجري کې وشو. د امام مالک څخه مستقيماً امام شافعي الموطأ زده کړ. بيا هغه عراق ته سفر وکړ، چېرته چې هغه د ابو حنيفه شاګرد محمد بن الحسن مېلمه شو. امام شافعي به له محمد بن الحسن او قاضي ابو يوسف سره بحث او مطالعه کوله. بيا هغه د ۱۷۴ هجري په شاوخوا کې مدينې ته راستون شو، ترڅو خپل زوړ استاد امام مالک وويني. د امام مالک له وفات وروسته، امام شافعي يمن ته سفر وکړ. هلته هغه عمر بن ابي سلمه ته ورسېد، د الاوزاعي استاد، چې د اصول الفقه يو لوی عالم و.

When he was about seven years old he had memorised the Qur‟an, and they went to Masjid Al-Haram where he studied the Arabic language. By the time he graduated, he had learned all the versions of the classical Arabic language. His statements are considered to be standards in the Arabic language. After completing his Arabic studies, a man advised him to study Hadith, Fiqh, and „Ulum-ul-Quran, and so he moved to Madinah. There he studied under Imam Malik ibn Anas prior to his death in 179 A.H. It was directly from Imam Malik that Imam Shafi‟i learned the Muwatta. He then travelled to Iraq, where he stayed as the guest of Muhammad bin Al-Hasan, the student of Abu Hanifah. Imam Shafi‟i would debate and study with both Muhammad bin al-Hasan and Qadi Abu Yusuf. He then returned to Madinah, around 174 A.H., to visit with his old teacher Imam Malik. After the death of Imam Malik, Imam Shafi‟i travelled to Yemen. There he met Umar bin Abi Salamah, teacher of al Awaza‟i, a great scholar in Usul al-Fiqh.

هلته د خلیفه هارون الرشید او اهل البیت ترمنځ ځینې ستونزې رامینځ ته شوې. امام شافعي د دې تورن شو چې د خلیفه په وړاندې د اهل البیت ملاتړ کوي، نو ونیول شو او بغداد ته د خلیفه د دربار ته یووړل شو. د خلیفه سره د خپل بې ګناهۍ د ثابتولو لپاره د خبرو کولو وروسته، خلیفه امام شافعي ته وویل چې هغه ته نصیحت وکړي. روایت دی چې هغه د خلیفه سره په نصیحت کولو کې دومره ټینګ او زوړور وو چې خلیفه وژړل.

While there, some problems arose between the Khaleefah Haroon ar-Rashid and Ahl-ul- Bayt. Imam Shafi‟i was accused of siding with the Ahl-ul-Bayt against the Khaleefah, and was arrested and taken to Baghdad to the court of the Khaleefah. After a discussion with the Khaleefah to clear himself of any wrong doing, Imam Shafi‟i was invited by the Khaleefah to advise him. It is recorded that he was so firm and strong in his advice to the Khaleefah that the Khaleefah wept.

په بغداد کې د هغه د پاتې کېدو پر مهال، هغه په ۱۹۵ هجري کال کې د حدیث عالم عبدالرحمن بن المهدي سره وليدل، چې هغه ته يې وويل چې د فقه د پوهېدو د طريقې د تشريح لپاره يو کتاب وليکي. په دې کتاب کې امام شافعي د مدينې د حدیث مکتب او د کوفې د رأي مکتب دواړه سره يوځای کړل. هغه دا کار ځکه وکړای شو چې له دواړو مکتبونو سره يې آشنايي درلوده. په مدينه کې هغه د امام مالک په محضر کې زده کړه وکړه، او په کوفه کې يې د محمد بن الحسن سره (د حنفي فقهي مکتب پيروه) وليدل. د دې کتاب پايله «الرسالة» بلل شوه (دا زوړ نسخه نن شته نه ده).

While in Baghdad he met Abdur Rahman bin al Mahdi (Scholar of Hadith) in 195 A.H., who asked him to write a book explaining the methodology of understanding Fiqh. In this work, Imam Shafi‟i combined both the School of Hadith in Madinah and School of Ra‟ee in Kufah. He was able to do this because he was aquainted with both schools. In Madinah he studied under Imam Malik and in Kufah he met Muhammad bin al-Hasan (follower of Hanafi school of Fiqh). The outcome of this book was called Ar-Risala (This old version does not exist today).

امام شافعی بعداً مصر ته د تلو پرېکړه وکړه. په مصر کې امام شافعی خپل کتاب الرسالة بیا ولیکه. په نوې رسالې کې هغه د اصول الفقه کې نوي اصول وټاکل. په دې ډول د هغه د نوي میتودولوژۍ ته اړول د هغه فتوې هم بدلې کړې، ځکه چې د فتوا ورکولو طریقه داسې ده:

Imam Shafi‟i then decided to move to Egypt. While in Egypt Imam Shafi‟i rewrote his book Ar-Risala. In the new Risala, he established new principles in Usul al-Fiqh. Thus, his changing to a new methodology changed his Fatwas because the pattern for giving Fatwas is as follows:

اصول الفقه ← فقه ← فتوى

Usul ul Fiqh -> Fiqh -> Fatwa.

بعضي فکر کوي چې امام شافعي د مصر د نوو شرایطو یا چاپیریال له امله خپل فقه بدله کړه. باید پوه شو چې امام شافعي خپل کتاب د دې لپاره بیا نه دی لیکلی چې هغه یوازې یو کار کړي وي، یا دا چې هغه خپل ځای بدل کړی وي. د الرسالة بیا لیکلو لپاره په حقیقت کې یوازې دوه احتمالات شتون لري. یا امام شافعي په خپل ذهن کې دا نیت کړی و چې یو ځانګړی پایله ترلاسه کړي او د دې لپاره به یې د هغو مخکې ټاکل شوو پایلو بنسټ بدلولی و، یا امام شافعي وموند چې هغه زوړ بنسټ چې ده کارولی و غلط و، نو د فقه د استنباط لپاره د هغه بنسټ بیا جوړول یا اصلاح کول ضروري وو.

Some think that Imam Shafi‟i changed his Fiqh due to the new circumstances or environment in Egypt. We must understand that Imam Shafi‟i did not rewrite his book for the sake of it, or because he changed his location. There are really only two possibilities for the re-writing of Ar-Risala. Imam Shafi‟i had put in his mind that he wanted to reach a specific conclusion and in order to do so he would have to change the basis for those predetermined conclusions, or Imam Shafi‟i found that the old basis he had used was wrong, and so it was necessary to redo or to revise his basis for deriving his Fiqh.

اگر د اصول الفقہ کې بدلون راشي، نو په ښکاره توګه بیا بل حکم هم راځي، نه دا چې برعکس وي؛ ځکه مجتهد ته روا نه ده چې د حکم په اړه له دې مخکې فکر وکړي چې حکمونه له کومو مآخذونو څخه ومومي. له همدې کبله، د اصول الفقہ د بدلولو په پایله کې مختلف فتوې صادرې شوې. د بدلون سبب دا و چې هغه فکر کاوه چې د هغه پخوانی اصول الفقہ غلط و. دا بدلون د وخت یا ځای له امله نه و. له همدې امله د هغه مذہب بالکل بدل شو، ځکه چې د هغه اصول الفقہ بدل شوی و. دا ډیره مهمه خبره ده، که په سمه توګه ونه پوهیږي، نو کیدای شي ګمراهوونکې ثابته شي.

If there is a change in Usul al-Fiqh there will obviously be a different ruling and not vice-versa, because a Mujtahid is not allowed to think of a ruling before deciding on which sources to extract the rulings from. Therefore, as a result of changing the Usul al-Fiqh there were different Fatwas. The reason for the change was that he thought that his earlier Usul al-Fiqh was wrong. This change was not due to time or place. Therefore, his Madhab had changed completely because his Usul al-Fiqh had changed. This very important point, if it is not understood correctly could prove to be misleading.

امام شافعی هیڅکله په علم الکلام کې بحث نه دی کړی. په دې اړه به ویل: «په فقه کې بحث کول لږ تر لږه دې ته لاره هواروي چې خلک دې پرې ټوکې وکړي، مثلاً داسې ووایي چې د قتل دیت یوه هګۍ ده. په علم الکلام کې بحث کول دې ته لاره هواروي چې خلک دې ووایي چې ته له لارې تېرېږې او بدعت رامنځته کوې. نو لاړ شه په فقه کې بحث وکړه او علم الکلام پرېږده.»

Imam Shafi‟i never debated in „Ilm-ul-Kalaam. Regarding it he used to say; “Debating in Fiqh, at the very least would lead the people to make fun of you, for example, saying the Diyah for murder is an egg. Debating in „Ilm ul Kalaam, they would say that you are deviating and making a Bid‟ah. So go and debate in Fiqh, and leave „Ilm ul Kalaam.”

د امام شافعي کتابونه عبارت دي له:

Imam Shafi‟i‟s books include:

الرسالة

 Ar-Risalah.

الام

 Al-Umm.

جماع العلم

 Jimaa ul-Ilm.

د استحسان ابطال

 Ibtaal ul-Istihsan.

مسند الشافعی

 Musnad Ash-Shafi‟i‟.

احکام القرآن۔

 Ahkaam-ul-Qur‟an.

هغه کسان چې د هغه د مذهب څخه شمیرل کیږي عبارت دي له:

Those who are considered to be from his Madhab included:

جلال‌الدین السیوطی

 Jalaluddin as-Suyuti.

النووی

 An-Nawawi.

ابن کثیر۔

 Ibn Kathir.

ابن حجر العسقلانی

 Ibn Hajar al-Asqalani.

المزني

 Al-Muzni.

الغزالی.

 Al-Ghazali.

الخطیب البغدادی

 Al-Khatib al-Baghdadi.