د نبي کريم ﷺ له وفات وروسته، مسلمانانو ابوبکر (رض) خليفه وټاکه. هغه لومړي ستونزو کې يوه ستونزه داوه چې د نبي کريم ﷺ لور فاطمه ام الحسن (رض) د هغه يوې ځمکې په وراثت کې شک وکړ، کومه چې نبي کريم ﷺ ملکيت درلود. ابوبکر (رض) دا حديث بيان کړ، او په دې سره مسئله حل شوه.

After the death of the Prophet (saw), the Muslims selected Abu Bakr (ra) as the Khaleefah. One of the first issues he faced was confusion on the part of Fatimah Umm Hasan (ra), daughter of the Prophet (saw), inheriting a piece of land, which the Prophet (saw) owned. Abu Bakr (ra) quoted the following Hadith, which resolved the matter.

«مونږ (د پیغمبر ﷺ) میراث نه پریږدو. هرڅه چې مونږ پرېږدو هغه صدقه ده.» (بخاري او مسلم)

“We (Prophet‟s) do not leave things for inheritance. Whatever we leave is charity.” (Bukhari & Muslim).

هغې بیا ابوبکر (رض) ته وړاندیز وکړ چې هغه دې د جایداد نظارت وکړي او هغه دې داسې وویشي لکه څنګه چې پیغمبر ﷺ به یې ویشل. ابوبکر (رض) انکار وکړ او وې ویل: "زه داسې هیڅ شی نه پرېږدم چې رسول الله ﷺ به یې کاوه." (بخاري)

She then suggested to Abu Bakr (ra), letting her supervise the property and to distribute it the way the Prophet (saw) used to do. Abu Bakr (ra) refused saying, “I am not going to quit doing anything the Messenger (saw) used to do.” (Bukhari)

په بل روایت کې ابوبکر (رض) وفرمایل: «زه د رسول الله ﷺ څخه وروسته مسؤل یم.» همدې ترڅ کې ابوبکر (رض) فاطمې ام حسن (رض) ته په یاد کړه چې که هغه (رض) دې ته واک ورکړی وای نو د خلیفه درلودو فایده څه وه. سربیره پردې، دا د هغې کار نه و چې د خلیفه په استازیتوب عمل وکړي.

In another narration, Abu Bakr (ra) said, “I am in charge after the Messenger (saw).” Thus Abu Bakr (ra) pointed out to Fatimah Umm Hasan (ra) that if he (ra) gave her this authority then what is the point of having a Khaleefah. Moreover, it was not up to her to act on behalf of the Khaleefah.

په هغه وخت کې ابوبکر (رض) صحابه کرامو (رض) ته راټول شو او ورڅخه یې وپوښتل: تاسو چیرې یاست؟ ولې ما پریږدئ؟ (ابوبکر (رض) دا د هغو صحابه کرامو (رض) په اړه ویل چې نوي آزاد شوو سیمو ته تلل)۔ که تاسو غواړئ چې زه خلیفه شم، نو تاسو نشئ کولی یوازې ما وټاکئ او لاړ شئ۔ همدا رنګه ابوبکر (رض) د صحابه کرامو دې ډلې ته خپل ملګرتیا وساتله (رض)۔

At that time Abu Bakr (ra) gathered the Sahabah (ra) and asked them, where are you? Why are you leaving me? (Abu Bakr (ra) was referring to the Sahabah (ra) leaving for the newly liberated lands). If you want me to be the Khaleefah you cannot just appoint me and depart. Thus, Abu Bakr (ra) maintained this group of Sahabah (ra) with him (ra).

د دې دورې په جریان کې، د پیغمبر ﷺ د وفات سره، صحابه کرام (رض) هغو نویو مسئلو لپاره اجتهاد کول پیل کړل چې په قرآن او سنت کې په صریح ډول بیان شوي نه وو. صحابه کرامو (رض) قرآن کریم جمع کړ، او ډیری له دوی څخه دمخه د ټول قرآن یاد کړی و. د قرآن آیتونه هم په ډبرو، د ونو په پوستکیو یا د څرمې په ټوټو لیکل شوي وو، او په عمومي ډول د صحابه کرامو (رض) ترمنځ خواره وو.

During this era, with the death of the Prophet (saw), the Sahabah (ra) began performing Ijtihad for problems that arose which were not explicitly expressed in the Qur‟an and Sunnah. The Sahabah (ra) compiled the Qur‟an, and many of them had already committed the whole Qur‟an to memory. The Ayah of the Qur‟an was also written on stones, tree barks, or pieces of leather, and were scattered amongst the Sahabah (ra) in general.

سرہ له دې، ډېری حدیثونه په لیکلي شکل نه وو ثبت شوي، بلکې د حافظې په توګه ساتل شوي وو. هېڅ یو تن هم د سنت ټول احادیث داسې نه وو یاد کړي لکه څنګه چې د قرآن ټوله سورې یې یاد کړې وې. په دې سره سره، قرآن او سنت یو ځای د هغو ستونزو د حل لپاره د مرجع په توګه کار ورکاوه چې صحابه کرامو په ټولیز ډول سره مخ کېدل. یو وخت وروسته دوی وموند چې هر مسلمان د اسلام پوهېدو توان نه لري، نو دوی د هغو مسلمانانو د زده کړې یوه پروګرام پیل کړ چې دا وړتیا یې نه درلوده.

Additionally, most of the Hadith were not documented; rather they had been committed to memory. No one single person had memorised the entire Sunnah as they had memorised the entire Qur‟an. Nonetheless, the Qur‟an the Sunnah together served as the reference point for the solutions to the problems that the Sahabah (ra) faced as a whole. After a while they found that not every single person was capable of understanding Islam, and so they began a program of educating those Muslims who were incapable.

د نبي ﷺ د وفات په وخت کې صحابه کرام رضي الله عنهم په زرګونو وو، خو له دوی څخه یوازې اوه تر لسو پورې کسان داسې وو چې له نورو څخه ډیر فتوا ورکولاوه، او د عملي فقیهانو، یعنې هغو کسانو په توګه ګڼل کېدل چې د ورځني عملي ستونزو کې د اسلامي حکم بیانولای شول. په دې ډلې کې عمر، علي، ابن عمر، ابن عباس، ابن مسعود، زید بن ثابت، او عایشه بنت ابوبکر رضي الله عنهم شامل وو. صحابه کرام رضي الله عنهم د ستونزو لپاره د حکم شرعي ټاکلو په هڅه کې د قرآن او سنت پابندي کوله، خو بیا هم دوی مختلف او بېلابېل نظرونه ترلاسه کړل.

At the time of the death of the Prophet (saw), the Sahabah (ra) numbered in the thousands, however only about seven to ten of them used to give Fatwa more than the others, and were considered practical Fuqahaa, or people who were able to give the Islamic rule in practical, day to day problems. Included in this group were Umar, Ali, Ibn Umar, Ibn Abbas, Ibn Mas‟ood, Zayd bin Thabit, and Aisha bint Abu Bakr (ra). In their endeavour to determine the Hukm Shar‟i rules for problems, the Sahabah (ra) adhered to the Qur‟an and Sunnah; however, they still arrived at varying and different opinions.

مثال کے طور پر، طلاق کے مسئلے میں ابوبکر (رض) اور عمر بن الخطاب (رض) کی رائیں مختلف تھیں۔ عمر (رض) کی رائے یہ تھی کہ اگر کوئی شخص اپنی بیوی سے ایک ہی مجلس میں تین مرتبہ "میں نے تمہیں طلاق دی" کہے، تو اس شخص نے اسے تین طلاقیں دے دی ہوں گی اور وہ اس عورت سے دوبارہ نکاح نہیں کر سکتا جب تک کہ وہ عورت کسی اور سے نکاح نہ کرے اور وہ اسے طلاق نہ دے۔ جبکہ ابوبکر (رض) کی رائے یہ تھی کہ اس سے صرف ایک طلاق واقع ہوگی۔

For example, in the issue of divorce, Abu Bakr (ra) and Umar bin Al-Khattab (ra) had different opinions. Umar (ra) was of the opinion that if a man says to his wife “I have divorced you” three times in one sitting, then the man would have divorced her three times and could not remarry the woman until she married and was divorced by someone else. While Abu Bakr (ra) was of the opinion that this would result in only one divorce.

په یوه بله بیلگه کې، ابوبکر (رض) د جنګي غنیمتونو ویش د صحابه‌وو (رض) ترمنځ په مساوي توګه کاوه. کله چې عمر (رض) خلیفه شو، هغه هغو کسانو ته چې په لومړیو جنګونو کې یې د پیغمبر ﷺ سره جنګ کړی و او وروسته مسلمانان شوي وو، لکه خالد بن ولید (رض)، د هغو کسانو په پرتله کم ورکول، چې په دغو لومړیو جنګونو کې یې د پیغمبر ﷺ ملګرتیا کړې وه.

In another example, Abu Bakr (ra) used to distribute the spoils of war equally amongst the Sahabah (ra). When Umar (ra) became the Khaleefah, he did not give those who became Muslim recently and who had fought against the Prophet (saw) in the early wars, like Khalid bin Al-Walid (ra), as much as he gave to those who had accompanied the Prophet (saw) in those earlier wars.

د صحابه کرامو (رضی الله عنهم) ترمنځ اختلافات یوازې د حکم شرعي د تفصیلاتو پورې محدود نه وو، بلکې په عقیدې کې د ځینو څانګو په اړه هم د دوی ترمنځ اختلاف وو.

The differences amongst the Sahabah (ra) were not only limited to the details of the Hukm Shar‟i, they also had differences in certain branches of the „Aqeedah.

په دې هم شک نشته چې د عقیدې په ځینو څانګو کې د نظر اختلاف شتون لري، چې اصلي سبب یې د عربي ژبې ساختماني جوړښت دی. خو د عقیدې په اصل او بنسټ کې یوازې یو سم فهم شتون لري. د مثال په توګه، د عقیدې د یوې مسئلې په اړه، یعنې د اسراء په اړه، د نظر اختلاف شتون لري؛ الله (سبحانه و تعالی) فرمايي: {سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى...} [الإسراء: ۱]

However, these differences of opinions may exist in the branches of the „Aqeedah, mainly due to linguistic structure of the Arabic language. Whereas, in the core of the „Aqeedah there is only one correct understanding. For example, in an issue related to the „Aqeedah there is a difference of opinion regarding Isra‟, Allah (swt) says; “Glory be to He who took his „Abd on the Night Journey (Isra) from Masjid Al- Haram to Masjid Al-Aqsaa...” (TMQ al-Isra: 1)

اکثر صحابہ کرامؓ کی رائے یہ تھی کہ رسول اللہ ﷺ کا جسمِ مبارک معراج یعنی اسراء کی رات کے سفر پر گیا تھا۔ عائشہ بنت ابو بکرؓ کی رائے یہ تھی کہ نبی ﷺ کا جسمِ مبارک اس سفر پر نہیں گیا تھا اور صرف آپ ﷺ کی روح نے یہ سفر کیا تھا۔ عائشہ بنت ابو بکرؓ کی دلیل یہ تھی کہ آپ ﷺ کی غیر حاضری محسوس نہیں کی گئی، اور کسی کو یاد نہیں کہ آپ ﷺ کا جسم (گھر سے) باہر گیا ہو۔

Most of the Sahabah (ra) were of the opinion that the physical body of the Prophet (saw) made the night journey or the Isra. Aisha bint Abu Bakr (ra) was of the opinion that the physical body of the Prophet (saw) did not make the journey and that only his (saw) soul made it. Aisha bint Abu Bakr‟s (ra) justification was that he (saw) was not missed and no one remembers his (saw) body leaving.

یو بل مثال هغه دی چې عایشه بنت ابوبکر (رض) ته یو صحابي (رض) وویل چې مړی به د هغه کورنۍ د ژړا او چیغو له امله عذاب شي، کوم چې د هغه کورنۍ کوله. عایشه بنت ابوبکر (رض) دا خبره رد کړه، ځکه هغې پوهېده چې دا خبره د هغه آیت سره په ټکر کې ده چې وایي:

Another example is where Aisha bint Abu Bakr (ra) was told by a Sahabi (ra) that the deceased person would be punished because of the wailing and loud crying, performed by his family. Aisha bint Abu Bakr (ra) rejected this claim because she understood that it contradicted the Ayah that says:

د بل چا بوجھ به هیڅوک نه اوچتوي...

“No-one will bear the burden of another...” (TMQ Al-Isra: 15)

امام بغوی په خپل کتاب "مصابیح السنۃ" کې ویلي دي چې ابوبکر (رض) به د خپلو ستونزو د حل لپاره د اللہ (سبحانه وتعالی) کتاب ته رجوع کاوه. که هلته یې حل نه موندی، نو د صحابه وو (رض) له فقیهانو څخه به یې د ځانګړې مسئلې په اړه د دوی اجتهاد پوښتنه کوله. امام بغوی وایي چې عمر (رض) د ښه پیژندل شوی فقیه په توګه هم د صحابه وو (رض) سره مشوره کوله.

Imam Baghawi in his book “The Lights of the Sunnah” remarked that Abu Bakr (ra) used to look to the Book of Allah (swt) to solve his problems. If he couldn‟t find a solution there, he would ask some of the Fuqahaa among the Sahabah (ra) for their Ijtihad in the particular issue. Imam Baghawi goes on to say that Umar (ra) used to consult the Sahabah (ra) even though he was himself a well-known Faqih.

اگرچه صحابہ کرامؓ کے درمیان اختلاف ہوا، لیکن ان کا یہ اختلاف نصوص کو سمجھنے کے دائرے کے اندر ہی تھا اور اسے عام اور معمول کی بات سمجھا جاتا تھا۔ امام محمد ابو زہرہ نے صحابہ کرامؓ کے دور کے بارے میں گفتگو کرتے ہوئے کہا کہ دو غلط فہمیوں کو دور کرنا ضروری ہے۔

Even though the Sahabah (ra) disagreed, their disagreement was well within the guideline of understanding the text and this was considered normal. Imam Muhammad Abu Zahrah, while discussing the era of the Sahabah (ra), said that it is important to remove two misconceptions.

د ټولو لومړی دا چې ځینو خلکو ویلي دي چې صحابه کرام (رضي الله عنهم) به صحیح حدیث پریښود او په خپل عقل یا شخصي نظر به یې فیصلې کولې. امام زهره ویلي دي چې باید پوه شو چې هیڅ یو صحابي د خپل شخصي عقلي نظر له امله نص نه دی پرېښې، بلکې د دوی نظریات په بشپړه توګه د نصوصو پر بنسټ او د هغوې په اغېز ولاړ وو. هغه د خلیفه عمر بن الخطاب (رضي الله عنه) یوه مثال راوړي، کله چې هغه د غله لاس پرې کولو کې ځنډ وکړ. ځینې خلک دا پېښه داسې بیلګه ګرځوي چې عمر (رضي الله عنه) دا کار یوازې د خپل ذهني فکر له امله کړی و.

A. The first is that some people said that the Sahabah (ra) used to disregard the authentic Hadith and based their judgments on their mind or own rational thinking. Imam Zahrah said that it should be understood that none of the Sahabah (ra) left the text for their own rational opinion; rather their opinions were based and influenced entirely by the texts. He uses an example from the Khaleefah Umar bin Al Khattab (ra), when he delayed cutting off the hand of the thief. Some people use this instance as an example that Umar (ra) did this solely due to his own thinking.

دا ادعا غلطه، ځکه چې د علی (رض) څخه یوه حدیث روایت دی چې په هغه کې پیغمبر (ص) فرمایلي: «په شک کې حدونه مه تطبیقوئ». همدارنګه د مکحول (رض) څخه یو بل حدیث روایت دی چې په هغه کې پیغمبر ﷺ بیان کړی دی:

This claim is incorrect, since there is a Hadith narrated by Ali (ra) where the Prophet (saw) said: “Don‟t implement the Hudood in the cases of doubt”. There is also another Hadith narrated from Makhul (ra) in which the Prophet (saw) stated:

«په قحط سالۍ کې د لاس پرې کول نشته». او په حقیقت کې مدینه د هغه وخت په قحط کې وه کله چې عمر (رض) د حد د تطبیق څخه وروسته غورځاوه.

“There is no cutting in a famine”. And Madinah was in fact experiencing a famine at the instance when Umar (ra) postponed implementing the Hadd.

ب. ځینو کسانو هڅه وکړه چې صحابه کرام (رض) په دوو ډلو ووېشي: هغه چې د احادیثو سره سخت ټینګ پاتې شول (اهل الحدیث)، او هغه چې نصوصو ته ژمن نه وو، چې ورته اهل الرای وایي. دوی دا ادعا کوي چې لومړۍ ډله دا کار په دې ځکه کاوه چې دوی کلاسیک روایت پالونکي (Classical Traditionalists) وو، پداسې حال کې چې دوهمه ډله احیاگرانې (Revivalists) وه.

B. Some tried to classify the Sahabah (ra) into two groups: Those who adhered strictly to the traditions (Ahlel-Hadith), and those who did not adhere to texts, called Ahlel-Ra‟ee. They claim that the first group did this because they were Classical Traditionalists, while the second group was Revivalists.

دا ادعا غلطه، ځکه چې اهل الحدیث او اهل الرای دواړه نص ته ژمن وو. امام زهری د هغه مثال یادونه وکړه چې دوی یې کاروي، د دولت په سیمه کې د ګمشو څارویو په اړه. پیغمبر ﷺ وفرمایل: "پرېږدئ، دوی به خپل خاوند ته ورسېږي." مګر عمر (رض) په دې اړه بل ډول عمل وکړ. هغه دوی په یوه ځای کې راټول کړل او د خاوند ته یې اجازه ورکړه چې هغه وپېژني او واخلي.

This claim is incorrect, since both Ahlel-Hadith and Ahlel-Ra‟ee adhered to the text. Imam Zahrah cited the example, which they use, regarding the stray animals in the State. The Prophet (saw) said to leave them and they will reach their owner. But Umar (ra) acted differently in this regard. He put them in one place and allowed the owner to identify them and take them.

دا باید واضح وي چې د عمر کړنه د پیغمبر ﷺ سره سمه وه، ځکه موخه دا وه چې ورک شوي څاروي خپل مالک ته ورسیږي. د پیغمبر ﷺ طریقه یا وسیله په دې ستونزې کې دا وه چې څاروي د ځان په حال پرېږدي چې ګرځېدلي وي.

It should be clear that Umar‟s action was in line with the Prophet‟s (saw), in that the objective was to allow the wandering animals to reach their owner. The Prophet‟s (saw) style or means in solving the problem was to allow the animals to wander.

لیکن د عمر (رض) په دوره کې، کله چې دولت د شام او شمالي افریقا سیمو ته پراخ شو، د ورک شوو څارویو د خپلو مالکانو ته د بیرته ورکولو د ورته ستونزې د حل لپاره د څارویو د یوې ځانگړې ځای کې ساتلو تګلاره کارول شوه، او په دې کې هیڅ ټکر نشته. نو هغه کار چې عمر (رض) وکړ د هغه د مسؤلیت یوه برخه وه، کوم چې ځینې اداري کړنلارې غوښتنه کوي. دا اداري پریکړې بدلیدای شي.

However, during Umar‟s (ra) time, when the State had expanded to the areas of Sham and North Africa, the tactic of putting the animals in one location was used to solve the same problem of returning the stray animals to their owners, and there is no conflict. So what Umar (ra) did was part of his responsibility, which requires adopting some administrative procedures. These administrative decisions can be changed.

باید پوه شو چې د اداري امر او تشریعي امر ترمنځ توپیر شتون لري. یو څوک ته د دې امر کول چې که هغه غلطی وکړي نو خپل لمونځ وکړي، یو تشریعي امر دی، پداسې حال کې چې د ټکی شوي اوښ تړل یو اداري امر دی۔

It should be understood that there is a difference between an administrative order and a legislative order. Ordering a person to do his Salah if he made a mistake is a legal order, while tying up a wandering camel is an administrative order.

دا متن ځینې وختونه د آیت د جوړښت او د عربي ژبې د جوړښت له امله په بېلا بېلو لارو تشریح کېدای شي. د بېلگې په توګه، الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

The text sometimes could be understood in different ways due to the structure of the Ayah, and / or the structure of the Arabic language. For example, Allah (swt) says:

طلاق شوې ښځه باید درې دورې (قُرُوء) انتظار وباسي {وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ} (البقرة: ۲۲۸)

“The divorced woman should wait for three periods (Quru)” (TMQ Al-Baqarah: 228)

په عربی ژبه کې «قرء» کلمه کیدای شي هغه وخت ته ووایي چې ښځه حیض پیل کوي، یا د حیض وروسته دوره ته. د پاکۍ دورې څخه پیل شوي درې دورو ترمنځ توپیر د ۷ څخه تر ۱۵ ورځو پورې دی.

The word Quru‟ in the Arabic language can mean the time when the woman begins her menstruation, or the post menstruation period. The difference between three cycles beginning with the purity period is about 7 to 15 days.

کله کله یو صحابي به د یوې مسئلې په اړه فتوا ورکړه، پرته لدې چې د هغې مسئلې پورې اړوند یوه حدیث یې اورېدلی وي، څه چې بل صحابي یې پیژندی. په داسې حالتونو کې سره لدې چې دا ستونزې عموماً وروسته حل شوې.

Sometimes a Sahabi would issue a Fatwa without having heard of a Hadith related to that issue, and which another Sahabi knew. However, these cases were usually resolved later.

د دوی د متنونو د لیدلو طریقه او د تفسیر میتودولوژي۔ یوه بیلگه د نیکه د میراث په اړه ده۔ ابوبکر (رض) وویل چې که یو څوک داسې مړ شي چې پلار، ورُونه، ښځه او اولاد پرې وي، نو پلار چې د مړ شخص د اولادو نیکه ګڼل کیږي، د هغه شتون به نور ورُونه د مال له میراثه منع کړي۔ عمر (رض) وویل چې هغه به دا مسله د اعظم صحابي د میراث په برخه کې، زید بن ثابت (رض) سره په مشوره کې وروسته، ورُونو او نیکه ته یو شان برخه ورکړي۔

How they viewed the texts and the methodology of interpretation. An example deals with the inheritance of the grandfather. Abu Bakr (ra) said that if one dies leaving a father, brothers, a wife and children, the presence of the father, who is considered the grandfather of the deceased person‟s children, would prevent other brothers from inheriting the wealth. Umar (ra) said that he would give the brothers and the grandfather the same amount after discussing this issue with Zayd bin Thabit (ra) who was the foremost Sahabi in the area of inheritance.