یو شمیر "علما" داسې ادعا کوي چې د چاپیریال یا حالاتو د بدلون له امله فقه بدلولو کې هیڅ ستونزه نشته. د دې نظر ملاتړي لاندې دلیلونه وړاندې کوي:

Some “scholars” claim that there is no problem in changing the Fiqh due to the change in environment or circumstances. The proponents of this view give the following justifications:

الف. فقه انساني تفسير دی، ځکه چې شریعت د حکم شرعي نوم دی چې الله (ج) نازل کړی دی. شریعت وحی ده، خو فقه د مختلفو تفسیرونو وړ ده. له همدې امله فقه وحی نه ده او بدلېدلی شي.

A. Fiqh is human interpretation while the Shari‟ah is Hukm Shar‟i, which Allah (swt) revealed. The Shari‟ah is the Wahy (revelation) but Fiqh is open to different interpretations. Thus, Fiqh is not a revelation and can be changed.

ب. په اسلام کې ځینې احکام د عرفونو (دودونو) پر بنسټ ولاړ دي؛ د نویو دودونو راڅرګندېدل به د فقهې د بدلون سبب شي.

B. Some rules in Islam are based on „Urf (traditions); the emergence of new traditions would trigger a change in the Fiqh.

ج. صحابہ کرام (رض) نے نبی کریم ﷺ کے بعض احکام میں تبدیلی کی ہے۔ مثال کے طور پر، اگر اونٹ گم ہو جائے تو نبی ﷺ نے اسے چھوڑ دینے کی سفارش کی، کیونکہ وہ خود اپنا راستہ تلاش کر لے گا۔ اس کے برعکس، عمر (رض) نے لوگوں سے کہا کہ گم شدہ اونٹوں کو اسلامی ریاست میں لے آیا جائے، جہاں انہیں مالکان کے دعوے کے لیے رکھا جا سکے۔

C. The Sahabah (ra) have changed some rulings of the Prophet (saw). For example, if the camel was misguided the Prophet (saw) recommended leaving it because it will find its own way. On the other hand, Umar (ra) asked the people to bring the lost camels to the Islamic State where the camels can be kept for the owners to claim them.

د. امام شافعی جب مصر گئے تو نئے ماحول کی وجہ سے انہوں نے اپنا مذہب بدل لیا۔

D. Imam Shafi‟i changed his Madhab when he went to Egypt due to the new environment.

د جزیے د لغوه کیدو ته یو شمېر عالمانو تر دې پورې وویل چې جزیه لغوه کېدای شي، ځکه پخوا غیر مسلمانان د مسلمانانو په لښکر کې نه برخه اخیستله، خو اوس دوی په لښکر کې برخه اخلي او ځمکې دفاع کوي؛ له همدې امله، دوی نور د جزیې ورکولو ته اړ نه دي.

Some scholars went as far as to say that the Jizya can be cancelled because in the past the non-Muslims didn‟t participate in the Muslim army, but now they are participating in the army and defending the land; therefore, they no longer have to pay Jizya.

نور نور عالمانو ځينو کسانو داسې ویلي دي چې د مسلمانانو امت یووالی ضروري نه دی، او دا چې نږدې ۵۰ څخه ډېر هېوادونه شتون لري، دا د ژوند د پېچلتیا له امله دی. دوی په دې پایله رسېږي چې موږ نور د خلافت ته اړتیا نه لرو، ځکه احکام د بدلون وړ دي.

Others expressed that the unity of the Muslim Ummah is not a must, and the reason that 50+ states exist is because of life‟s complexity. They arrive at the conclusion that we are no longer in need of the Khilafah because rules are subject to change.

اسلام راغلی ترڅو د انسان د عضوي اړتیاوو او غریزو تنظیم او نظم ورکړي. د دې تنظیم قواعد نه شي بدلېدای. مګر لکه څنګه چې نوي ستونزې راپورته کېږي، نوو احکامو ته اړتیا پیدا کېږي، او دا د مجتهد دنده ده. په دقت سره یاد ولرئ چې دا په هیڅ ډول د احکامو بدلون نه ګڼل کېږي.

Islam has come to organise and regulate man‟s organic needs and instincts. The rules for this regulation cannot be changed. But as new problems arise, we need new rules, and this is the task of the Mujtahid. Carefully note that this is not considered changing the rules at all.

فقه د شرعي حکم هغه مجموعه ده چې له اسلامي سرچینو (قرآن، سنت او نورو) څخه اخیستل شوې ده. له همدې امله فقه د انسانانو جوړ شوو قوانینو مجموعه نه ده، ځکه چې دا په همدغو سرچینو ولاړه ده. اجتهاد هغه بهیر دی چې پکې نصوصو ته د پوهیدو، مطالعې او تحلیل له لارې احکام استنباط کیږي.

Fiqh is the totality of Hukm Shar‟i taken from the Islamic sources (Qur‟an, Sunnah etc). Thus, Fiqh is not a body of man-made laws because it is based on these sources. Ijtihad is the process of understanding, studying, and analysing the texts and extracting rulings.

د شریعت له سرچینو څخه د استخراج شوي حکم د توجیه لپاره دلیل ذکر کول د اجتهاد ناگزیره برخه ده. د اجتهاد کې انساني هڅه انساني جوړ شوي قوانین نه زیږوي. مجتهد نشي کولای چې په یوه وخت کې د یوې مسئلې لپاره دوه مختلف احکام واخلي؛ خو ممکن ده چې وروسته د خپل دلیل د غلط فهم څخه خبر شي او بل حکم غوره کړي. له دې امله، فقه او شریعت ترمنځ هیڅ توپیر نشته.

Evidence from the sources of Shari‟ah to justify the extracted ruling is an indispensable part of Ijtihad. The human effort in Ijtihad does not produce man made laws. The Mujtahid cannot take two different rulings for the same issue at the same time; however, he may later discover the misunderstanding of his Daleel and choose another ruling. Thus, there is no difference between Fiqh and Shari‟ah.

د صحابه کرامو (رض) فقه هیڅ ډول بدله نه کړه. هغه څه چې دوی کړي دي، د لاندې څیزونو له جملې څخه یو کیدای شي:

The Sahabah (ra) did not change the Fiqh in any way whatsoever. What they did can be categorized as one of the following:

خلیفہ د امت د کارونو د سمبالښت مسؤولیت لري، او هغه کولی شي هغه لاره وکاروي چې هغه ته تر ټولو اغیزمنه بریښي. دا لاره وخت په وخت بدلیدلی شي. د مثال په توګه، عمر (رض) خلکو ته امر وکړ چې ورک شوی اوښ دولتي چارواکي ته راوړي. په داسې حال کې چې پیغمبر ﷺ فرمایلي وو چې اوښ پریږدئ او خپل خاوند به ځان ومومي. د عمر (رض) په ورځو کې دولت وده کوله او یو چا باید دا کار سمبال کړی وای. څرنګه چې خلیفه د امت ساتونکی دی، نو عمر (رض) خلکو ته امر وکړ چې اوښ دولت ته راوړي.

The Khaleefah has the responsibility for taking care of the Ummah‟s affair in any way he finds most effective. This may change from time to time. For example, Umar (ra) asked the people to bring the lost camel to the State authority. While, the Prophet (saw) said to leave the camel and it will find its own owner. During the days of Umar (ra) the State was growing and someone had to take care of this matter. Since the Khaleefah is the caretaker of the Ummah, Umar (ra) asked the people to bring the camel to the state.

امام شافعی نے اپنا طریقۂ کار مکمل طور پر تبدیل کر دیا؛ یہ نکتہ کتاب میں پہلے بیان کیا جا چکا ہے۔

What Imam Shafi‟i did was that he changed his methodology completely; this point was discussed earlier in the book.

که څه احکام د عُرف (دودیز عادت) پورې تړلي وي، نو حکم ممکن له یوه ځای څخه بل ځای ته توپیر ولري، مګر دا د فقہ بدلون نه دی، ځکه چې حکم بیا هم پاتې وي. د بیلګې په توګه، یو عرف ممکن دا وغواړي چې مهر یادونه ونه شي. دا منل شوی دی، ځکه چې د مهر ورکولو حکم بیا هم باید پلی شي. په بل عبارت، که په نکاح کې مهر ذکر نه وي، نو قاضي به د ښار یا کلي عرف وګوري او د ورته حیثیت لرونکې بلې ښځې مهر سره پرتله کړي. بله بیلګه داده: که یو کارګر په داسې حال کې ګمارل شي چې اجوره یې ټاکل شوې نه وي، نو قاضي به وګوري چې خلک د ورته کار لپاره څومره اجوره ورکوي.

If some rulings are connected with the „Urf (custom), the ruling may differ from one place to another but this is not changing the Fiqh because the ruling still exists. For example, a custom might dictate that the dowry should not be mentioned. This is acceptable because the ruling to pay the dowry must still be carried out. In other words, if dowry were not mentioned in the contract, then the judge would look at the „Urf (custom) of the city or village and compare the dowry of another woman with a similar status. Another example is of a worker employed without specifying the wage, then the judge would observe what the people paid for a similar job.