یوں ایک شخص نے امام احمد کو خط لکھا اور ان سے درخواست کی کہ وہ متکلمین (علمِ کلام کے ماہرین) میں سے ایک شخص کے ساتھ مناظرہ کریں۔ امام احمد نے جواب دیا کہ وہ متکلمین سے ملاقات کا موقع پہلے ہی پا چکے ہیں، لیکن انہوں نے ان گمراہ لوگوں کے ساتھ بیٹھنا پسند نہ کیا۔ امام احمد کی رائے یہ تھی کہ اللہ کی کتاب کو اسی طرح لیا جانا چاہیے جس طرح وہ نازل ہوئی ہے۔
A man wrote a letter to Imam Ahmad asking him to debate with a person from the Muttakillimeen (one who practices „Ilm ul Kalaam). Imam Ahmad replied that he already had the chance to meet with those from the Muttakillimeen but he chose not to sit down with those deviant people. Imam Ahmad‟s opinion was that the Book of Allah had to be taken the way it was revealed.
ان مقام کی وجہ سے، وہ عموماً معتزلہ جیسے لوگوں کے ساتھ اختلاف اور براہِ راست مقابلے میں رہتے تھے، جنہیں اس زمانے میں خلیفہ مامون کی حمایت حاصل تھی۔ معتزلہ کہتے تھے کہ قرآن مخلوق ہے، اور انہوں نے یہ رائے اس موقف کے ردِعمل کے طور پر اختیار کی جو اُس وقت کے بعض عیسائیوں نے اپنایا تھا۔
Because of such a position, he was usually at odds and in direct confrontation with people like Mu‟tazilah, who at that time were supported by the Khaleefah Mamun. The Mu‟tazilah used to say that the Qur‟an was created and developed this opinion as a reaction to a position held by some of the Christians at that time.
په هغه وخت کې یوه عیسوي چې یوحنا الدمشقي نومیده، خپلو پیروانو ته لارښوونه کوله چې د مسلمانانو سره د بحث غوره لاره دا ده چې له هغوی څخه د الله ج د خبرو یا کلام په اړه وپوښتل شي، او دا چې آیا دا ابدي دی که نه. که دوی وویل چې دا ابدي دی، نو عیسیٰ (علیه السلام) هم باید ابدي وي، ځکه قرآن وايي چې عیسیٰ کلمة الله دی، یعنی د الله کلام. او که دوی وویل چې د الله خبره ابدي نه ده، نو دا به دا معنا ولري چې د الله خبره مخلوقه وه.
A Christian during that time called Yuhannah Al-Damashqee used to instruct his followers that the best way to debate with the Muslims was to ask them about Allah‟s speech or word, and whether it was eternal or not. If they say it is eternal, then Jesus (Isa) would also have to be eternal since the Qur‟an says Jesus is Kalimat-ul-Allah, or Allah‟s word. If they say that Allah‟s speech is not eternal, then this would mean that Allah‟s speech was created.
په دې اغیز سره، معتزله دا نظر لرل شروع کړل چې قرآن مخلوق دی، په دې فکر چې دا به د هغه هر لاره بنده کړي چې د عیسی د ازلي والي خبره ته رسیږي. دا نظر د خلیفه المامون لخوا په ۲۱۲ هجري کال کې منل شو، او په ۲۱۸ هجري کې المامون دا نظر خلکو باندې تحمیل کول پیل کړل، او هغو کسانو ته یې سزا وټاکله څوک چې نه وایي چې قرآن مخلوق دی.
Being influenced by this, the Mu‟tazilah began carrying the opinion that the Qur‟an was created, thinking that this would cut off any avenue that could lead to the conclusion that Jesus was eternal. This opinion was adopted by the Khaleefah Al Mamun in the year 212 AH, and in 218 AH Al Mamun began imposing this opinion on the people, enacting a punishment on those who would not say that the Qur‟an was created.
امام احمد هغه څو کسانو کې و چې د خپل نظر پر سر ودریده، پرته لدې چې څه سزا به ورته ورکول کېږي. هغه له هغه څه منلو انکار وکړ چې خلیفه یې له هغه غوښتل چې ووایي. خلکو ورڅخه پوښتنه وکړه: ولې ونه وایې چې قرآن مخلوق دی، نو ته به د ځورونې څخه خلاصېږې؟ امام احمد ځواب ورکړ: "نو امت به حق څنګه پیژني؟"
د امام احمد نظر دا و چې ټوله مسله بحث ته اړتیا نه لري، ځکه دا یوازې د عیسویانو د بحث یو عکسالعمل و، او د اسلامي عقیدې داسې مسله هیڅکله د رسول الله ﷺ او نه د کوم صحابي له خوا بحث شوې ده. د دې مسلې په اړه د معتزلي مذهب یو عالم سره په خبرو کې امام احمد وویل: "ته داسې یو خبره کوې چې نه رسول الله ﷺ، نه ابوبکر، نه عمر، نه عثمان او نه علي ویلې ده. دا په دوو شیانو کې یو معنا لري: یا تا ویل چې دوی پدې پوهېدل او چوپ پاتې شول، یا دوی پدې نه پوهېدل. که پوهېدل او چوپ پاتې شول، نو زه به د دوی نظر تعقیب کړم. که نه پوهېدل، نو ته څوک یې چې د هغه څه پوهه لرې (د اسلامي عقیدې په اړه) چې رسول الله ﷺ نه پوهېده؟"
دلته باید روښانه شي چې د معتزلو د خپلکړي نظر په اړه مسله دا نه ده چې دوی سم وو یا غلط، بلکې مسله د علم الکلام د کارونې په اړه ده. د علم الکلام له امله مسلمانانو هغه مسلې بحث کولې پیل کړې چې یوځل د پخوانیو یونانيانو په منځ کې بحث کېدې، او په پایله کې د اسلامي عقیدې د ډېرو مسلو روښانه پوهه له لاسه ورکړه. اسلامي عقیده باید د قرآن د میتودولوژۍ په چوکاټ کې پوهه شي.
Imam Ahmad was one of the few people who stood fast in his opinion regardless of the punishment that he would face. He refused to say what the Khaleefah was trying to persuade him to say. When the people asked him why don‟t you just say the Qur‟an was created and you will be free from the persecution? Imam Ahmad replied, “Then how will the Ummah know the truth?” Imam Ahmad‟s opinion was that the entire issue was not one to be discussed since it was no more than a reaction to the Christians‟ debate, and that such an issue regarding the Islamic „Aqeedah was never discussed by the Prophet (saw), nor any of the Sahabah (ra). While discussing this issue with another scholar who followed the Mu‟tazilah opinion, Imam Ahmad said; “You are saying something that the Prophet, Abu Bakr, Umar, Uthman and Ali never said. This could mean one of two things. Either you say they knew it and kept quiet, or that they did not know about it. If they knew and kept quiet then I will follow their opinions. If they did not know about it, then who are you to know something (regarding the Islamic „Aqeedah) that the Prophet (saw) did not know?” It should be clear here, regarding the opinion adopted by the Mu‟tazilah that the issue is not whether they were right or wrong, rather the issue is with regard to using „Ilm ul-Kalaam. Because of „Ilm ul-Kalaam, Muslims began debating issues that were once debated by the ancient Greeks and as a result, they lost a clear understanding of many issues related to the Islamic „Aqeedah. The Islamic „Aqeedah should be understood within the methodology of the Qur‟an.
دا طریقه دوه دلیلونه، یعنی عقل او قطعي نصوصو (قرآن کریم او متواتر حدیث) ترمنځ توپیر کوي. عقل دې ته کارول کیږي چې انسان قانع شي چې کائنات د الله (ج) لخوا پیدا شوي او تنظیم شوي دي؛ چې الله (ج) قرآن نازل کړی دی؛ او چې د دې پیغام رسولولو لپاره یو رسول ته اړتیا وه، او چې حضرت محمد ﷺ هغه رسول دی چې ته قرآن نازل شو. کله چې موږ د اسلامي عقیدې دې اصولو ته ایمان راوړو، نو د عقل رول دا دی چې قطعي نصوص هغسې وپوهیږو لکه څنګه چې د ملائکو، جنیانو، د قیامت ورځې او آخرت په اړه راغلي دي۔
This methodology separates between two Daleel, i.e. the mind and the conclusive texts (Qur‟an and Mutawatir Hadith). The mind is used to become convinced that the universe was created and is organised by Allah (swt); that Allah (swt) revealed the Qur‟an; and that there is a need for a Messenger to convey this Message and that Prophet Muhammad (saw) is the Messenger to whom the Qur‟an was revealed. Once we believe in these principles of the Islamic „Aqeedah, then the role of the mind is to understand the conclusive texts as they were given with regard to the angels, Jinns, the Day of Judgment and the hereafter.
دې ته اړتیا نشته چې د غیب یا نه لیدل کیدونکو چارو په اړه زموږ په عقل سره بحث وکړو. سمه لاره دا ده چې هغه هرڅه ومنو چې وحي زموږ ته راوړي دي، لکه چې دي، پرته له دې چې په کې بدلون راولو، زیاتوالی وکړو، یا څه له هغې ولرو، یا معنا یې وګرځوو. دا پدې مانا ده چې د جنو، فرښتو، او د الله (ج) د صفتونو په څیر مسلې زموږ په عقل یا پوهې سره نشي بحث کیدای.
We should not discuss any issue dealing with the Ghayb or the un-sensed with our minds. The correct way is to believe in everything that the revelation brought to us the way it is, without trying to change it, adding to it, deleting from it or twisting its meaning. This means that issues such as the Jinns, angels, and the attributes of Allah (swt) cannot be discussed based on our minds or intellect.
دموږ نشو کولی چې د الله (تعالیٰ) د ذات یا صفاتو او د هغه د ذات او ماهیت سره تړلو شیانو بیان هم وکړو. د علم الکلام له امله، مسلمانانو د اسلامي عقیدې په اړه ځینې انحرافي نظرونه او افکار غوره کول پیل کړل، چې دا د هغو ډیرو عواملو له جملې څخه یو و چې د مسلمانې امت د زوال سبب شو. همدارنگه دا هم باید څرگند وي چې د څلورو امامانو هیڅوک هم د علم الکلام په کار کې نه دي بوخت شوي.
We cannot even describe the attributes or anything related to the entity or essence of Allah (swt). Because of „Ilm ul-Kalaam, Muslims started carrying certain deviant opinions and ideas regarding the Islamic „Aqeedah, which resulted in one of the many factors which led to the decline of the Muslim Ummah. It should also be clear that none of the four Imams ever got entangled in „Ilm ul-Kalaam‟.
امام احمد نے اپنی فقہ کو اُس طرح مدوّن نہیں کیا جس طرح امام شافعی نے کیا، اس لیے ان کی فقہ ان کے شاگردوں کے ذریعے منتقل ہوئی۔ کہا جاتا ہے کہ امام احمد کی کسی ایک مسئلے کے بارے میں متعدد آراء ہیں، اور اسی بنا پر بعض لوگوں نے کہا کہ احمد فقیہ کی بجائے محدّث تھے۔ یہاں یہ بات واضح کرنا ضروری ہے کہ امام احمد کی مختلف آراء دراصل صحابہ کرام (رضی اللہ عنہم) کی مختلف آراء کو نقل کرنا تھا، جن میں سے کسی ایک رائے کو دوسری پر ترجیح دیے بغیر وہ انہیں بیان کرتے تھے۔
Imam Ahmad did not document his Fiqh as did Imam Shafi‟i‟, and consequently his Fiqh was transmitted by his students. Imam Ahmad is said to have many opinions regarding an issue, and this caused some people to say that Ahmad was a Muhadith rather than a Faqih. It is important to note here that the varying opinions of Imam Ahmad were actually his quoting the varying opinions of the Sahabah (ra) without weighing one opinion against the other.
دده د یو لوی فقیه سربیره، د سنت یو لوی عالم هم و. د هغه لقب امام السنة او د بدعت له منځه وړونکی و.
Besides being a great Faqih, he was a great scholar in the Sunnah. His title was Imam al Sunnah and the eliminator of Bid‟ah.