فرښته جبریل (ع) قرآن کریم د پیغمبر ﷺ ته نازل کړ. فرښته لومړی ځل هغه وخت راغی چې محمد ﷺ د حرا په غار کې و او سورت العلق یې ورته نازل کړ. د وحي د لومړنیو مهالونو کې پیغمبر ﷺ خپلې شونډې ژر حرکت ورکولې، ترڅو د الفاظو سره ملګرتیا وکړي او یې یاد کړي، پداسې حال کې چې جبریل (ع) یې لوست کاوه. په همدې اړه، الله (ج) نازل کړ:

Angel Jibreel (as) revealed the Qur‟an unto the Prophet (saw). The angel came for the first time when Muhammad (saw) was in the cave of Hira and revealed to him (saw) Surah Al-Alaq. During the early periods of the revelation, Prophet (saw) used to move his (saw) lips quickly in order to catch up to the words to memorise it, while Jibreel (as) used to recite it. Thereupon, Allah (swt) revealed:

ژبه مه حرکت کوه ترڅو د وحی الفاظ ژر ژر ووایې. بې شکه د دې راټولول او لوستل زموږ په ذمه دي. نو کله چې موږ دا لولو، د هغې لوست پیروي وکړه. بیا د دې معنا روښانه کول هم زموږ په ذمه دي.

“Move not your tongue (repeating the words of revelation) for behold it is for Us to gather it (in your heart) and to cause it to be read (as it ought to be read). Thus, when We recite it follow through its wording (with all your mind) and then behold it will be for Us to make its meaning clear.” (TMQ Al-Qiyamah: 16-19)

نه محمد ﷺ او نه جبریل علیہ السلام د وحی د وخت کنټرول کاوه. محمد ﷺ یوځل جبریل علیہ السلام څخه وپوښتل: ولې ته ډېر ځلې نه راځې؟

Neither Muhammad (saw) nor Jibreel (as) used to control the timing of the revelation. Muhammad (saw) once asked Jibreel (as) why is it that you do not visit more often?

دا آیت د دې پوښتنې په ځواب کې نازل شو.

The following Ayah was revealed in response to this question.

موږ نازلېږو مګر ستا د رب په حکم سره. هغه لره دی هغه څه چې زموږ په مخ کې دي، هغه څه چې زموږ شا ته دي، او هغه څه چې د دواړو ترمنځ دي. او ستا رب هېڅکله نه هیروي. [TMQ Maryam: 64]

“We do not descend but by the command of your Rabb. To him belongs what is before us, what is behind us, and what is between. And your Rabb never forgets” (TMQ Maryam: 64)

جبرئیل (علیه السلام) به هر سال راتلل، د دې لپاره چې د محمد (ﷺ) څخه د قرآن اورېدل وکړي او د ياد کولو سموالی وڅېړي. په هغه کال کې چې محمد (ﷺ) وفات شو، جبرئیل (علیه السلام) دوهځلې محمد (ﷺ) ته ورغی، ترڅو د هغه (ﷺ) تلاوت واوري.

Jibreel (as) used to come every year for the purpose of listening to the Qur‟an from Muhammad (saw) and checking the memorisation. In the year in which Muhammad (saw) passed away, Jibreel (as) went to Muhammad (saw) twice to listen to his (saw) recitation.

که څه هم کلمه «وحي» په قرآن کریم کې په مختلفو لغوي معنو کارول شوې ده، خو د اصطلاح په توګه دا معنا لري:

Although the word Wahy (revelation) was used linguistically in various meanings in the Qur‟an, as a term it means:

د الله تعالىٰ هغه تعليمات چې د يو واسطې په ذريعه د هغه د رسولانو څخه يو ته نازل شوي.

A. Allah‟s (swt) teachings revealed through a medium to one of His Messengers.

وحی کا لفظ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) کے کلام کے لیے بھی استعمال ہو سکتا ہے، یا اس عمل کے لیے بھی جس کے ذریعے وہ کلام انبیاء تک پہنچایا جاتا ہے، یا اس فرشتے کے لیے بھی جو اللہ کی طرف سے پیغام انبیاء تک لے کر آیا کرتا تھا۔

The Wahy could mean the speech of Allah (swt) or could mean the process of relaying it to the Prophets, or the angel who used to carry the Message from Allah (swt) to the Prophets.

جو لوگ رسول ہونے کا دعویٰ کرتے ہیں، ان پر لازم ہے کہ وہ اس بات کا ثبوت پیش کریں کہ انہیں واقعی وحی حاصل ہوئی ہے۔ یہ ثبوت معجزہ کہلاتا ہے۔ معجزہ کسی ایک یا زیادہ فطری یا کائناتی قوانین میں حقیقی تبدیلی کا نام ہے۔ چونکہ ایسی کوئی بھی تبدیلی صرف اللہ تعالیٰ کی مشیت سے ہو سکتی ہے، لہٰذا اگر کسی شخص کو ایسی کوئی صلاحیت دی گئی ہو تو وہ اسے اللہ تعالیٰ کی مشیت ہی سے حاصل ہوئی ہوگی۔ اس سے یہ ثابت ہوتا ہے کہ جو کچھ اس کے پاس ہے وہ اللہ تعالیٰ کی طرف سے بھیجا گیا ہے۔ اس بارے میں اللہ تعالیٰ فرماتا ہے:

Those who claim to be Messengers must provide proof that they have actually received the revelation. This proof is called Mu‟jizah or miracle. Miracle is the actual altering of one or more of the natural or universal laws. Since any such altering can only be achieved by the Will of Allah (swt), if a person is imbued with any such ability then such a person could only have done so by the Will of Allah (swt). This would prove that whatever he has was sent by Allah (swt). Regarding this issue, Allah (swt) says:

«د انسان لپاره دا مناسب نه دی چې الله ورسره یا د وحي په ذریعه خبرې وکړي، یا د پردې شاته، یا داسې چې یو فرښته ولیږي چې د الله په اجازه هغه څه وحي کړي چې الله یې غواړي.» (التفسیر المیسر، الشورى: ۵۱)

“It is not fitting for a human that Allah would speak to Him by revelation or behind a veil or by sending of the angel of revelation to reveal, with Allah‟s permission, what Allah wills.” (TMQ Ash-Shura: 51)

دا آیت د وحی درې ډولونه بیانوي:

The Ayah mentions the three forms of revelation:

د پرده تر شا یو پیغمبر سره خبرې کول. دا کار موسیٰ (علیه السلام) سره پیښ شو

Talking to a Prophet behind a veil. This happened to Musa (as)

اگرچه وحی شکلهای مختلف دارد، قرآن کریم مستقیماً از طریق فرشتهٔ وحی، جبرئیل (ع)، نازل شده است. هرگز به پیامبر (ﷺ) از راه خواب یا هر وسیلهٔ دیگری نازل نشده است. اما سنت میتواند از طریق هر یک از شکلهای یادشدهٔ وحی به پیامبر (ﷺ) رسیده باشد. بیشک، همهٔ شکلهای وحی اعتبار یکسان دارند. پیامبر (ﷺ) فرمود:

Although the Wahy has different forms, the Qur‟an was revealed directly through the angel of revelation, Jibreel (as). It was never revealed to the Prophet (saw) by a dream or any other means. The Sunnah, however, can be revealed to the Prophet (saw) through any of the aforementioned forms of al-Wahy. Needless to say, all forms of Wahy have the same validity. The Prophet (saw) said:

"ستاسو څخه یو هغه څوک چې تکیه وهلی وي او ووایي: «دا د الله کتاب دی (قرآن)، پکې چې څه حلال دي هغه به حلال بولو، او پکې چې څه حرام دي هغه به حرام بولو»۔ مګر څوک چې زما له لوري کومه حدیث بیان کړي او په هغې کې دروغ ووایي، هغه په الله او د هغه په رسول ﷺ باندې دروغ تړلی دی۔" 43

“One of you who while reclining says, „this is the book of Allah (Qur‟an), what is in it from that is halal, we‟ll use as halal, and what is in it from the Haram, we‟ll take as Haram‟. But whoever delivers from me a Hadith and he lies in it, he has told a lie on Allah and His Messenger.” 43

قرآن او سنت دوه هغه یوازینۍ لارې دي چې الله (ج) د اسلام د نازلولو لپاره غوره کړي دي. وحي دوه ډوله کیدای شي:

The Qur‟an and Sunnah are the only two ways by which Allah (swt) has chosen to reveal Islam. The revelation can be of two kinds:

الف. د لفظ او معنا سره ب. یوازې د معنا له مخې قرآن کریم د لفظونو او معناوو سره نازل شوی دی. د مثال په توګه، د سورۀ فاتحې کلمات «مالک یوم الدین» د الله (ج) له خوا د لفظ او معنا سره نازل شوي دي. نبي ﷺ د قرآن کریم د کومې برخې نه زیاتونه کړی او نه یې کمی کړې ده. په بل لوری، سنت د معنا په توګه نازل شوی دی، او نبي ﷺ هغه په خپلو الفاظو بیان کړی دی.

A. By the word and meaning B. By meaning alone The Qur‟an was revealed with the words and its meanings. For example, the words “Maliki youm middiin” in Surah al Fatihah are revealed by Allah (swt) with the words and its meaning. The Prophet (saw) did not insert or delete any part of the Qur‟an. On the other hand, the Sunnah is revealed by the meaning and the Prophet (saw) expressed it in his (saw) own words.