کله چې عمر (رض) خلیفه شو، نو که د صحابه کرامو له ډلې کوم څوک نوي آزاد شوو سیمو ته د هجرت اراده کوله، نو هغه باید د عمر (رض) اجازه اخیستې وای. د غوښتنې پر بنسټ عمر (رض) به د یوې ټاکلې شمیر میاشتو لپاره رخصت ورکاوه، په دې شرط چې دوی به بیرته راستنیږي۔

When Umar (ra) became the Khaleefah, if anyone from the Sahabah (ra) wanted to migrate to the newly liberated lands, he would have to take the permission of Umar (ra). Upon the request, Umar (ra) would grant a leave for a specified number of months on the condition that they would return.

کله چې عثمان (رض) خلیفه شو، نو هغه صحابه کرامو (رض) ته اجازت ورکړ چې خپرې شي۔ صحابه کرام (رض) د مدینې نه ووتل او د شمالي افریقا، شام، کابل او حتی پیکنګ په څیر سیمو ته روان شول، پداسې حال کې چې نور مکې ته واپس لاړل۔ د مثال په توګه، ابن مسعود (رض) کوفې ته لاړ، عبدالرحمن بن عوف (رض) پیکنګ ته ورسید، پداسې حال کې چې عبدالله بن عمر (رض) په مدینه کې پاتې شو۔ په عمومي ډول سره، د صحابه کرامو دوه اصلي ډلې یا کوفې کې وې یا مدینې کې۔

When Uthman (ra) became the Khaleefah, he allowed the Sahabah (ra) to disperse. The Sahabah (ra) began leaving Madinah, heading out to regions such as North Africa, Sham, Kabul, and even Peking, while others went back to Makkah. For instance, Ibn Mas‟ood (ra) went to Kufah, Abdur-Rahman bin Awf (ra) reached Peking, while Abdullah bin Umar (ra) stayed in Madinah. However, for the most part, the two main groups of Sahabah (ra) were either in Kufah or Madinah.

هغه کسان چې موږ یې تابعین بولو، د یوه ځانګړي صحابي ملګري او پیروان وو. د مثال په توګه، سعید بن المسیب، نافع، او سالم بن عبدالله بن عمر، چې د عبدالله بن عمر (رض) پیروي یې کړې ده، ډیر مشهور تابعین دي. ډیری تابعین عرب نه وو، نو دوی عربي ژبه زده کړه، او په ځینو حالاتو کې یې عربي ژبه له عربو څخه هم ښه زده کړه، او د فقهې لوی خدمتګاران شول.

Those whom we call the Tabi‟een were the followers and companions of a specific Sahabi. For example, Sa‟eed ibnu Musayeb, Nafi‟, and Salem ibn Abdullah bin Umar are well known Tabi‟een who followed Abdullah bin Umar (ra). Most of the Tabi‟een were not Arabs so they learned the Arabic language, and in some cases they learned the language better than the Arabs themselves, and became major contributors to Fiqh.

د تابعینو په زمانه کې د متن د فهمولو دوه لوی طریقې پیدا شوې.

During the days of the Tabi‟een, two major methodologies of understanding the text arose:

اهل الحدیث (د حدیث خاوندان) په مدینه کې۔

a) Ahlel-Hadith (The People of Hadith) in Madinah.

ب) اهل الرأی (د عقل خاوندان) په کوفه کې.

b) Ahlel-Ra‟ee (The People of Reason) in Kufah.

هغه څوک چې د اهل الحدیث (د حدیث خاوندانو) لاره یې تعقیب کړه، د حدیث ډیر مواد ورسره وو او په قیاس باندې د حدیث باندې ډیر تکیه کوله، پداسې حال کې چې اهل الرأی (د رأي خاوندان) د قیاس او د متن د معنو باندې ډیر تکیه کوله، خو حدیث یې هیڅکله هم نه پریښود. د دواړو مکتبونو بل توپیر دا دی چې د رأي مکتب کې رأی د قیاس پر بنسټ و، پداسې حال کې چې په مدینه کې رأی د متن په ځیر او تفصیلي تشریح باندې ډیر ولاړ و.

Those who followed Ahlel-Hadith (The People of Hadith) had more Hadith at their disposal and relied on the Hadith more than on Qiyas, while Ahlel-Ra‟ee (The People of Ra‟ee) relied more on Qiyas and the meanings behind the text, but did not at all neglect the Hadith. Another difference between the two schools is that the Ra‟ee (reasoning) in the School of Ra‟ee was based on Qiyas while in Madinah Ra‟ee was based more on an elaboration of the text itself.

په مدینه کې د تابعینو په جملو کې سعید بن مسیب، زهري، یحیی، او ربیعه الرای، عروه، ابوبکر بن عبید بن حارث، قاسم بن محمد بن ابوبکر، عبیدالله، سلیمان بن یسار، خارجه بن زید بن ثابت وو. دوی خپل فقه له عبدالله بن عمر (رض) نه اخیستی و. سعید بن مسیب د الجریئ (بې‌باکه) یا هغه چا په نوم یادیده چې د اجتهاد کولو زړور وو، پداسې حال کې چې ربیعه ته د الرای ویل کیدل، ځکه چې هغه په عام ډول اجتهاد کاوه.

Among the Tabi‟een in Madinah were Sa‟eed ibnu Musayeb, Zuhri, Yahya, and Rabiah-ar-Ra‟ie, „Urwa, Abu Bakr bin „Ubaid bin Harith, Qasim bin Muhammad bin Abu Bakr, „Ubaidullah, Sulayman bin Yassar, Khaija bin Zayd bin Thabit. They took their Fiqh from Abdullah bin Umar (ra). Sa‟eed ibnu Musayeb was known as Al-Jareei (The Outspoken) or the on who has guts to make Ijtihad, while Rabiah was called Ar-Ra‟ie because of his common practice of making Ijtihad.

د مدینې خلکو د پیغمبر ﷺ سره ژوند کاوه او د هغه ﷺ کړنې او خبرې یې ډیر عملي ډول اخیستې. په دې ډول مدینه کې اهل الحدیث (د حدیث خاوندان) رامنځ ته شول.

The populace in Madinah had lived with the Prophet (saw) and took his (saw) actions and sayings in a more practical manner. Thus, Ahlel Hadith (People of the Book) emerged in Madinah.

یو غلط نظر دا هم شتون چې اهل الحدیث یوازې حدیث ته تمسک کاوه او هیڅ ډول اجتهاد نه کاوه. دا ادعا غلطه ده. مثال په توګه، امام مالک بن انس چې د مدینې له مکتب څخه راڅرګند شو، د مصلحت مرسله په اساس د ابو حنیفه څخه هم ډیر اجتهاد کاوه، هغه ابو حنیفه چې د کوفې له مکتب څخه راڅرګند شو.

There is also a misconception that Ahlel-Hadith (The People of Hadith) used to only adhere to the Hadith without performing Ijtihad whatsoever. This claim is false. For example, Imam Malik bin Anas, who emerged from the School of Madinah, used to do Ijtihad according to Maslahah Mursalah even more than Abu Hanifah, who emerged from the School of Kufah.

په کوفه کې له تابعینو څخه الشعبي، حسن البصري، ابراهیم النخعي، حماد، علقمه بن قیس او مسروق بن اجدع وو. دغه تابعین خپل فقه له علي بن ابي طالب (رضي الله عنه) او عبدالله بن مسعود (رضي الله عنه) څخه اخیستی وو. د تابعینو ځینې کسان، لکه الشعبي، د محدثینو (د حدیث عالمانو) له جملې څخه شمیرل کیدل.

Among the Tabi‟een in Kufah were Ash-Sha‟bee, Hasan al-Basri, and Ibraheem an-Nakha‟ee, Hammaad, Alqamah bin Qais, Masjood bin Ajdah. These Tabi‟een took their Fiqh from Ali bin Abi Talib (ra) and Abdullah bin Mas‟ood (ra). Some of the Tabi‟een such as Ash-Sha‟bee was considered Muhaditheen (Scholars of Hadith).

د کوفې (عراق) خلک ډیرو ستونزو سره مخ وو، لکه د حدیثونو جعل، سیاسي ناکراریاوې او نورې. د جعل د امکان له امله علماء د حدیث په راټولولو کې ډیره احتیاط کاوه. د دغو ستونزو له امله دوی ډیری وختونه د عقل (رای) څخه کار اخیست. دلته رای هغه نظر دی چې د نص په مختلفو فهمونو باندې تکیه ولري. له همدې امله دوی ته اهل الرای (د رای خاوندان) ویل کیدل.

The populace in Kufah (Iraq) was experiencing many problems such as the fabrication of Hadith, political turmoil, etc., and the scholars were very careful in collecting Hadith due to the possibility of fabrication. Due to these problems, they often used reasoning. Reasoning (Ra‟ee) here implies opinion derived from different understandings of the text. Thus, they came to be known as Ahlel Ra‟ee (People of the Reasoning).

لفظ "رأي" لغوی لحاظ سره د نظر او رایې معنا لري. له همدې امله ځینې خلک فکر کوي چې د "اهل الرای" (د رای خاوندان) اصطلاح هغو خلکو ته اشاره کوي چې خپل نظر وړاندې کوي. دا یو غلط فهم دی، د هغه چا لپاره چې باور لري چې د دوی نظر د دوی د خواهشاتو پر بنسټ ولاړ و. هغه نظر چې د اهل الرای لخوا وړاندې شو، د دوی د اجتهاد له لارې و، چې د شرعي دلیلونو، یعنې د قرآن کریم او د سنتو پر بنسټ ولاړ و.

The word Ra‟ee linguistically means: opinion. Therefore some people think that the term Ahlel-Ra‟ee (The People of Ra‟ee) means the people who present their opinion. This is a misconception, to anyone who believes that their opinion was based on their desires. The opinion presented by Ahlel-Ra‟ee was through their Ijtihad, which was based on the legislative evidences, i.e. Qur‟an and Sunnah.

پیغمبر ﷺ فرمایا:

The Prophet (saw) said:

الله دا علم هغه وخت نه اخلي چې هغه تاسو ته ورکړل شوی وي، بلکې علم د علماؤ په وفات سره اخیستل کیږي. بیا داسې خلک به راشي چې جاهل وي، هغوی به د خپلو هوسونو پر بنسټ رائې ورکوي، پخپله گمراه کیږي او امت به هم گمراه کړي. (بخاری او احمد)

“Allah does not remove the „Ilm after it was given to you, rather the „Ilm would be removed with the death of the „Ulema. Then some people, who are ignorant, will start giving their Ra‟ee based on their desires and they are misled and will lead the Ummah astray.” (Bukhari & Ahmad)