1.2 Usul Al-fiqh
1.2 Usul Al-fiqh
Usul al-Fıkıh, fıkhın çıkarımına ilişkin metodolojiyle ilgili ilkelerin bütünüdür. İbnü'l-Hâcib bunu şöyle tanımlamıştır: „Müctehidin, delillerden hükümleri tek tek çıkarırken dayandığı ilkeler."2
Usul al-Fiqh is the collection of principles pertaining to the methodology for the extraction of Fiqh. Ibn al-Hajib defined it as, „the principles by which the mujtahid derives the legal rules of conduct from the specific evidences‟.2
Usul el-Fıkıh kavramı, bir bilimsel deneyin yürütülmesinde metodolojiye bağlı kalmaya benzetilebilir. Benzer şekilde, fıkıh (hükümler) türetilirken metodolojiye bağlı kalmaya da Usul el-Fıkıh denir. Bu metodoloji, bir kişinin İslam'daki teşri' kaynaklarından İslami hükümleri çıkarabilmesi için bir yol sunar.
The concept of Usul al-Fiqh is comparable to adhering to the methodology when conducting a scientific experiment. Similarly, adhering to the methodology in deriving Fiqh (rulings) is referred to as Usul al-Fiqh. This methodology provides a way for a person to derive Islamic rulings from the legislative sources in Islam.
Usul el-Fıkıh ile ilgili kaide koleksiyonları çoktur. Bu kurallardan birkaç örnek aşağıdaki bölümde ele alınmaktadır.
The collections of principles related to Usul al-Fiqh are many. A few examples of these rules are discussed in the following section.
A. Yasama Kaynakları:
A. Legislative Sources:
Fıkıh usulünde hüküm çıkarmak için hangi kaynakların benimseneceği önemli bir konudur. Kur'an, Sünnet, Sahabe icmâı ve kıyas, neredeyse bütün âlimlerin kabul ettiği dört İslâmî kaynaktır. Bununla birlikte, Maslahat-ı mürsele (kamu yararı) veya Ümmetin icmâı gibi, geniş çapta kabul görmeyen başka ek kaynaklar da vardır.
Adopting specific sources to derive laws is a major subject in Usul al-Fiqh. The Qur‟an, Sunnah, Ijma‟ as-Sahabah (consensus of the companions) and Qiyas (analogical deduction) are four sources in Islam, which are accepted by almost all of the scholars. However, there are other additional sources such as Maslahah al Mursalah (public interests) or Ijma‟ al Ummah (consensus of the Ummah), which are not widely accepted.
B. Arapça Dili:
B. Arabic Language:
Arapça dilinde bir âyetin veya hadisin yapısını anlamaya yönelik kurallar vardır. Arapça gramer kuralları, âyetin veya hadisin anlamını belirler. Dolayısıyla gramer kurallarını ve bunların uygulanmasını anlamak, Usûlü'l-Fıkıh'ta Arapça dilinin kullanımlarından biridir.
Within the Arabic language, there are rules for understanding the structure of an Ayah or a Hadith. The rules of grammar in the Arabic language define the meaning of the Ayah or Hadith. Therefore, understanding the rules of grammar and their application is one use of the Arabic language in Usul al-Fiqh.
C. Kur'an ve Sünnet Metnlerinin Yorumlanması
C. Interpreting The Text Of Qur‟an And Sunnah:
Kur'an ve Sünnet metni doğru anlaşılmadan bu metinden hiçbir hüküm çıkarılamaz. Kur'an ve Sünnet metninin dil yapısı birbirinden farklı üsluplara göre değişir. Bu dil üsluplarına bazı örnekler şunlardır: Zannî (zannî delalet içeren metin), Kat'î (kesin delalet içeren metin), 'Âm (genel metin), Hâss (özel metin), Hakîkî (gerçek anlamlı metin) ve Mecâzî (mecazi anlamlı metin). Bu üslupları birbirinden ayırt etme ve farklılaştırma kuralları, Usûl al-Fıkh'ın önemli bir konusudur.
Unless the text of the Qur‟an and Sunnah is correctly understood, no ruling can be deduced from it. The linguistic structure of the text in Qur‟an and Sunnah varies from one style to another. Some examples of these linguistic styles are: Dhanni (speculative text), Qata‟i (definitive text), „Aam (general text), Khass (specific text), Haqiqi (literal text), and Majaazi (metaphorical text). The rules to distinguish and differentiate between these styles are an important subject in Usul al-Fiqh.
Kur'an ve Sünnet metinlerinin yorumlanmasında yer alan bir diğer önemli husus, Kur'an ve Sünnet'teki hükümlerin neshi (hükümlerin kaldırılması) meselesidir. Nesih çalışması; neshin neyi ifade ettiği, onun diğer âyetler veya hadislerle ilişkisinin nasıl anlaşılacağı ve bu farklılıkların nasıl uzlaştırılacağı gibi konuları kapsar.
Another essential aspect involved in interpreting the text of the Qur‟an and Sunnah are issues surrounding abrogation of rulings from the Qur‟an and Sunnah. The study of abrogation involves issues such as, what constitutes abrogation, how to understand it in relation to other Ayahs or Ahadith, and how to reconcile these differences.
Bazı Müslümanlar, Usul el-Fıkıh'a ihtiyaç olmadığını, doğrudan Kur'an ve Sünnet metnine başvurarak hükümler çıkarabileceklerini iddia etmektedir. Böyle bir iddia, aslında İslam'ı anlama konusundaki cehaleti gözler önüne sermektedir. Gerekli araçlarla donanmadan hükümleri çıkarmak mümkün değildir. Bu araçlar, Kur'an ve Sünnet metnini anlamamızı sağlar; metni anlamadan ise hükümleri çıkarmak mümkün olmaz.
Some Muslims claim there is no need for Usul al-Fiqh, thinking one can directly go to the text of the Qur‟an and Sunnah and derive laws. Such a claim really illustrates ignorance in understanding Islam. It is impossible to derive laws without being equipped with the necessary tools. These tools enable us to understand the text of the Qur‟an and Sunnah, and without understanding the text; one would not be able to extract laws.
Örneğin, Kur'an ve Sünnet metinlerini yorumlamaya ilişkin Arap dilbilgisi kurallarını bilmeyen biri, ayet veya hadiste belirli bir fiile yönelik emrin haram mı yoksa mekruh mu olduğunu ayırt edemez. Bu nedenle, hükümleri çıkarabilmek için Usûlü'l-Fıkıh kesin bir ön şarttır.
2 İbn el-Hâcib, Muhtasarü'l-Müntehâ, C. 1, s. 4
2 Ibn al-Hajib, Mukhtasar al-Muntaha, Vol 1, p. 4