9.4 İmam Ebu Hanife'nin Mezhebi
9.4 Madhab of Imam Abu Hanifah
Ebu Hanife en-Nu'man bin Sabit bin Zuta (80-150 H. / 700-768 M.) Abdülmelik bin Mervan'ın halifeliği döneminde doğdu. İmam Ebu Hanife, Emevi yönetiminin 52 yılını yaşadı ve on Emevi halifesinin hilafetine tanık oldu; bunların arasında, İmam on sekiz yaşındayken hüküm süren Ömer bin Abdülaziz de vardı.
Abu Hanifah al Nu‟man ibn Thabit ibn Zuta (80-150 A.H. / 700-768 C.E.) was born during the Khilafah of Abdul Malik bin Marwan. Imam Abu Hanifah lived through 52 years of Umayyad rule and witnessed the Khilafah of ten Umayyad Khulafa including that of Umar bin Abdul Aziz who ruled when the Imam was 18 years of age.
Ayrıca Abbasi yönetiminin 18 yılına tanık oldu; bu dönemde Saffah ve Mansur'un yönetimi de vardı. Emevilerin hilafet üzerinde hiçbir hakkı olmadığını anladı, ancak kendisine biat edildiği için onlara karşı ayaklanmadı. Abbasilere karşı da hemen konuşmadı; ancak onlar Ali'nin (ra) soyundan gelenlere zulmetmeye başlayınca bunu yapmaya başladı. İmam Ebu Hanife, "İmamü'l-Azam" (en büyük imam) unvanını kazandı. İmam Şafii şöyle derdi: "Fıkıhta insanlar Ebu Hanife'ye muhtaçtır."
He also saw 18 years of Abbasid rule, including that of Saffah and Mansoor. He realised that the Ummayyads had no claim on the Khilafah but he did not rebel against them since they were given the Bay‟ah. He also did not speak out against the Abbassids; however, he started doing so when they started harassing the descendants of Ali (ra). Imam Abu Hanifah earned the title of Imam „Aazam (the great Imam). Imam Shafi‟i used to say, “The people in Fiqh are dependent upon Abu Hanifah”.
O, Kûfe'de tanınmış bir Fars ailesinde doğdu ve hayatının büyük bölümünü orada geçirdi. Babası, Ali bin Ebi Talib (ra) ile iyi bir dosttu. Kûfe Okulu'nu kuran iki Sahabi, Ali bin Ebi Talib (ra) ve Abdullah bin Mes'ud (ra) idi. Bunlar, Şureyh, Arkam bin Kays ve Mesrûk bin el-Ecda gibi Tabiîn'e ders verdiler. Onlar da İbrahim en-Nehaî ve eş-Şa'bî'ye öğretti. Bu ikisi, İmam Ebu Hanife'nin hocası olan Hammad er-Râviye'ye ders verdi. Ebu Hanife, Hammad'dan 18 yıl ders aldı ve H. 120'de Hammad'ın vefatının ardından onun ders halkasını (halka-i ders) devraldı. Ebu Hanife ayrıca İmam Ca'fer es-Sadık'tan da ders aldı.
He was born to a well-known Persian family in Kufah and spent most of his life there. His father was a good friend of Ali bin Abi Talib (ra). The two Sahabah (ra) who established the Kufah School were Ali bin Abi Talib (ra) and Abdullah bin Mas‟ood (ra). They taught Tabi‟een like Shurayh, Arqam bin Qais, Masjood bin al-Ajdah. They in turn taught Ibraheem An-Nakha‟ee, Ash-Sha‟bee. These two taught Hammaad Ar-Raawiyyah, who served as the teacher of Imam Abu Hanifah. Abu Hanifah studied with Hammaad for 18 years and took over his study circle (halaqah) after Hammaad‟s death in 120 A.H. Abu Hanifah also studied from Imam Jafar as-Sadiq.
Ebu Hanife'nin en meşhur iki öğrencisi, Muhammed bin el-Hasan eş-Şeybânî ile Hârûnürreşîd döneminde baş kadı olarak görev yapan ve İslam'daki ekonomik sistemi ayrıntılarıyla anlatan ünlü "el-Harâc" adlı kitabı yazan Kadı Ebu Yusuf'tur. Ebu Hanife'nin öğrencilerinin her biri kendi başına müctehid olarak yetişmiş ve kendi usûl-i fıkhını geliştirebilecek seviyeye ulaşmıştır. Ancak onlar Ebu Hanife'nin usûlünü korumuş ve Ebu Hanife mezhebinin müctehidleri sayılmışlardır.
Abu Hanifah‟s two most famous students were Muhammad bin al-Hasan al-Shaybani, and Qadi Abu Yusuf, who served as Chief Justice in the time of Haroon ar-Rashid and wrote the famous book called Al-Kharaj which detailed the Economic system in Islam. Each of Abu Hanifah‟s students developed into Mujtahids in their own right, with the ability of developing their own Usul al-Fiqh. However, they kept the Usul of Abu Hanifah and were considered Mujtahids of the Madhab of Abu Hanifah.
Ebu Hanife meslek olarak ipek tüccarıydı ve bu alanda uzmanlaşmıştı. Hayatının başlarında İlmü'l-Kelam okumuş, ancak sonradan bu ilmi terk etmişti. Bir gün oğlu Hammad'ın İlmü'l-Kelam alanında tartışma yaptığını duyunca, onu bundan men etti. Oğlu, kendisi de İlmü'l-Kelam'da tartıştığı halde neden kendisini yasakladığını sorunca, Ebu Hanife şöyle cevap verdi: "Ben İlmü'l-Kelam'da, karşımdakinin bir meselede yanılmasından korkarak tartışırdım. Sen ise, karşındakinin bir meselede yanılmasını umarak, onun hatasından faydalanmak için tartışıyorsun. İlmü'l-Kelam'da karşısındakinin hata yapmasını isteyen kimse, onun kâfir olmasını istemiş demektir (çünkü İlmü'l-Kelam itikadın meselelerini ele alır). Karşısındakinin kâfir olmasını isteyen ise, karşısındakinden önce kendisi kâfir olur. Bu yüzden İlmü'l-Kelam'da tartışma."
Abu Hanifah was a trader by profession, specialising in silk. In his early life he studied „Ilm ul Kalaam, but abandoned it afterwards. Once he heard his son Hammaad, debating in „Ilm ul Kalaam, he discouraged him from doing so. His son asked him why he was prohibiting him when he himself used to debate in „Ilm ul-Kalaam. Abu Hanifah replied that he used to debate in „Ilm ul Kalaam while being afraid that others would be wrong in an issue. Whereas you are debating with the hope that your opponent would be wrong in an issue in order to exploit his mistake. He who wants his opponent to make a mistake in „Ilm ul Kalaam means that he wants him to be a Kafir („Ilm ul Kalaam deals with the issues of the „Aqeedah), and he who wants his opponent to be a Kafir will become a Kafir before his opponent. So do not debate in „Ilm ul Kalaam.
9.4.1 İmam Ebu Hanife'nin Öğrencileri ve Eserleri
9.4.1 Students of Imam Abu Hanifa & Their Books
Ebu Hanife birçok kitap yazmıştır ve öğrencileri de İslam hakkında birçok önemli kitap kaleme almıştır. Ebu Hanife'nin kitapları arasında Fıkhu'l-Ekber ve Al „Alim-wal-Muta‟allim bulunmaktadır.
Abu Hanifah wrote many books, and his students also authored many important books on Islam. The books of Abu Hanifah include Fiqh ul-Akbar and Al „Alim-wal-Muta‟allim.
Mezhebini takip edenlerin meşhur kitaplarından bazıları, bunlarla sınırlı olmamak üzere, şunlardır:
Some of the famous books of those who followed his Madhab include, but are not limited to the following:
• Kharaj (İslam Ekonomik Sistemi Üzerine Fıkıh) – Kadı Ebu Yusuf
• Al Kharaj (Fiqh on Islamic Economic System) by Qadi Abu Yusuf.
• Al-Mabsût, Serahsî (Fıkıh)
• Al Mabsoot by As-Sarkhasee (Fiqh)
• Bedâyiu's-Sanâyi' — Kâsânî (Fıkıh)
• Bada‟ee as-Sana‟ee by Al-Kasaanee (Fiqh)
• Fethü'l-Kadir – Kemal İbnü'l-Humâm (Fıkıh)
• Fathul Qadeer by Kamal ibn Humam (Fiqh)
• Kitab-ul Usul-ul Fiqh - Al Bazdawee (Usul al-Fiqh)
• Kitab-ul Usul-ul Fiqh by Al Bazdawee (Usul al-Fiqh)
• Kitab-ul-Aathar, Yusuf bin Abu Yusuf (Hadis)
• Kitab-ul-Aathar by Yusuf bin Abu Yusuf (Hadith)