Daha önce belirtildiği gibi, bir Delil, İslam'dan bir görüş, kavram, hüküm veya düşünce için kanıttır. Her Delille ilgili iki yön vardır: Rivayet (nakil) ve Delalet (anlam).

As mentioned earlier, a Daleel is an evidence for an opinion, concept, ruling, or a thought from Islam. There are two aspects related to any Daleel, Riwayah (reportage) and Dalalah (meaning).

Rivayet, bize nasıl aktarıldığına dair meseleleri kapsar; bunun içinde rivayet edenlerin sayısı ve güvenilirlikleri de yer alır.

The Riwayah covers issues related to how the information was relayed to us, which includes the number and the integrity of its reporters.

Dalalah, delil metninin anlamıyla ilgilidir. Rivayet ve dalalet ile bağlantılı olarak kullanılan iki terim daha vardır: Kat'î ve Zannî.

The Dalalah is related to the meaning of the text in the Daleel. There are also two terms used in connection with Riwayah and Dalalah; Qata‟i and Dhanni.

Qat'i, kesin ya da kararlı olmak anlamına gelir; Zanni ise Qat'i'nin zıttı olup kesin olmayan, varsayımsal ya da kararsız anlamına gelir.

Qata‟i is defined as being conclusive or decisive, while Dhanni is the opposite of Qata‟i and means non-definite, speculative or indecisive.

Kur'an'dan veya Hadis-i Mütevatir'den herhangi bir ayet, rivayeti (nakli) bakımından kat'i olarak kabul edilir.

Any Ayah from the Qur‟an or Hadith Mutawatir is considered Qata‟i (conclusive) in its Riwayah (report).

Rivayette Qata'i, delilin hiçbir şüpheye yer bırakmayacak biçimde sahih olduğunu ima eder. Bu sahihlik, nakil metodolojisine dayanarak tespit edilir.

The Qata‟i in Riwayah implies that the evidence is authentic without any shadow of doubt. This authenticity is established based on the methodology of transmission.

Kur'an'ın bize aktarılış metodolojisi, herhangi bir tahrif ihtimalini ortadan kaldırmaktadır. Rivayet, nesilden nesile tam olarak aynı biçimde nakledilmiştir. Bir bütün neslin Kur'an'ın içeriğini uydurması, silmesi veya ona ekleme yapması imkânsızdır. O neslin her bir ferdinin bir araya gelip Kur'an'ın bölümlerini ekleme veya çıkarma konusunda anlaştığını düşünmek akla sığmaz. O neslin herkesi Kur'an'ın aynı içeriğini okuyordu; bu da içeriğini tasdik etmektedir.

The methodology by which the Qur‟an was transmitted to us precludes any possibility of fabrication. The report was transmitted generation by generation in exactly the same manner. It is impossible for an entire generation to fabricate, erase, or add contents to the Qur‟an. It is inconceivable to believe that every single individual in that generation assembled together and agreed to add or delete parts of the Qur‟an. Everyone in that generation was reciting the same contents of the Qur‟an, thus authentifying its contents.

Hadis-i Mütevatir, nesilden nesile tek tek değil, çok sayıda kişi tarafından nakledilmiştir. Bu delili nakleden kişilerin çokluğu, yaşadıkları yerlerin çeşitliliği ve kendilerinin sağlam güvenilirliği ile kesin inancı göz önüne alındığında, bu delilin yanılmış olması akla sığmaz. Kur'an ve Hadis-i Mütevatir dışında, Hadis-i Ahad gibi bilgi nakilleri ise zannî (kesin olmayan) kabul edilir; yani delilin içinde hata bulunma ihtimali çok küçük de olsa vardır. Özetlemek gerekirse:

Hadith Mutawatir was not transmitted generation-by-generation, but rather by a large number of people. Due to the large number of people reporting the Daleel, and their diversity of residence, their established reliability and conviction, it is inconceivable that this Daleel could be wrong. Any report of information other than through the Qur‟an or Hadith Mutawatir, such as Hadith Ahad, is considered Dhanni (non-definite), meaning that there is a minute possibility that the Daleel could contain error. To summarise:

Daleel'in ikinci yönü ise Dalalet'tir (anlam). Kur'an metni, Hadis-i Mütevatir veya Hadis-i Ahad açık, kesin ve yalnızca tek bir anlama sahipse, Kat'i kabul edilir. Kat'i bir Daleel'in metni yalnızca tek bir anlama sahip olmalı ve başka hiçbir yoruma açık olmamalıdır. Metin birden fazla yoruma açıksa, Zannî kabul edilir. Yorumlar Arapça dilinden kaynaklandığı için, her yorum Arapça dil yoluyla gerekçelendirilmek zorundadır. Özetlemek gerekirse:

The second aspect of the Daleel is the Dalalah (meaning). If the text of Qur‟an, Hadith Mutawatir or Hadith Ahad is clear, specific, and has only one meaning, then it is considered Qata‟i. The text of a Qata‟i Daleel has to have only one meaning and cannot be open to any other interpretation. If the text is open to more than one interpretation, then it is considered Dhanni. Since interpretations are due to the Arabic language, any interpretation has to be justified through the Arabic language. To summarise:

"Eşlerinizin bırakacağı mallarda, eğer onların çocukları yoksa, sizin payınız yarısıdır." (Nisa Suresi: 12)

“What your wives leave, your share is a half, if they leave no child”. (TMQ An-Nisa: 12)

"Iffetli kadınlara zina isnadında bulunup sonra dört şahit getiremeyenlere seksen değnek vurun." (Nur Suresi: 4)

“Those who accuse chaste woman of zina (adultery) and fail to bring four witnesses (to prove it) flog them eighty stripes.” (TMQ An-Nur: 4)

Bu hükümlerin nicel yönü, yani yarım ve seksen, açık olup başka herhangi bir yoruma açık olamaz.

The quantitative aspect of these rulings, namely one half and eighty are clear and therefore cannot be open to any other interpretations.

"Kim bana kasıtlı olarak yalan isnat ederse, cehennemdeki yerini hazırlasın." (Buhârî ve Müslim)

“Whosoever lies about me (Prophet Muhammad saw) deliberately let him take his place in the hell-fire.” (Bukhari & Muslim)

Bu Mütevatir Hadis konusu bakımından çok açıktır; dolayısıyla metinden tek bir anlayış çıkar: Peygamber'in ﷺ söylemediği bir şeyi bilerek yalan yere ona nisbet eden kimse, ateşe girecektir.

This Mutawatir Hadith is very clear in its subject; thus there is only one understanding from the text that whoever lies about what Prophet (saw) said, intentionally, he will go to hell-fire.

Bir ahad hadisinde nakledildiğine göre Peygamber ﷺ Şevval ayında altı gün oruç tutmuştur. Bu hadisten çıkan kesin anlamlar şunlardır:

It is reported from a non-Mutawatir Hadith that the Prophet (saw) fasted 6 days in Shawwal. The conclusive meanings from this Hadith are the following:

a) Şevval ayında 6 gün oruç tutmanın caiz olması.

a) Permissibility of fasting 6 days in Shawwal.

b) Şevvalin ilk günü hariç, çünkü o gün bayramdır ve bayram gününde oruç tutmak haramdır.

b) Except on the first day of Shawwal, since it is the day of Eid, and it is Haram to fast on Eid.

Allah (SWT) şöyle buyurur:

Allah (swt) says:

"Ey iman edenler! Namaza kalktığınızda yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve ayaklarınızı topuklara kadar yıkayın. Eğer cünüp iseniz (yani cinsel bir boşalma yaşadıysanız), bütün bedeninizi temizleyin. Ancak hastaysanız, yolculuktaysanız, ya da birinizin tuvaletten geldiğiniz veya kadınlarla temas ettiğiniz halde su bulamıyorsanız, temiz toprakla teyemmüm edin ve onunla yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin." (TMQ Al-Maida: 6)

“O you who believe! When you intend to offer As-Salat (the prayer), wash your faces and your hands (forearms) up to the elbows, rub (by passing wet hands over) your heads, and (wash) your feet up to ankles. If you are in a state of Janaba (i.e. had a sexual discharge), purify yourself (bathe your whole body). But if you are ill or on a journey or any of you comes from answering the call of nature, or you have been in contact with women and you find no water, then perform Tayammum with clean earth and rub therewith your faces and hands.” (TMQ Al-Maida: 6)

Ayet, eğer kadınlara „lamastum‟ yaparsanız abdestin bozulacağını söyler. „Lamastum‟ kelimesi iki anlama gelecek şekilde yorumlanmıştır:

The verse says if you „lamastum‟ the women, it breaks the Wudhu. The word „lamastum‟ has been interpreted as having two meanings:

a) Dokunma b) Cinsel ilişki Böylece bu ayetin delalet türü zannîdir; yani kadınlara dokunmanın abdesti bozduğu anlamına da gelebilir, kadınla cinsel ilişkinin abdesti bozduğu anlamına da gelebilir.

a) Touching b) Sexual intercourse Thus the Ayah has a Dhanni Dalalah, i.e. it could mean touching women breaks the Wudhu, or sexual intercourse with a woman breaks the Wudhu.

Peygamber'in (saw) ihramdan belirli bir biçimde çıktığı rivayet edilmiştir. Ancak sahabe (ra) Peygamber'e (saw) ihramdan kendilerinin, onun (saw) çıktığından farklı bir biçimde çıktıklarını söylediklerinde, Peygamber (saw) onların yaptıklarını onaylamıştır. Bu olay mütevatirdir ancak ihramdan çıkmanın kuralları çoktur.

It was reported that the Prophet (saw) used to take off his Ihram in a specific manner. However, when the Sahabah (ra) told the Prophet (saw) that they took it off in a manner different from the way he (saw) took it off, the Prophet (saw) approved of their actions. Though this incident is Mutawatir, the rules to take off one‟s Ihram are many.

Mütevatir olmayan bir hadiste rivayet edildiğine göre Peygamber ﷺ Şevval ayında 6 gün oruç tutmuştur. Bu hadisin kesin olmayan (zannî) anlamları şunlardır:

It is reported from a non-Mutawatir Hadith that the Prophet (saw) fasted 6 days in Shawwal. The non-definite meanings of this Hadith are:

a) Şevval'in altı gün orucu ardı ardına mı tutulmalı yoksa aralıklı olarak da tutulabilir mi?

a) Whether the six days of fasting are consecutive or not?

b) Şevval ayının hangi kısmında oruç tutulur?

b) Fasting in which part of Shawwal?

Şimdiye kadar hem rivayet hem de delalet açısından delilin kat'î ve zannî yönlerini ayrı ayrı ele aldık. Ancak bir delilin rivayet ve delalet bakımından kat'î mi yoksa zannî mi olduğunu belirleme yöntemi şudur:

So far we have discussed the Qata‟i and Dhanni aspects of both Riwayah and Dalalah separately. However, the method to determine whether the Daleel (both in Riwayah and Dalalah) is Qata‟i (conclusive) or Dhanni (non-definite) is the following:

Akide ile ilgili her fikir, düşünce veya kavram kesin bir delile (Kat'i delil) dayanmalıdır. Örneğin meleklerin varlığı kavramı, zanni değil, kat'i bir delile dayanmaktadır. Ayrıca Usûl el-Fıkıh'ta, hükümler çıkarmak için bir kaynağın geçerli sayılması, en güçlü görüşe göre, bu kaynağın da kat'i bir delile dayanmasını gerektirir.

Any idea, thought, or concept related to the „Aqeedah has to be based upon a Qata‟i Daleel. As an example, the concept that Angels exists is based upon a Qata‟i Daleel not Dhanni. Also, in Usul al-Fiqh, to establish a source for extracting rulings according to the strongest view, the source must base upon a Qata‟i Daleel as well.

Örnek olarak, Ashab'ın icmâını (sahabe icmâı) hüküm kaynağı olarak kabul etmek için, Ashab'ın icmâının hüccetliliğini ispat eden delilin hem rivayet hem de delâlet açısından kat'î olması gerekir; oysa bir hüküm, kat'î ya da zannî delilden çıkarılabilir.

As an example, to consider Ijma‟ as-Sahabah (consensus of the Companions) as a source of rulings, the Daleel to prove the authority of Ijma‟ as-Sahabah has to be Qata‟i both in Riwayah and Dalalah, though a ruling can be derived from either Qata‟i or Dhanni Daleel.

Bir kişi, Kur'an ve Sünnet'in metnini anlamanın neden bu kadar karmaşık olduğunu merak edebilir?

One might wonder why understanding the text of Qur‟an and Sunnah is so complicated?

Kur'an ve Sünnet metinleri incelendiğinde, bu metinlerin hacminin sınırlı olduğu görülür. Bu sınırlı metinlerle, nerede ve ne zaman olursa olsun, Kıyamet Gününe kadar bizi etkileyen her türlü soruna hüküm çıkarmak mümkündür.

By examining the text of Qur‟an and Sunnah one can see that it is limited in its volume. With its limited text one can generate rulings to any problems affecting us anywhere and anytime until the Day of Judgment.

Allah'ın (SWT) bir mucizesidir ki Kur'an ve Sünnet metinleri tek bir Ayet ve tek bir Hadis'ten çok sayıda hüküm çıkarabilme yeteneğine sahiptir; oysa dünyadaki hiçbir başka hukuki metinde tek bir metinden birçok anlam çıkarma yeteneği bulunamaz! Her neslin Müslümanları için zorluk, metni anlamaya çalışmak ve onu hayatlarıyla ilişkilendirmektir; çünkü Kur'an ve Sünnet her zaman ve her yer için geçerlidir.

It is a miracle from Allah (swt) that the texts of the Qur‟an and Sunnah have the ability to express numerous rulings from a single Ayah and Hadith; whereas, the ability to understand many meanings from a single text cannot be found in any other legal text in the world! The challenge is for Muslims in each generation to try to understand the text and relate it to their lives since the Qur‟an and Sunnah are relevant to all times and places.

Daha önce tanımlandığı gibi, Hukm Şer‘i, eylemlerimize yönelik Allah'ın (c.c.) hükümleridir. Bu hükümler belirli kaynaklardan çıkarılır. Hükümlerin çıkarılmasında kullanılan kaynakların Adilla Kat‘iyye (kesin deliller) üzerine dayanması gerekir.

As defined earlier, Hukm Shar‟i are the rulings of Allah (swt) addressing our actions. These rulings are derived from certain sources. The sources, which are used to extract rulings, have to be based on Adilla Qata‟iya (Decisive evidences).

Hükm-ü Şer'î'nin dört kesin kaynağı şunlardır: Kur'an, Sünnet, Sahabe İcması ve Kıyas. Bunlar sonraki bölümlerde ele alınacaktır. Ardından, âlimlerin üzerinde ihtilaf ettiği tartışmalı kaynakların kısa bir özeti verilecektir.

The four definitive sources of Hukm Shar‟i are; the Qur‟an, Sunnah, Ijma‟ as-Sahabah and Qiyas. These will be discussed in the following chapters. This will be followed by a brief summary of the disputed sources which the scholars disagree on.