Sözcük anlamıyla Maslahah, fayda veya çıkar demektir. Fıkıh terimi olarak Maslahah Mursalah, Kur'an veya Sünnet'te bir konuda hüküm bulunmadığı durumda kamu yararının kabul edilmesini ifade eder.

Literally, Maslahah means benefit or interest. As a juristic term Maslahah Mursalah refers to accepting public interest in the absence of ruling regarding an issue from the Qur‟an or Sunnah.

A. Metinle iptal edilen maslahat: Maslahat (fayda/çıkar), metinden gelen bir hükümle iptal edilen maslahattır. Bu tür maslahatın geçersiz olduğu konusunda herkes hemfikirdir.

A. Maslahah cancelled by the text - Maslahah (benefit/interest), which is cancelled due to a ruling from the text. All agree that this kind of Maslahah is invalid.

Örnek:

Example:

Halifelerden biri Ramazan ayında gündüz vakti karısıyla cinsel ilişkide bulunmuştu. Ulemadan biri halifeye, kefaret olarak arka arkaya iki ay oruç tutmasını tavsiye etti. Başka bir âlim, bu âlime, halifenin önce bir köle azat etmesi, bunu yapamazsa altmış kişiyi doyurması, buna da gücü yetmezse arka arkaya iki ay oruç tutması gerekirken bu hükmü nasıl verdiğini sordu.

One of the Khaleefahs had marital relations with his wife during the daytime in Ramadan. One of the Ulema advised the Khaleefah to fast two consecutive months as Kaffarah. Another „Alim asked this „Alim how he issued this ruling when the Khaleefah first must free one slave, and if he could not, then feed 60 people, and, if he cannot, then he should fast two consecutive months.

Âlim cevap verdi ki, eğer (halife) ilk iki cezayı emretmiş olsaydı, bu halife için kolay olurdu ve adam aynı fiili yeniden işleyebilirdi. Maslahatın bu şekli geçersizdir, çünkü konuyla ilgili bir hüküm Sünnet'te zaten mevcuttur. Hüküm şudur: Bir kişi Ramazan'da karısıyla cinsel ilişkiye girerek orucunu bozarsa, bir köle azat etmesi gerekir. Bunu yapamazsa, altmış kişiyi doyurması; bunu da yapamazsa, altmış gün oruç tutması gerekir. Bu, Buhârî, Müslim, İbn Mâce ve Ebû Dâvûd'un rivayet ettiği bir Hadis'e dayanmaktadır. Bu sıralama değiştirilemez.

The „Alim answered, that if he had ordered the first two punishments, then it would have been easy for the Khaleefah and he might have done the same act again. This form of Maslahah is invalid because a ruling on the issue already exists from Sunnah. The ruling is that if a person breaks his fast in Ramadan by having sexual intercourse with his wife, then he has to free a slave. If he can‟t, then feed 60 people, if he can‟t, then fast 60 days. This is based on a Hadith reported by Bukhari, Muslim, Ibn Majah and Abu Dawud. This order cannot be changed.

B. Maslahah'nın Şeriat Tarafından Onaylanması – Şeriatın yasaklamadığı fayda. Örneğin, insanların ticaret yapmasına izin verilmesi. Bu ticaret insanların menfaatinedir ve Kur'an bize ticaret yapmamıza izin vermiştir. Herkes bu türün geçerli olduğu konusunda hemfikirdir.

B. Maslahah approved by the Shari‟ah - Benefit, which the Shari‟ah does not forbid. As an example, allowing people to trade. This trade is the interest of the people and Qur‟an allowed us to conduct trade. All agree that this type is valid.

C. Kur'an ve Sünnet'te hakkında hüküm bulunmayan bir işte maslahatı (fayda/menfaati) benimsemek.

C. Adopting Maslahah (benefit/interest) in an action from which there is no ruling from Qur‟an and Sunnah.

Örnek olarak Kur'an'ın derlenmesi veya kıtlık zamanında hırsızlık için uygulanan Hadd (ceza) cezasının iptal edilmesi.

For example compiling the Qur‟an or cancelling the Hadd (punishment) for stealing during famine.

Ulema arasında Maslahah al-Mursalah'ın ilk iki türü konusunda bir tartışma yoktur. Ancak üçüncü tür Maslahah konusunda görüş ayrılığı vardır.

There is no debate amongst the Ulema on the first two types of Maslahah al Mursalah. But there is disagreement regarding the third type of Maslahah.

Bazıları bunu belirli şartlar dahilinde kabul etmiş, bazıları ise tamamen reddetmiştir.

Some have accepted it within specific requirements while others have rejected it outright.

Maslahatı Mursele'yi kabul eden âlimler şu gerekçeleri ileri sürmüşlerdir:

The Ulema who have accepted Maslahah al Mursalah give the following justifications:

A. Şeriat, genel olarak, insanların maslahatlarını doğru bir biçimde gözetmek için gelmiştir.

A. Shari‟ah, in general, came to satisfy the interests of the people in the correct manner.

B. Sahabe (ra), Kur'an'ın derlenmesini maslahat (fayda/menfaat) gereği kabul etmiştir; oysa bunu yapmak için ne Kur'an'da ne de Sünnet'te bir delil bulunmamaktadır. Sahabe'nin Kur'an'ı, bir delile dayanmaksızın yalnızca faydası olduğu için derlediğini iddia eden birçok örnekten biri budur.

B. Sahabah (ra) agreed through Maslahah (benefit/interest) to compile the Qur‟an without having evidence either in the Qur‟an or in the Sunnah to do so. This is among the many examples claiming that the Sahabah (ra) compiled the Qur‟an due to its benefit but without a Daleel.

Birinci gerekçeye gelince, Şeriat'ın genel olarak ümmetin menfaati için geldiği doğrudur; ancak bu argümanı her hükmü gerekçelendirmek için bir „İlla (sebep) olarak kullanamayız. Kur'an, Sünnet, Sahabe icmaı ve Kıyas'tan gelen bütün hükümler ihtiyaçlarımızı karşılamak için oradadır. Ayrıca bir Müslüman hükümleri, bunların kolay ya da zor olması veya Maslahat (fayda) ile ilişkili olması nedeniyle değil, Allah'a (SWT) itaat olarak yerine getirir ve uygular. Bu yüzden herhangi bir fiili helalleştirmek için faydayı bir gerekçe olarak kullanamayız. Böyle bir fiile izin veren bir delilin bulunması gerekir.

Regarding the first justification, it is true that the Shari‟ah in general came for the interest of the Ummah, but we cannot use this argument as an „Illah (cause) to justify every ruling. All the rulings from Qur‟an, Sunnah, Ijma‟ as-Sahabah and Qiyas are there to satisfy our needs. In addition, a Muslim obeys and implements the rules as obedience to Allah (swt) and not because the rulings are easy, hard or connected with Maslahah (benefit). So we cannot use the benefit as a justification to legalise any action. There has to be evidence allowing such an action.

İkinci gerekçeye gelince, bu örneklerin hepsi incelendiğinde, Sahabe (ra) delilleri kapsamlı bir şekilde anladığı açıkça ortaya çıkacaktır. Usul el-Fıkıh kuralları o dönemde yazılmış değildi. Sahabe (ra), dili ve metni anlama yetenekleri sayesinde hükümler çıkarırdı. Onların, metinde dayanağı olmayan herhangi bir uygulamasını görmüyoruz.

Regarding the second justification, by investigating all of these examples it will become obvious that the Sahabah (ra) understood the evidences thoroughly. The rules of Usul al-Fiqh were not written at the time. The Sahabah (ra) used to extract rulings because of their ability to understand both the language and text. We do not observe any actions by them, which did not have grounds from the text.

Kur'an'ın derlenmesine gelince, bu Maslahah (kamu yararı) gözetilerek yapılmamıştır. Sahabe (ra), Kur'an'ı korumak için bir şeyler yapmaları gerektiğini anlamıştır ve bu, şu Ayet'e uygun bir harekettir:

Regarding the compilation of the Qur‟an, it was not done because of Maslahah. The Sahabah (ra) understood that they had to do something to preserve the Qur‟an and this is in compliance with the Ayah:

{Şüphesiz Zikri Biz indirdik ve elbette onu koruyan da Biziz.} (Hicr Suresi, 9)

“Lo! We revealed the Reminder, and Lo! We verily are its Guardian.” (TMQ Al-Hijr: 9)

Ayetin yanı sıra, Müslümanlardan herhangi bir zararı ortadan kaldırmalarını ya da herhangi bir zarara yol açmaktan kaçınmalarını isteyen bir hadis de vardır. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

In addition to the Ayah there is a Hadith asking Muslims to remove any harm or to avoid causing any harm. The Prophet (saw) said:

"Zarar yoktur ve zarar vermek de yoktur" (Buhârî ve Müslim), yani zarar vermek caiz değildir.

“There is no Harm or Harming” (Bukhari & Muslim), meaning that harm is not allowed.

Kur'an'ın kendisini kaybetmekten daha büyük bir zarar ne olabilir? Osman (ra)'nın Kur'an'ın farklı nüshalarını yakıp yalnızca tek bir nüshayı muhafaza etmesi, yukarıda sözü edilen Ayet ve Hadis'in emri kapsamına girmektedir.

What can be a bigger harm than losing the Qur‟an itself? What Uthman (ra) did by burning different copies of the Qur‟an and maintaining only one copy fits under the command of the above mentioned Ayah and Hadith.

Kıtlık sırasında Ömer'in (ra) el kesme cezasını (hadd) kaldırmasına gelince, bu, hırsızlık için elin kesilmesinin şartlarıyla uyumludur. Bu şartlardan biri, hırsızlık suçunun kıtlık zamanında işlenmesi hâlinde haddin kaldırılmasıdır. Dolayısıyla Ömer (ra) sadece bu şartı uygulamıştır. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

Regarding Umar‟s (ra) cancelling the Hadd for cutting the hand during famine, it is in agreement with the requirement for cutting a person‟s hand for stealing. One of the requirements is that if the crime of theft happens during the famine, then the Hadd is lifted. So, Umar (ra) simply implemented the requirement. The Prophet (saw) said:

"Kıtlık zamanında el kesilmez." Ayrıca Peygamber ﷺ, şüphe bulunduğunda haddin uygulanmamasını emretmiştir. Her şeyden önce, Hukm Şer'î tanımından anlaşılmalıdır ki o, Şâri' olan Allah'ın (SWT) hitabıdır. Ayrıca Kur'an'dan açıkça sabittir ki Allah (SWT) dinimizi kâmil kılmış ve bu din olarak İslam'ı seçmiştir. Bu da Şeriatın kâmil olduğunu gösterir. Maslahah kavramı ise, İslam'da hükmü bulunmayan bazı meselelerin olduğunu ima eder ve bu boşluğu doldurmak için kamu yararını uygulamamız gerekir. Ancak bu kavram doğru değildir ve dolayısıyla bu tür Maslahah geçersizdir.

“No cutting in famine.” Also, the Prophet (saw) instructed us not to apply the Hadd in case of doubt. Above all, from the definition of Hukm Shar‟i, we should realise that it is the address of the Share‟, Allah (swt). Furthermore, it is well established from the Qur‟an that Allah (swt) has perfected our Deen and chosen Islam as that Deen. This indicates that the Shari‟ah is perfect. The concept of Maslahah, however, implies that there are some issues without rulings from Islam, and to fill this vacuum, we have to apply public interest. This concept is not correct and therefore, this type of Maslahah is invalid.