6.4.1 Delegatsiyalangan yordamchi
6.4.1 Delegated Assistant
Vakolat berilgan yordamchilar (Mu‘awin Tafweedh) xalifa tomonidan davlatni boshqarishda unga yordam berish uchun tayinlanadi. Bu tayinlashning dalili Payg‘ambar ﷺ ning quyidagi hadisidan olinadi: “Odamlar orasidan mening ikki vazirim Abu Bakr va ‘Umardir.” (Termiziy).
The delegated assistants (Mu‘awin Tafweedh) are appointed by the Khaleefah to assist him in ruling the State. The evidence for this appointment is derived from the hadith of the Prophet (saw) in which he said, “My two ministers (wazirs) from the people are Abu Bakr and ‘Umar.” (Tirmidhi).
Islom esa bu vazirlarga aniq bir vazifa bilan cheklanib qolmasdan, undan tashqariga chiqish imkonini beradi. Payg‘ambar ﷺ tayinlagan vazirlar biror aniq vazifaga ixtisoslashtirilmagan yoki cheklab qo‘yilmagan edi. Shu sababli, G‘arb terminologiyasidagi “minister” (vazir) so‘zi bilan adashtirib yubormaslik uchun “vazir” o‘rniga “mu‘avin” (yordamchi) so‘zini ishlatish afzalroqdir.
Islam, on the other hand, allows these ministers to go beyond a specific function. The ministers whom the Prophet (saw) appointed were not specialised or assigned restrictively to a specific function. It is therefore preferable to use the word Mu‘awin (assistant) instead of ministers, so as not to confuse it with the Western terminology of minister.
Vakil yordamchi (mu'avin al-mufavvad) shunday shaxsdirki, xalifa unga umumiy vakolat yo'li bilan barcha vazifalarni bajarish uchun vakolat beradi. Vakil yordamchini tayinlashda xalifa shartnomada ham umumiy hukmga oid jihatni, ham uning yordamchi ekanligini ko'rsatishi zarur, chunki uni faqat bir jihatda tayinlash uning mu'avin sifatidagi vazifasini cheklab qo'yadi.
The delegated assistant is one whom the Khaleefah delegates to perform all functions in the way of general delegations. In the appointment of the Delegated assistant it is necessary for the Khaleefah to cite both the aspects of general ruling and being his assistant in the contract, because appointing him in only one aspect restricts his function as a Mu‘awin.
Shunday bo‘lgan: Abu Bakr ‘Umarni o‘ziga yordamchi qilib tayinlaganida, ‘Umar ‘Uthmon va ‘Alini yordamchi qilib olganida va ‘Uthmon Marvon ibn al-Hakam va ‘Alini yordamchi qilib olganida ham shunday edi. Bu topshiriq bilan tayinlangan yordamchilar Xalifa oldida javobgardir va ular o‘zlarini o‘rab turgan masalalar haqida Xalifani xabardor qiladilar.
Such was the case when Abu Bakr appointed ‘Umar as his assistant, and when ‘Umar took ‘Uthman and ‘Ali as his assistants, and when ‘Uthman took Marwan ibn al-Hakam and ‘Ali as his assistants. These delegated assistants are responsible to the Khaleefah and they inform the Khaleefah of the matters surrounding them.
Shunga ko'ra, topshiriq asosida ish yurituvchi yordamchilar davlatni boshqarishda umumiy mas'uliyatga ega bo'lib, bu umumiy mas'uliyat uchun Xalifa tomonidan tayinlanishi shart. Ular o'z harakatlari uchun Xalifa oldida javobgardirlar, Xalifa esa bu yordamchilarning topshiriq asosidagi harakatlari va tasarruflarini tekshirishi kerak. Shuni esda tutish lozimki, boshqaruv bo'yicha shartnoma faqat Ummat va Xalifa o'rtasida tuziladi. Odamlar orasida Islomning to'g'ri tatbiq etilishi uchun oxir-oqibat javobgar bo'lgan shaxs ham aynan Xalifadir.
The delegated assistants, therefore, have a general responsibility in ruling the State and must be appointed by the Khaleefah for this general responsibility. They are responsible to the Khaleefah for their actions and the Khaleefah must examine the delegated actions and disposals of these delegated assistants. We must remember that the contract for ruling is between the Ummah and the Khaleefah alone. It is the Khaleefah who is finally responsible for the proper implementation of Islam on the people.