Insonning atrofidagilar bilan munosabatida turli rollarni o'ynashi mumkin. Islom insonning qaysi vazifada harakat qilayotganiga qarab unga turli huquq va majburiyatlarni belgilaydi. U egallashi mumkin bo'lgan ba'zi rollar quyidagilardir:
A man can take different roles with regard to his relationship with those around him. Islam defines different rights and duties for the man depending on which capacity he is acting in. Some of the roles he could have are as :
Ona tomonidan / Ota tomonidan amakisi.
Maternal/ Paternal Uncle.
Turmush o'rtog'i.
Husband.
Ona tomonidan / Ota tomonidan jiyan
Maternal / Paternal Nephew.
Бегона эркак.
Unrelated man.
Erkakning imkoniyatiga qarab zimmasidagi turli huquq va vazifalarga oid ba'zi misollar:
Some examples of the different rights and duties incumbent upon the man depending on his capacity are :
Ota farzandlariga ularning balog'at yoshiga yetguniga va o'zlarini o'zlari ta'minlay oladigan bo'lguniga qadar ovqat, boshpana va kiyim-kechak bilan ta'minlashi shart. Shundan so'ng uning ularga ko'rsatgan yordami sadaqaga aylanadi.
The father must provide food, shelter and clothing for his children, until such a time that they are mature, and able to support themselves, after which his support becomes a charity.
Oyisha (ra) rivoyat qiladi: Hind bint Utba Allohning Elchisi ﷺ huzurlariga kelib dedi: "Ey Rasululloh, Abu Sufyon xasis odam, men undan olganimdan boshqa hech narsa olmayman." Payg'ambar ﷺ dedilar: "Sen va bolang uchun yetarli bo'lgan miqdorni adolat bilan ol."
Kitob al-Umm, Imom Shofi'iy.
‘A’isha (ra) narrated that Hind bint Utbah came to the Messenger of Allah (saw) and she said, “Oh Rasul Allah, Abu Sufyan is a miserly man and I have nothing from him except what I take for myself.” The Prophet (saw) said, “Take what is sufficient for you and your child with justice.” Kitab al Umm, Imam Shafi‘i.
O'g'il farzand ota-onasining mubah (ruxsat etilgan) bo'lgan va ota-onaning huquqi hisoblanadigan sohalarda, masalan, ularga xizmat qilish yoki ularga g'amxo'rlik qilishda, ularga itoat qilishi farzdir. Farzandning o'zi tanlaydigan sohalarda, masalan, kimga uylanish, nima kiyish va boshqalarda, ota-onasiga itoat qilishi mustahabdir. Ota-onasi uni Alloh (SWT)ga itoatsizlik qilishga buyursa, unga ularga itoat qilish harom.
The son is obliged (i.e. it is fard) to obey the mother or father in those areas which are mubah (permitted) and are the right of the parent, e.g. to serve them or look after them, and is mandub (recommended) to obey them in areas which are the choice of the son, e.g. who to marry, what to wear etc. It is forbidden for him to obey his parents if they order him to disobey Allah (swt).
"Biz insonga ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik. Onasi uni zo'rg'a-zo'rg'a, qiyinchilik ustiga qiyinchilik bilan ko'tarib yurdi va uni ikki yilda emizishdan ajratdi: (Buyruqni tinglang) Menga va ota-onangizga shukr qiling: Oxirgi manzil Menga qaytishdir. Agar ular sizni men bilan birga, bilimingiz yo'q narsalarni Menga sherik qilishga majburlasalar, ularga itoat qilmang."
[TMQ 31:14-15]
“And we have enjoined upon man to be good to his parents. In travail upon travail did his mother bear him. And in years twain was his weaning : (Hear the command) Show gratitude to Me and your parents : To me is (your final) goal. But if they strive to make you join in worship with me things of that which you have no knowledge, obey them not.” [TMQ 31:14-15].
Begona erkakning begona ayolga shahvoniy niyat bilan qarashi harom.
It is forbidden for an unrelated man to gaze at a woman with lustful intentions.
Jarir ibn ‘Abdullah rivoyat qiladi: “Men Allohning Elchisidan ﷺ tasodifiy ko‘z tashlash (yuz tomonga, mahram bo‘lmagan kishiga qaratilgan) haqida so‘radim. U menga ko‘zlarimni boshqa tomonga burishni buyurdi.” (Muslim)
Jarir ibn ‘Abdullah reported, “I asked Allah’s Messenger about the sudden glance (that is cast) on the face (of a non-mahram). He commanded me that I should turn away my eyes.” Muslim.