8.3.3 Ijtimoiy tizim tamoyillari
8.3.3 Principles of the Social System
Islom shariatiga ko‘ra erkaklar va ayollar o‘rtasidagi munosabatni saqlab turuvchi asosiy tamoyillar quyidagilardir:
The main principles which preserve the relationship between men and women according to the Islamic Shari‘ah are:
Erkaklar va ayollar avrahlarini yopishlari kerak.
Men and women must cover their awrah.
Erkaklar va ayollar bir-biridan ajratilgan bo‘lib, ular o‘rtasidagi aralashish faqat belgilangan joylardagina ruxsat etiladi.
Men and women are segregated, and mixing between them is allowed only in specific areas.
Begona erkak va ayol bir-birlariga mahram bo‘lmagan holda yolg‘iz, chekka joyda birga bo‘lishlari joiz emas (xalvat).
It is not allowed for an unrelated man and woman to be together in a secluded place (khalwa).
Erkaklar va ayollar bir-birlariga nisbatan nigohlarini pastga tushirishlari va iffatlarini saqlashlari kerak.
Men and women must lower their gaze towards each other and preserve their modesty.
Ayollarning mahramsiz, xavfsiz joydan 24 soatdan ortiq uzoqqa sayohat qilishi joiz emas. 6. Nikoh begona erkak va ayol o'rtasida samimiy hamroҳlik qilishning to'g'ri (qonuniy) muassasasidir. Nikoh talоq orqali bekor qilinishi mumkin. 7. Islom ona, ota va farzandlarning rollarini belgilaydi.
It is not permitted for a woman to travel alone for more then 24 hours away from a secure place (i.e. without a mahram). 6. Marriage is a valid institution for unrelated men and women to have intimate companionship with each other. Marriage may be dissolved by divorce. 7. Islam defines the roles of motherhood, fatherhood and children.
Avratni yopish
Covering the Awrah
"Avrat" — Islomda erkak yoki ayol tanasining, boshqa odamlar oldida yopilishi shart bo'lgan qismlarini bildirish uchun ishlatiladigan atama. Bu amal bajaruvchilarining iffati va viqorini saqlaydi. Avratning turli darajalari bor, ularni yopish darajasi musulmonning atrofidagi odamlar bilan qanday munosabatda bo'lishiga bog'liq.
Awrah is the term used by Islam to indicate the areas of the body on a man or woman which must be covered up in the presence of other people. This is an act which preserves the modesty and dignity of those who conform to it. There are different degrees of awrah, and the extent to which they must be covered depends on the relationship that the Muslim has with the people around him or her.
Erkakning kiyinish odobi
The Dress Code of the Man
Erkakning avrasi ikki toifaga bo‘linadi:
The awrah of the man can be divided into two categories :
Avrati g'aliza (qattiq avrat): bu shaxsiy a'zolarni va orqa tomonni o'z ichiga oladi.
Awrah Ghalida (hard awrah) : this encompasses the private parts and the back side.
Avrat xafifa (yengil avrat): bu sohrasi kindik bilan tizza orasidagi boshqa qismlarni o'z ichiga oladi.
Awrah Khafifa (soft awrah) : this encompasses the other areas from between the navel to the knee.
Erkakning boshqa erkakka nisbatan avrati:
The awrah of the man to another man :
Erkakning ushbu ikki qismidan birining, yumshoq yoki qattiq avrasining biror joyini ochishi jamoat oldida, yoki boshqa erkaklar hozir bo'lganda xususiy joyda ham harom qilingan.
It is forbidden for the man to uncover any area of either of these parts of his soft or hard awrah in public, or in private when other men are present.
Erkakning ayolga nisbatan avrati:
The awrah of the man to the woman :
Xuddi shu hukm erkakning har qanday ayol huzurida, jumladan yaqin qarindoshlari huzurida bo'lganda ham amal qiladi. Biroq, erkakning xotiniga o'z avratining istalgan qismini ko'rsatishi joiz.
The same applies when the man is in the presence of any woman, including his near relatives. However, it is permitted for a man to show any part of his awrah to his wife.
Abu Said al-Xudriy rivoyat qiladi: Payg'ambar ﷺ dedilar: "Erkakning avrati kindigi bilan tizzasi orasidir."
Evidence: Abu Said al-Khudri said that the Prophet (saw) said, “A man’s awrah is between his navel and his knees.”.
Ayolning kiyinish qoidalari
The Dress Code of the Woman
Ayolning avrati ikki qismga bo'linadi:
The awrah of the woman is divided into two areas :
Awrah G'olida (qattiq avrat): bu ko'krak (ko'krakni ham o'z ichiga olgan holda) bilan tizza o'rtasidagi qism.
Awrah Ghalida (hard awrah) : This is between the chest (including the breast) and the knee.
Avrat xafifa (yengil avrat): bu yuz va qo'llardan tashqari butun badan.
Awrah Khafifa (soft awrah) : This is all of the body except for the face and the hands.
Ayolning erkakka nisbatan avrati:
The awrah of the woman to a man:
Yumshoq avrat har doim, ayol jamoat joylarida yoki begona erkak uni ko'rishi mumkin bo'lgan vaqtda, masalan, ko'cha yoki bozorda, albatta yopilgan bo'lishi kerak. U kiyayotgan kiyimlar tor bo'lmasligi va tanasining shaklini ko'rsatmasligi kerak, chunki bunday kiyim avratni yetarli darajada yopmaydi. Agar begona erkak uning boshidagi hatto bitta sochiga ham qarasa, u holda u uning avratini ko'rgan bo'ladi va gunoh qilgan bo'ladi (agar buning uchun shar'iy asosli sabab bo'lmasa, masalan, tibbiy davolanish va boshqalar).
The soft awrah must be covered at all times when the woman is in the public areas or when an unrelated man may be able to see her, like the street or the market-place. The clothes that she wears cannot be tight, and reveal the shape of her body, as this does not constitute the adequate covering of her awrah. If an unrelated man has looked at even as much as one hair on her head, then he has seen her awrah, and has committed a sin (unless their is a valid Shari‘ah reason for doing so, e.g. medical treatment etc).
Agar ayol o'z uyi kabi xususiy joylarda bo'lsa, lekin erkak mahramlari (nikoh qilish mumkin bo'lmagan qarindoshlari) yoki boshqa ayollar huzurida bo'lsa, u qattiq avratini yopishi kerak, ammo yumshoq avratini ochishi mumkin.
If the woman is in the private places, like her home, but is in the presence of her male mahram (non-marriageable relatives) or other women, she must cover her hard awrah, but may show her soft awrah.
Ayol o‘z tanasining barcha qismini, shu jumladan qattiq avrat qismini ham ko‘rsata oladigan yagona shaxs — uning eri.
The only person in front of whom the woman can show all of her body, including the hard awrah, is her husband.
Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qiladi: Abu Bakrning qizi Asmo ingichka kiyimda Allohning Elchisi ﷺ huzuriga kirdi. Payg‘ambar ﷺ undan yuzini burdi va unga dedi: “Ey Asmo! Qiz balog‘at yoshiga yetganda, undan bular va bular bundan boshqa hech narsa ochiq qolishi to‘g‘ri emas.” U yuzi va kaftlarini ishora qildi. Abu Dovud.
At-Tabarruj (bezak)
Al-Tabarruj (the adornment)
Ayollar ommaviy joylarda, shuningdek avratini yopishda, ma'lum bir libos me'yoriga rioya qilishlari shart. Bu masala ziynat (bezanish) bilan bog'liq. U tashqi kiyim kiyishi kerak, u quyidagilardan iborat:
There is a specific dress code that the woman must conform to when she is in public areas, as well as covering her awrah. This concerns the issue of adornment. She must wear an outer garment, which consists of:
Ximor — bu sochning barchasini yashiradigan va ko'kragigacha yetib boradigan bosh kiyimidir.
Khimar - this is a head covering which conceals all of her hair, and reaches down to cover her chest.
Jilbab — bu tanani to'liq o'rab turadigan, ichidagi shakl va tuzilishni ochib bermaydigan, bochka shaklidagi tashqi kiyim. U bir bo'lakdan yoki ikki bo'lakdan iborat bo'lishi mumkin. Alloh (SWT) aytadi: "Ey Nabiy, xotinlaringga, qizlaringga va mo'minlarning ayollariga ayt, ustlariga jilbablarini tushirib olsinlar. Bu ularning tanilishi va ozor chekmasliklari uchun eng yaxshi yo'ldir." [TMQ 33:59].
Jilbab - This is a barrel shaped outer garment which covers the whole body, and does not reveal the underlying shape or definition. This may be in one piece or two pieces. Allah (swt) says, “Oh Prophet, say to your wives and your daughters and the women of the believers that they let down over them their jilbab (over garment); this will be more proper, that they may be known, and thus they will not be annoyed.” [TMQ 33:59].
Shuningdek, ayol yorqin ranglar kiyishi yoki e'tiborni o'ziga jalb qiladigan har qanday kiyim uslubini tanlashi man etiladi. Bu taqinchoqlarga, bezaklarga va yurganda shovqin chiqarishi mumkin bo'lgan narsalarga ham taalluqlidir. Shuningdek, u jamoat joylarida hidi sezilib turadigan atir surishi ham joiz emas. Ammo agar u haddan tashqari e'tibor tortmaydigan bezak yoki kiyim kiysa, uni jamoat joylarida kiyishi mumkin.
As well, the woman is forbidden from wearing bright colours or any style of clothing that will attract attention to her. This applies for jewellery, make-up, or anything which may make a noise when she walks. She is also not allowed to put on perfume that can be smelt when she is in public places. However, if she wears make-up or clothes which do not attract undue attention, she may wear these in public.
Shaxsiy xonalarda, boshqa ayollar yoki uning mahramlari (nikoh qilish taqiqlangan qarindoshlari) huzurida, lekin notanish erkaklar huzurida bo'lmasa, u o'zi xohlagan kiyim va bezaklarni kiyishi mumkin, agar ular Islom shartlariga mos bo'lsa (masalan, yashirin avratni yopish, kofirlarning kiyimiga o'xshamaslik va boshqalar). Alloh (SWT) aytadi: "Mo'min ayollarga aytgin: ko'zlarini pastga tushirsinlar, iffatlarini saqlasinlar va ko'rinib turgan ziynatdan boshqasini namoyon qilmasinlar, ro'mollarini ko'kraklariga tushirib olsinlar va ziynatlarini erlaridan, otalaridan, erlarining otalaridan, o'g'illaridan, erlarining o'g'illaridan, akalaridan, ukalaridan, opa-singillarining o'g'illaridan, aka-ukalarining o'g'illaridan, o'z ayollaridan, qo'l ostidagi cho'rilaridan, jinsiy ehtiyoji bo'lmagan erkak xizmatkorlardan yoki ayollarning yashirin joylarini hali bilmaydigan kichik bolalardan boshqa kishilarga ko'rsatmasinlar; yashirgan ziynatlari ma'lum bo'lishi uchun oyoqlarini yerga urmasinlar." []