ما می‌خواهیم اندیشه‌ی تدریج‌گرایی در پذیرش اسلام را بررسی، نقد و آشکار کنیم که فساد آن را نشان دهیم، و نیز اندیشه‌هایی را که از آن برمی‌آیند، مانند اجازه‌ی مسلمانان برای شرکت در نظام‌های کنونی. این دیدگاه که دموکراسی از اسلام است، تلاشی است برای آنکه اسلام برای ذهن پذیرفتنی‌تر جلوه داده شود.

We want to look at, treat and demonstrate the corruption of the idea of gradualism in the adoption of Islam, and the ideas that result from this idea, such as the permission for Muslims to participate in the current systems. The view that Democracy is from Islam is an attempt to make Islam more acceptable to the mind.

این به این دلیل است که این اندیشه‌ها پیوند نیرومندی با کار برخی گروه‌ها در ایجاد تغییر دارند.

This is because these thoughts have a strong relationship with the work of some groups in bringing change.

تدریجی‌گرایی چیست؟ بر اساس دیدگاه کسانی که این نظر را دارند، شامل چه چیزهایی می‌شود؟ دلایل آن کدام‌اند؟ و حکم شرعی آن چیست؟

So what is gradualism? What does it include according to those who hold this view? What are its justifications? What is the Shar’ee rule regarding it?

هنگامی که مسلمانان به پرتگاه ضعف معنوی، عقب‌ماندگی مادی و فکری و انحطاط سیاسی رسیدند، اندیشه‌های آنان بازتابی از وضعیت نابسامانشان شد. کسانی که به اسلام پایبند بودند، اندیشه‌هایی پیدا کردند که حقیقت اسلام و دیدگاه آن نسبت به زندگی را منعکس نمی‌کرد، بلکه سوءفهم و نادانی‌ از واقعیت‌های اسلام و نگرش آن به زندگی را بازتاب می‌داد. استعمارگر کافری که بر امور مسلمانان مسلط شد، توانست ایشان را آنگونه که می‌خواست دگرگون سازد و مفاهیم و معیارهای خود را در میان مسلمانان بکارد. او اندیشه‌های خویش را کاشت که میوه‌هایی با طعم‌های گوناگون به بار آورد؛ در دهان دشمنانش گوارا و بر زبانشان شیرین. دور به سود آنان می‌چرخید. علت این امر اسلام نبود، بلکه پیروان آن بودند که پایبندی روشن و فهم درست را از دست داده بودند. مسلمانان کوشیدند با فهمی که تحت تأثیر واقعیت و تابع منافعشان بود، در برابر این وضع بایستند. اما این تلاش‌ها پیچیده و گام‌های لنگ بودند که سرانجام به شکستی سریع و تسلیمی وحشتناک انجامیدند. کفر همچنان در سرزمین‌های ما بی‌هیچ مانعی و بدون آنکه کسی جلودارش باشد، آزادانه به خودنمایی ادامه داد.

When the Muslims reached the abyss of spiritual weakness, material and intellectual backwardness and political decline, their thoughts came to reflect their bad situation. Those who adhered to Islam came to have thoughts that did not reflect the truth of Islam and its viewpoint towards life, rather they reflected a misunderstanding and a lack of comprehension of the facts of Islam and its view of life. The Kaafir colonialist, who came to control the affairs of the Muslims, was able to change them as he wished, and implant its own concepts and criteria amongst the Muslims. He planted his own thoughts, which bore fruits of different tastes; nice in the mouths of his enemies and sweet to their tongues. The round was to their benefit. The reason for this was not Islam, but rather its people, who had lost the clear adherence and the correct understanding. The Muslims tried to oppose this with an understanding that was affected by the reality and subject to their interests. However they were twisted attempts and lame steps that ended up in rapid failure and horrible surrender. Kufr continued to indulge itself freely in our lands without anyone to stop it or prevent it doing so.

چگونه کافر استعمارگر به اسلام حمله کرد؟ و واکنش مسلمانان چه بود؟

So how did the Kaafir colonialist attack Islam? And what was the response of the Muslims?

استعمارگرِ کافر به اسلام حمله کرد و آن را متهم ساخت که نمی‌تواند با زمانه همگام شود و برای مشکلات تازه راه‌حل ارائه دهد.

The Kaafir colonialist attacked Islam by accusing it of not being able to keep up with the time and provide solutions for the new problems.

مسلمانوں نے اس کے جواب میں اسلام سے ایسے حل نکالنے کی کوشش کی جو سرمایہ دارانہ نظام کے نظریات کے مطابق ہوں۔ چونکہ سرمایہ دارانہ نظام کی بنیاد اسلام کی بنیاد سے مکمل طور پر متصادم ہے، اس لیے انہوں نے ان دونوں تضادات کو ہم آہنگ کرنے کی کوشش کی۔ چنانچہ انہوں نے غلط تشریحات پیش کیں، جن سے غلط تصورات اور غلط معیارات وجود میں آئے۔ پھر ان کو غلط طور پر شرع کی طرف منسوب کر دیا گیا۔ مقصد یہ تھا کہ اسلام اور سرمایہ داری میں مطابقت پیدا کی جائے اور یہ تاثر دیا جائے کہ اسلام زمانے کے ساتھ چلنے کی صلاحیت رکھتا ہے۔ اس کا نتیجہ یہ نکلا کہ یہ حل اس بنیاد پر اپنا لیے گئے کہ یہ اسلامی افکار، اصول اور معیارات ہیں، اور انہی کے ذریعے اسلام کو سمجھا جانے لگا، حالانکہ ایسے افکار کو اپنانا درحقیقت اسلام کو چھوڑ کر سرمایہ دارانہ نظام کی پیروی کرنا تھا۔ ہر وہ دعوت جو مصالحت کی طرف بلاتی ہے، یا جو اس نظریے سے متاثر ہے، وہ کفر کو اپنانے اور اسلام کو چھوڑنے کی دعوت ہے۔ اس کا مطلب یہ بھی ہے کہ ایسے کفریہ افکار کو اٹھانا اور انہیں مسلمانوں تک پہنچا کر ان کو اپنانے کی دعوت دینا، اور حقیقی اسلامی دعوت کو ترک کر دینا ہے۔

The Muslims responded by attempting to produce solutions from Islam that complied with the views of the capitalist system. Since the basis of the capitalist system completely contradicts the basis of Islam, they tried to reconcile the two contradictions. So they attempted to bring erroneous interpretations that produced erroneous concepts and criteria. These were then falsely attributed to the Shar’a. The aim was to harmoniseIslam and Capitalism and give the impression that Islam is able to keep up with the age. The result of this was that these solutions were adopted on the basis that they were Islamic thoughts, principles and criteria, and that Islam is understood by using them; even though adopting such thoughts meant leaving Islam and following the Capitalist system. Every call to reconciliation or every call that is affected by this idea is an invitation to adopt Kufr and abandon Islam. It also means carrying and inviting the Muslims to adopt the thoughts of kufr and abandon the true Islamic da’wah.

بنابراین، هنگامی که مسلمانان در دورههای انحطاط کوشیدند با این اندیشهها امت را احیا کنند، اوضاع را بدتر کردند و نتوانستند امت را از پرتگاهی که در آن بود بیرون آورند، زیرا خودشان نیز در آن فرو رفته بودند.

Therefore, when the Muslims during the declined periods tried to revive the Ummah with these thoughts, it made matters worse, and they were not able to take the Ummah out from the abyss that they were in, because they had descended into it themselves.

بنابراین ما شروع به شنیدن سخنانی کردیم که از دهانِ برخی گفته می‌شد، چه با قصد و چه بی‌قصد، درباره‌ی شریعت اسلامی و با گستاخی. آنان ادعا کردند که پس از گذشت هزار و چهارصد سال از بعثتِ پیامبر ﷺ، داوری کردن با همان طرز فکر گذشته، نامعقول است. به باور ایشان، باید به شیوه‌ای نوگرایانه عمل کرد که با شرایط زمانه همراه باشد و اسلام را دوباره به رهبری برساند. گفتند که باید به آن چهره‌ی مدرن داده شود. باید اندیشه‌های نوین بر آن پیوند زده شود تا دل‌ها دوباره به آن خو بگیرند. باید از گمنامی بیرون آید و از اتهام‌های مردم دور شود. بدین ترتیب، چهره‌ی کهنِ آن دیگر پذیرفتنی نبود.

Hence, we began to hear mouths talking, whether intentionally or unintentionally, about the Islamic Sharee’ah, in an insolent way. They claimed that it is unreasonable, fourteen hundred years after the Messenger 􀁕 was sent, to arbitrate with the same previous mentality. In their view, we must modernise in a way that proceeds with the circumstances and takes Islam to leadership again. They said it must be given the image of modernity. It must have the modern thoughts grafted on to it so that the hearts are habituated to it again. It should come out of its obscurity, and away from the accusations of the people. Thus, its old image was no longer acceptable.

کچھ مسلمان اس نقطۂ نظر سے فکری طور پر ایسے خیالات لے کر آئے۔ ان کے لیے انھوں نے فکری اصول وضع کیے، اپنا راستہ متعین کیا اور زندگی کو نئی سمت دی۔ یہی وہ افکار ہیں جنھیں ہم «زوال یافتہ دور کے افکار» کہتے ہیں، جو ہمارے ملکوں میں مغرب کے فاسد احیاء کے غلبے کے دوران ظاہر ہوئے۔ اُس وقت ان مسلمانوں کا خیال تھا کہ زمانے کے ساتھ چلنا، اور مغربی احیائی فکر سے فائدہ اٹھانا، شرع کا تقاضا ہے تاکہ اسلام زمانے کے معیار پر قائم رہ سکے۔

Some Muslims came with thoughts from this perspective. For them they formed intellectual principles, defined their course and gave their new direction in life. These are what we called the thoughts of the declined age, which appeared during the prevalence of the corrupt western revival in our lands. At the time when those Muslims thought that keeping up with the times, and benefiting from the western revived thought, was necessitated by the Shar’a so that Islam can stay on the level of the age.

بسیاری از اندیشه‌هایی که در خدمت این جهت‌گیری پدید آمدند، از این قبیل‌اند: «دین انعطاف‌پذیر و در حال تحول است»، «بگیر و سپس مطالبه کن»، «آنچه با شرع موافق است یا آنچه با شرع در تضاد نیست را بپذیر»، «کمترین دو زیان یا دو شر را مرتکب شو»، «اگر نمی‌توانی همه‌ی آن را بگیری، بیشترش را رها مکن»، «تدریجی بودن در پذیرش اسلام»، «این که احکام با زمان و مکان تغییر کنند، رد نمی‌شود»، و «هرجا مصلحتی باشد، همان شرع خداست». این اندیشه‌ها و امثال آن‌ها به آنچه بنیان فکری یا اصلی شد که آن را احیای اسلامی مدرن نامیدند. مهم‌ترین مروّج آن جمال‌الدین افغانی، فراماسونر، و شاگرد فراماسونرش محمد عبده بود که به «شیخ‌الاسلام» معروف شد.

So many thoughts, that served this orientation appeared, for example; ‘religion is flexible and evolving’, ‘take and then demand’, ‘accept what agrees with the Shar’a or that which does not contradict the Shar’a’, ‘committing the lesser of two harms or evils’, ‘if you cannot take the whole of it, don’t throw away most of it’, ‘gradualism in taking Islam’, ‘it is not rejected that rules change with the time and place’, ‘wherever there is an interest, that is the Shar’a of Allah.’ These thoughts and their like became the intellectual standpoint or principle that they called the modern Islamic revival. Their most important protagonist was the freemason Jamal ud-deen al-Afghani and his freemason student Muhammad Abduh, who was known as the Shaykhul Islam.

این سخنان را کسانی گفتند که نیت بد و نقشه‌های شوم در سر داشتند، تا مسلمانان را از سرچشمه‌ی قدرتشان جدا کنند و در آنان سستی پدید آورند؛ سستی‌ای که مانع از آن شود که بار دیگر فرمان الله را برپا دارند.

These things were said by people with bad intentions and evil designs in mind, so as to separate the Muslims from the source of their strength and cause weakness in them, that would prevent them from establishing the command of Allah 􀀬 once again.

دیگران این سخنان را با نیت خوب و اهداف درست گفته‌اند و گمان کرده‌اند که این‌ها مرهمی خواهد بود برای همه دردهای امروز مسلمانان، در ارتباط با سقوط و انحطاط امت.

Other people said these things out of good intentions and sound aims, thinking that these will be the healing balm for all the ailments of the Muslims today, in respect of the fall and decline of the Ummah.

اثرِ چنین افکار، چه با نیت خوب بیان شده باشد یا نه، یکسان است۔ با این حال، ما مسلمانان را از نقشه‌های کفار علیه این دین آگاه می‌کنیم و به ایشان توصیه می‌کنیم که این افکار را کنار بگذارند، افکاری که بیهودگی‌شان در واقعیت ثابت شده است۔ این افکار نه خیری به بار می‌آورند و نه شری را دفع می‌کنند۔ در حقیقت، الله ﷻ ما را ثروتمندترین مردم قرار داده است۔ در اسلام هر آنچه نیاز داریم وجود دارد، بی‌آنکه به چیز دیگری نیازمند باشیم۔ ماهیت خود اسلام، شیوه‌ای را که باید از آن اخذ شود، الزام می‌کند۔ دین اسلام از سوی الله ﷻ نازل شده تا امور زندگی را سامان دهد۔ مسلمان تنها باید در متون شرعی وحیانی اجتهاد کند، نه بیرون از آن‌ها، تا حکم الله ﷻ را بداند۔ اصول فکری لازم برای زندگی او باید با دلایل شرعی‌شان تنظیم شود، زیرا آن‌ها احکام شرعی‌اند که دلایل تفصیلی دارند۔ این روش اجتهاد ثابت و یکسان است؛ جایز نیست که به هیچ وجه آن را تغییر دهیم۔ از این نقطه، پایه‌ی احیای ما آغاز می‌شود، درست همان‌گونه که پیش از این آغاز شده بود۔

The effect of such thoughts, whether uttered with good intentions or not, is the same. However, we warn the Muslims of the Kuffar’s plots against this deen and advise them to discard these thoughts, whose futility has been proven in the reality. They do not yield any good, and nor do they ward off any evil. Indeed, Allah 􀀬 has made made us the richest of people. In Islam there is everything we need, without the need for anything else. The nature of Islam itself obliges the method by which it should be taken. The Islamic deen has been revealed by Allah 􀀬 to treat life’s affairs. The Muslim has only to make Ijtihaad in the revealed Shar’ee texts, and not outside them, to know the Hukm of Allah 􀀬. The intellectual principles necessary for his life must be regulated by their Shar’ee evidences, because they are Shar’ee rules, which have detailed evidences. This method of Ijtihaad is fixed and the same; it is not allowed to alter it in any way. From this point, the basis of our revival starts, exactly as it started before.

لازم است برخی از اندیشه‌ها و اصول شرعی منظم را یادآور شویم که باید بر ذهن مسلمانان حاکم باشند، تا جهت‌گیری آنان را هدایت کنند و مسیرشان را تعیین نمایند، به‌گونه‌ای که مطابق با آن‌ها عمل کنند. برای نمونه: «هرجا که شرع باشد، آنجا مصلحت است و نه خلاف آن»، «اصل در عبادات این است که به دستور شرعی محدود باشند»، «اصل در چیزها این است که مباح‌اند، تا زمانی که دلیلی بر حرمت آن‌ها وجود نداشته باشد»، «الحسن (نیکو)

It is important to mention some of the regulated Shar’ee thoughts and principles that must control the minds of the Muslims, in order to guide their direction and determine their orientation, so that they work in accordance with them. For example; ‘wherever the Shar’a lies, that is the interest and not the opposite’, ‘the basis of actions is that they are restricted to the Shar’ee rule’, ‘the basis of things is that they are permitted as long as there is no evidence of prohibition’, ‘the hasan (good)

آنچه شریعت نیکو دانسته، حسن است و آنچه شریعت زشت دانسته، قبیح است، «نیکی آن است که خداوند ﷻ را خشنود سازد و بدی آن است که او را به خشم آورد»، «پیش از نزول وحی شریعت، هیچ حکمی نیست»، «هر که از یاد خداوند ﷻ روی برتابد، زندگی‌اش تنگ و دشوار خواهد بود»، «امت اسلامی، با کنار نهادن همه‌ی مردمان دیگر، امتی یگانه است»، «اسلام میهن‌پرستی، ملی‌گرایی، سوسیالیسم یا دموکراسی را نمی‌پذیرد»، «اسلام شیوه‌ی زندگی یگانه‌ای است که کاملاً با دیگر شیوه‌های زندگی متفاوت است». آشنایی با تنها برخی از متون شرعی، به روشنی اهمیت پایبندی به آنچه سلف صالح پیروی می‌کردند و پرهیز از انحراف از آن به سوی بدعت را نشان می‌دهد. زیرا هر بدعتی در دین، ناپسند است.

is what the Sharee’ah has said is hasan (good) and the qabeeh (reprehensible) is what the Shar’a has said is qabeeh (reprehensible)’, ‘the good is whatever pleases Allah 􀀬 and bad is whatever angers Him’, ‘there is no rule before the revelation of the Shar’a’, ‘whosoever turns away from the Zikr of Allah 􀀬 he will have a narrow difficult life’, ‘the Islamic Ummah is one Ummah to the exclusion of all other people’, ‘Islam does not accept patriotism, nationalism, socialism or Democracy’, ‘Islam is a unique way of life that differs completely from other ways of life.’ Familiarising ourselves with just some of the Shar’ee texts indicates clearly the importance of adhering to what the Salaf us-Salih (pious predecessors) used to follow and not to deviate from it to ibtidaa’ (innovation). This is because every innovation in the deen is reprehensible.

پیامبر ﷺ فرمودند:

The Messenger 􀁕 said:

«من چیزی را در میان شما به جا می‌گذارم که اگر به آن چنگ زنید، هرگز گمراه نخواهید شد؛ امری روشن: کتاب خدا و سنت پیامبر او.» [السیرة النبویة لابن هشام]. کلمه «هرگز» شامل ما نیز می‌شود.

“I have left you with something, which if you hold onto, you will never go astray. A clear matter; (which is the) Book of Allah and the Sunnah of His Prophet.” [Sirah of Ibn Hisham]. The word ‘never’ includes us.

و او ﷺ فرمود: «امّت من به هفتاد و سه فرقه تقسیم خواهد شد. همه‌ی آنان در آتش خواهند بود، جز یک فرقه.» (صحابه) پرسیدند: «ای رسول خدا، آنان کیانند؟» فرمود: «من و آنچه امروز اصحابم بر آن‌اند.» [روایت ابوداوود، ترمذی، ابن ماجه و ابن حنبل] او ﷺ فرمود: «شما را بر دلیلی روشن نهادم؛ پس از من کسی از آن منحرف نمی‌شود، جز آن‌که گمراه گشته است.» [روایت ابن ماجه و ابن حنبل] او ﷺ فرمود: «بهترین مردم، نسل من است، سپس کسانی که پس از ایشان می‌آیند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند...» [روایت مسلم] او ﷺ فرمود: «...همانا هر کس از شما که عمر کند، اختلاف‌های بزرگ خواهد دید. از امور نوپدید بپرهیزید، زیرا هر امر نوپدید بدعت است و هر بدعت در آتش است... به سنت من و سنت خلفای راشدین مهدیین چنگ زنید و با دندان‌ها بدان بچسبید.» [روایت ابوداوود و ترمذی] و او ﷺ فرمود: «هر عملی که مطابق امر دین ما نباشد، مردود است.» [روایت بخاری و مسلم] این احادیث ما را به پیروی از نیکی فرا می‌خوانند و از بدعت برحذر می‌دارند. ترتیب نیکی نشان می‌دهد که هرچه انسان از زمان رسول خدا ﷺ دورتر باشد، پایبندی‌اش سست‌تر می‌شود. این مفهوم را می‌دهد که هرچه زمان دورتر باشد، پایبندی ما باید قوی‌تر و سخت‌گیرانه‌تر باشد، و ما بیشتر نیازمند جست‌وجوی حقیقت و اخلاص بیشتریم. این از آن روست که ما فرمان یافته‌ایم به سنت رسول خدا ﷺ و سنت خلفای راشدین هدایت‌یافته چنگ زنیم و بر آنچه رسول خدا ﷺ و اصحابش بر آن بودند، پایدار بمانیم. پس نباید در دین بدعت بگذاریم یا به امور نوپدید روی آوریم، زیرا کسی که چنین کند مردود است. پس راه تضمین همه‌ی این امور در روزگار ما چیست؟

And he 􀁕 said; “My Ummah will be divided into 73 sects. All of them will go to the Hellfire except one. They (the Sahabah) asked; ‘And who are they O Rasool of Allah?’ He 􀁕 said: ‘I, and what my Sahabah are upon today.’” [Reported by Abu Dawud, at-Tirmizi, Ibn Majah and Ibn Hanbal] He 􀁕 said; “I have you left you on the resplendent proof, no one deviates from it after me except the one who has gone astray.” [Reported by Ibn Majah and Ibn Hanbal] He 􀁕 said; “The best people are my generation, then those who came after, then those who came after them...” [Reported by Muslim] He 􀁕 said; “...Verily he among you who lives [long] will see great controversy. Beware of newly invented matters, for every invented matter is an innovation and every innovation is in the Fire... Keep yourselves to my Sunnah and to the sunnah of the rightly guided Khulafaa’ – cling to them stubbornly.” [Reported by Abu Dawud and At-Tirmizi] And he 􀁕 said; “Any action that is not according to our matter (deen) is rejected.” [Reported by Bukhari and Muslim] These ahadith invite us to follow the good and warn us againt innovation. The order of goodness indicates that the adherence weakens the further away one is from the time of the Messenger 􀁕. This gives the sense that the more distant the time is, the stronger and more stringent our adherence needs to be, and the more we need to investigate the truth, and the more we need to be sincere. This is because we have been ordered to cling to the Sunnah of the Messenger 􀁕 and the sunnah of the righteous and guided Khulafaa’, and remain on what the Messenger 􀁕 and his Sahabah remained upon. So we must not innovate in the deen, or go into the newly invented matters, because the one who does this is rejected. So what is the way to ensure all of this in our days?

باید عقیدهٔ اسلامی را در قلبهای خود به شکلی روشن و خالص حفظ کنیم؛ و نباید هیچ عنصر مبهمی آن را تحت تأثیر قرار دهد.

- We must preserve the Islamic ‘Aqeedah clearly and purely in our hearts; it should not be affected by any obscure elements.

باید از منابع پاک و زلال اسلام بنوشیم.

- We should drink from the pure and clear sources of Islam.

- ما باید روش منظمِ استنباطِ احکام را حفظ کنیم، روشی که مانع از آن می‌شود که هوس‌ها و نظرات شخصیِ مردم در حکمِ شرعی راه یابد.

- We need to protect the regulated method of deducing rules, which prevents people’s whims and personal opinions from infiltrating the Shar’ee rule.

- ما باید اسلام را مهم‌ترین چیز در زندگی‌مان قرار دهیم؛ مهم‌تر از خودمان، فرزندانمان، خانواده، منافع و خواسته‌های نفسانی‌مان، به‌گونه‌ای که کلام الله 􀀬 در وجودمان والاترین باشد، و هیچ چیزی را بر الله 􀀬 و رسولش ﷺ مقدم نداریم، و در همان وضعیتی باشیم که مسلمانان در زمان السلف الصالح (پیشینیان صالح) بودند.

- We should make Islam the most important thing in our life; more important than ourselves, our children, family, interests and desires, such that the Word of Allah 􀀬 is the highest in ourselves, and that we do not put anything ahead of Allah 􀀬 and His Messenger 􀁕 and that we are in the same condition as the Muslims were in the time of the Salaf as-Saalih (pious predecessors).

باید تمام افکار و پلیدی‌های کفر را از ذهن‌هایمان دور کنیم و هیجان و زرق‌وبرق آن را از خود بازداریم. همان‌گونه که صحابه (رضی الله عنهم) پلیدی جاهلیت را در آستانه اسلام به دور ریختند و پاک و پرهیزگار وارد آن شدند.

- We should discard all the thoughts and filth of Kufr from our minds and keep its excitement and glitter away from us. Just as the Sahabah (May Allah be pleased with them) discarded the filth of Jahiliyyah at the door of Islam and entered it pure and God-fearing.

همه‌ی این‌ها ایجاب می‌کند که به آغاز بازگردیم. هیچ‌چیز برای دوران متأخر این امت بهتر از آنچه در آغازش برای آن نیکو بود، نخواهد بود. این ضرورتی است که هیچ مسلمانی در هیچ مرحله‌ای از زندگی‌اش از آن بی‌نیاز نیست. بر اساس نزدیکی یا دوری‌شان از این، وضعیتشان قوی یا ضعیف تعیین می‌شود.

All this requires that we go back to the beginning. Nothing will be better for the latter period of this Ummah than what was good for it in the beginning. This is a necessity no Muslim can do without, in every stage of his life. According to their closeness to or distance from this, their condition be determined as strong or weak.

پس از این مقدمه می‌توان پرسید: تدرّج چیست؟ بنابر دیدگاه کسانی که به آن قائل‌اند، چه چیزهایی را دربر می‌گیرد؟ چه توجیهاتی برای آن ارائه شده است؟ و موضع شریعت در این باره چیست؟

After this introduction we can ask; What is gradualism? What does it include according to those who hold this view? What are the justifications given for it? And what is the Shar’a’s position regarding it?

تدریجی بودن (Gradualism) یعنی رسیدن به حکم شرعی مورد نظر در مراحل مختلف، و نه همه‌ی آن یک‌باره. این روش را «مرحلیّه» (marhaliyyah) می‌نامند. مسلمان ابتدا یک حکم غیرشرعی را که، به نظر او، به حکم شرعی نزدیک‌تر از حکم قبلی است، اجرا می‌کند یا به آن فرا می‌خواند. سپس به تدریج از آن حکم غیرشرعی نزدیک‌تر به حکمی که به نظر او حکم شرعی است، تغییر می‌دهد یا به آن فرا می‌خواند. پس از آن، به تدریج از یک حکم غیرشرعی به حکم غیرشرعی دیگری که به حکم شرعی نزدیک‌تر است تغییر می‌دهد یا به آن فرا می‌خواند، تا آنکه به حکم شرعی، به نظر خودش، برسد.

Gradualism means achieving the required Shar’ee rule in stages, and not all at one time. This is what they call marhaliyyah. The Muslim first implements or calls for a non-Shar’ee rule, which is closer to the Shar’ee rule than the previous one in his view. Then he gradually implements or calls for, a change from a non-Shar’ee rule that is closer than the previous one, to what the hukm Shar’ee is in his view. Then he gradually implements or calls for a change from a non-Shar’ee hukm to another non-Shar’ee hukm that is closer to the Shar’ee hukm, until he reaches, according to his opinion, to the hukm Shar’ee.

این امر همچنین به معنای اجرای برخی از احکام شریعت و سکوت در برابر اجرای برخی دیگر از قوانین غیرشرعی است، تا اینکه با گذشت زمان به اجرای کامل شریعت برسد.

This also means the implementation of some Sharee’ah rules and keeping silent over the implementation of other, non-Shar’ee rules, until with time he reaches to the complete application of the Shar’a.

این نوع تدریجی بودن به تعداد مشخصی از مراحل محدود نمی‌شود.

This kind of gradualism is not restricted by a fixed number of stages.

نه این اصل تابع قواعد تنظیمی برای کسانی است که آن را ترویج می‌کنند. یک حکم واحد ممکن است یک، دو، سه یا بیش از آن مرحله را طی کند. در این گونه تدریج‌گرایی، اوضاع و شرایط تأثیری آشکار در تعیین شمار مراحل دارند. این مراحل ممکن است اندک یا بسیار باشند، و دورهٔ زمانی هر مرحله ممکن است طولانی یا کوتاه باشد.

Nor is it subject to regulatory principles for those who advocate it. A single rule may take one, two, three or more stages. In this kind of gradualism, the situations and circumstances have a clear effect in defining the number of stages. They may be few or many, and the time period of each stage may be long or short.

ممکن است مفهوم تدریج‌گرایی شامل اندیشه‌هایی مرتبط با عقیده نیز باشد؛ برای نمونه پذیرفتن این سخن که سوسیالیسم از اسلام است، یا اینکه دموکراسی از اسلام است. همچنین ممکن است شامل احکام شرعی باشد، مانند پذیرفتن اینکه زن لباسی بپوشد که اندکی پایین‌تر از زانو برسد، و منتظر ماندن برای مرحله‌ای بعد که در آن طبق حکم شرعی بپوشد.

The idea of gradualism may include thoughts related to the ‘Aqeedah, for example the acceptance of the statement that Socialism is from Islam, or that Democracy is from Islam. It may include Shar’ee rules, such accepting a woman wears a dress that reaches little below the knees, waiting in a following stage, that she wears according to the Shar’ee rule.

ممکن است این موضوع به نظام مربوط باشد، مانند فراخوان به مشارکت در حکومت، با وجود اینکه طبق شریعت حرام است؛ و این را حتی طرفداران تدریج نیز می‌پذیرند. با این حال، برای آنان این درخواست فی نفسه مقصود نیست، بلکه هدف این است که در مرحله‌ای بعد، حکم به اسلام که اصل و تکلیف است، تحقق یابد. این کار ممکن است از راه تلاش برای برپایی برخی احکام اسلامی باشد و سکوت در برابر برخی دیگر، به امید آنکه احکام اسلامی افزایش یابد، غالب شود و سپس رهبری را در دست گیرد، و همین‌طور تا آخر. یا ممکن است به دعوت مربوط باشد، آنگاه که کسی مردم را به همه این‌ها فرا می‌خواند. پس کسی که به تدریج باور دارد، این شیوه را برمی‌گزیند و می‌کوشد دیگران را بر اساس این اندیشه دعوت کند. و کسی که به چنین اندیشه‌ای دعوت می‌کند ممکن است آن‌قدر خداترس باشد که در پایبندی به دین، هیچ کوتاهی‌ای را برای خود نمی‌پذیرد، اما به سبب دلسوزی برای دیگران، این کوتاهی را برای آنان می‌پذیرد، تا دعوت به احکام اسلام را رد نکنند، و تا بر چیزی بهتر از هیچ‌چیز باشند.

It may be related to the system, such as calling for participation in ruling, even though it is Haram according to the Shar’a; even according to the acknowledgement of those who advocate gradualism. However, for them the demand is not intended to be for itself, but rather to achieve the ruling by Islam, which is the origin and the obligation, in a following stage. It may be by the work to establish certain Islamic rules, and remain silent over others in the hope that they will increase, and become dominant and then take the lead, and so on and so forth. Or it may be related to the da’wah when he calls people to all of this. So the one convinced of gradualism adheres to this style and attempts to call others according to this idea. The one who calls to such an idea may be so Godfearing that in terms of adherence, he does not accept any negligence on his part, but he accepts it for others, because of his concern for others, so that they do not reject the da’wah to the rules of Islam, and so that they may be on something better than being on nothing at all.

دلایلِ طرفداران تدریج یا مرحلهگرایی و ردّ آن کسانی که این رویکرد را پذیرفتهاند، بر دلایلی تکیه میکنند که به گمان خودشان مؤیّد برداشتشان دربارهٔ اندیشه و دعوتِ اسلامی است. آنان با همین هدف، هر آنچه را میخواستند با دلایلی اثبات کردند و در برابر متن و دلالتهای آن سرِ تسلیم فرود نیاوردند؛ بلکه متن را، چنانکه بهزودی خواهیم دید، به دلخواه خود تفسیر کردند. از جملهٔ این دلایل، موارد زیر است.

The justifications of those who advocate gradualism or marhaliyyah, and its refutation The people who espouse this approach rely on justifications that they say support their understanding regarding thought and the Islamic da’wah. With this aim in mind, they cited justifications as proof for whatever they wanted. They were not subservient to the text and its indications. Rather they subjected the text to whatever they desired, as we shall see shortly. The following are some of the justifications.

۱- دیدگاه آنان مبنی بر اینکه الله ﷻ ربا را یکباره حرام نکرد، بلکه تحریم آن در مراحل و مراتب انجام گرفت. او ﷻ فرمود: «و آنچه به‌عنوان هدیه می‌دهید تا (با گرفتن بیشتر از اموال مردم) در اموال مردم افزوده شود، نزد الله افزایشی ندارد؛ اما آنچه به‌عنوان زکات می‌دهید و خواهان خشنودی الله هستید، پس آنان همان‌ها هستند که پاداششان دوچندان خواهد بود.» [TMQ 30:39] او ﷻ فرمود: «ربا را چند برابر و دوچندان مخورید.» [TMQ 3:130] او ﷻ فرمود: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از الله بترسید و آنچه از ربا باقی مانده (و بر دیگران دارید) را رها کنید، اگر واقعاً مؤمن هستید.» [TMQ 2:278] او ﷻ فرمود: «و به‌سبب گرفتن ربا، با آنکه از آن نهی شده بودند.» [TMQ 4:161] «الله تجارت را حلال و ربا را حرام کرده است.» [TMQ 2:275] کسانی که به تدریجی بودن (تحریم) فراخوانده‌اند، از مجموع این آیات چنین می‌گویند که ربا در آغاز مباح بود، به‌سبب آیه نخست. تحریم گرفتن ربای چندبرابر، در برابر ربای اندک، در آیه دوم نازل شد. سپس در آیه سوم، ربای اندک نیز با این سخن الله ﷻ حرام شد: «آنچه از ربا باقی مانده را رها کنید.» [TMQ 2:278]. سپس گفته‌اند که تحریم ربا با اشاره‌ای غیرمستقیم آغاز شد و نه با بیانی صریح، چنان‌که آیه چهارم که درباره یهودیان سخن می‌گوید، بر آن دلالت دارد. سرانجام، الله ﷻ پس از این سلسله نزول‌ها و مراحل، با سخن خود ربا را حرام کرد: «الله تجارت را حلال و ربا را حرام کرده است.» [2:275] کسی که فقه صحیح (یعنی فهم درست احکام) این آیات را بررسی کند، درمی‌یابد که دیدگاه تدریجی بودن تحریم از حقیقت بسیار دور است.

1- Their view that Allah 􀀬 did not forbid usury all at once. Rather its prohibition was in phases and stages. He 􀀬 said; “And that which you gave in gift (to others), in order that it may increase (your wealth by expecting to get a better one in return) from other people’s property, has no increase with Allah, but that which you give in zakah, seeking Allah’s Countenence, then those - they shall have manifold increase.” [TMQ 30:39] He 􀀬 said; “Eat not Riba (usury) doubled and multiplied.” [TMQ 3:130] He 􀀬 said; “O you who believe! Be afraid of Allah and give up what remains (due to you) from Riba (usury) (from now onward), if you are (really) believers.” [TMQ 2:278] He 􀀬 said; “And their taking of Riba (usury) though they were forbidden from taking it.” [TMQ 4:161] “Allah has permitted trading and forbidden Riba (usury).” [TMQ 2:275] From the summation of these verses those who call for gradualism say that riba (usury) was mubah (permitted) because of the first ayah. The prohibition of taking multiple riba as opposed to the small usury was revealed in the second ayah. Then in the third ayah, the little usury was forbidden when Allah 􀀬 said; “Give up what remains (due to you) from Riba (usury).” [TMQ 2:278]. Then they said that the prohibition of usury began by indirect suggestion and not by a clear statement as evidenced by the fourth ayah, which talks about the Jews. Finally, Allah 􀀬 forbade usury after this series of revelations and stages, by His 􀀬 saying; “Allah has permitted trading and forbidden Riba (usury).” [2:275] The one who studies the correct Fiqh (legislative understanding) of these verses finds that the view concerning gradualism cannot be further from the truth.

آیهٔ اول هیچ ربطی به ربای حرام ندارد. موضوع آن هدایا و ارمغان‌ها است. معنای آیه این است: هر کس هدیه یا ارمغانی بدهد و بخواهد که مردم آن را افزایش دهند یا پس بگیرند، این کار نزد خداوند ﷻ هیچ افزونی ندارد، یعنی از جانب خداوند ﷻ هیچ پاداشی نخواهد داشت. پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هر کس به اندازهٔ یک خرما از کسب حلال صدقه دهد — و خداوند جز حلال را نمی‌پذیرد — خداوند آن را با دست راست خود می‌پذیرد، سپس آن را برای صاحبش می‌پروراند، همان‌گونه که یکی از شما کرّه‌اسب کوچک خود را می‌پروراند، تا آنکه مانند کوه شود.» [روایت شده توسط البخاری]. و ابن عباس گفت: «و آنچه به‌عنوان هدیه (به دیگران) می‌دهید» [TMQ 30:39]، یعنی اگر مردی چیزی را به‌عنوان هدیه بدهد و بخواهد چیزی بهتر از آن بگیرد، آن شخص نزد خداوند ﷻ هیچ افزونی نخواهد داشت و پاداشی هم نخواهد یافت؛ اما گناهکار نخواهد بود. این آیه با همین معنا نازل شده است (چنان‌که القرطبی نقل کرده است). ابن کثیر (رحمه‌الله)

- The first ayah has nothing to do with the prohibited usury in any way whatsoever. Its subject matter is gifts and presents. The meaning of the verse is whoever gives a gift or present and wants people to increase it or to reclaim it, then this has no increase with Allah 􀀬, meaning he will have no reward from Allah 􀀬. The Messenger of Allah 􀁕 said; “Whoever gave in charity the equal of a date from a tayyeb (halaal) earning – and Allah does not accept except tayyeb – Allah receives it in His right hand, then grows it for its giver the way one of you grows his little horse until it becomes like the mountain.” [Narrated by al-Bukhari]. And Ibn ‘Abbas said; “And that which you gave in gift (to others)” [TMQ 30:39], means if a man gives something as a gift wishing to get something better, that person will have no increase with Allah 􀀬 and nor will he be rewarded. However, he will not be sinful. It was with this meaning that the ayah was revealed (as reported by al-Qurtubi). Ibn Kathir (may Allah have mercy on him)

آنچه (الله) درباره این آیه فرموده است: کسی که هدیه‌ای می‌دهد و بیش از آنچه داده است، از مردم بازگشتی می‌خواهد، پس چنین کسی پاداشی از الله ﷻ نخواهد داشت. این‌گونه بود که ابن عباس، مجاهد، الضحاک، قتاده، عکرمه، محمد بن کعب و الشعبی آن را تفسیر کرده‌اند. این نوع عمل مباح است.

said about this ayah; that the one who gives a present and wishes a return from people more than what he gave; then this person will not have the reward from Allah 􀀬. This is how it was explained by Ibn ‘Abbas, Mujaahid, ad-Dahhak, Qatadah, ‘Ikramah, Muhammad b. Ka’b and ash- Sha’bi. This type of action is mubah (permitted).

ابن عباس گفت: «ربا دو نوع است؛ یکی ربای باطل، که در فروش (تجارت) است، و دیگری که در آن زیانی نیست؛ آن بخشش کسی است که در برابر آن بیشتر یا چندبرابر می‌خواهد.» — اما آیه‌ی دوم؛ «ربا را چندین برابر و افزون‌شده مخورید.» [TMQ 3:130]. این آیه برای منع گرفتن ربای چندبرابر نازل شد، که در زمان جاهلیت واقعیت داشت. هیچ چیزی دلالت بر محدودیتی در تحریم ربا ندارد.

Ibn ‘Abbas said; “Riba (usury) is two types; one (Riba) that is invalid, which is in selling (trade), and the other, in which there is no harm; that is the gift of a person who wants in return for it more or multiple.” - As for the second ayah; “Eat not Riba (usury) doubled and multiplied.” [TMQ 3:130]. It was revealed to prohibit the taking of multiple usury, which was the reality in the time of Jahiliyyah. There is nothing to indicate any restriction in the prohibition of usury.

مفسّرین (دانشمندانِ علمِ تفسیر) بیان کرده‌اند که حکمِ حرام بودنِ ربا در سورۃ البقرہ نازل شد، و این نخستین سوره‌ای بود که در مدینه نازل گردید. سورۃ آل عمران، که در آن حرامِ بودنِ ربای چندبرابری آمده، پس از البقرہ نازل شد. بنابراین، این سخن را نفی می‌کند که الله ﷻ «ربای اندک» را جایز دانسته باشد. از این رو، آنچه در آیه‌ای از آل عمران آمده، به‌صورتِ تدریج نبوده، بلکه بیانِ رویّه‌ی معمولِ کافران در معامله‌ی ربوی بوده است. پس حکمِ تحریمِ ربا از آغاز نازل شده بود.

The Mufassirun (scholars of Tafseer) have stated that it was in Surah Baqarah that the prohibition of usury came, and it was the first Surah to be revealed in Madinah. Sura Aali ‘Imraan, in which the prohibition of multiple usury came, was revealed after Baqarah. Therefore, it negates any notion that Allah 􀀬 permitted ‘little’ interest. Therefore, what was mentioned in the verse in Aali ‘Imran was not by way of gradualism, but it came as a mention of the normal practice of the Kuffar when dealing with usury. Thus, the hukm regarding the prohibition of Riba was revealed in the beginning.

- و اما آیه سوم: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خدا بترسید و آنچه از ربا (سود) باقی مانده است را (از این پس) رها کنید» [TMQ 2:278]. این بدان معنا نیست که به مسلمانان اجازه داده شده بود مقادیر اندکی ربا بگیرند و سپس از آن منع شدند. بلکه این آیه درباره گروهی از کسانی نازل شد که اسلام آورده بودند و از مردمی که به آنان با سود وام داده بودند، رباهایی طلبکار بودند. آنان پیش‌تر بخشی از آن را گرفته بودند و بخشی باقی مانده بود. پس خداوند عزّ و جلّ آنچه را گرفته بودند بر ایشان بخشید و از گرفتن باقی‌مانده نهی کرد.

- As for the third ayah; “O you who believe! Be afraid of Allah and give up what remains (due to you) from Riba (usury) (from now onward).” [TMQ 2:278]. This does not mean that the Muslims were allowed to take small amounts of usury and then they were forbidden from this. On the contrary, this verse was revealed regarding some people who had embraced Islam and had usury due from people to whom they had lent money with interest. They had already taken some of it and some remained. So Allah ‘Azza wajalla forgave them for what they had taken, and forbade them from taking the rest.

این فهم با سخن خداوند ﷻ تأیید می‌شود: «و اگر توبه کنید، اصل اموال شما از آنِ شماست؛ نه ستم کنید و نه بر شما ستم شود» [قرآن ۲:۲۷۹]. همچنین سخن پیامبر ﷺ: «همانا ربای جاهلیت باطل شده است – همه‌ی آن؛ و نخستین ربایی که باطل می‌کنم، ربای عباس بن عبدالمطلب است.» [سیرت ابن هشام] — اما درباره‌ی آیه‌ی چهارم: «و به سبب ربا گرفتنشان، با آنکه از آن نهی شده بودند» [قرآن ۴:۱۶۱]. مقصود از ربا در اینجا، مالِ حرام ناشی از رشوه و دیگر چنین اموالی است که یهودیان می‌گرفتند، چنان‌که خداوند ﷻ فرمود: «(آنان دوست دارند) مالِ حرام را بخورند» [قرآن ۵:۴۲]. این به معنای ربا در تعریف شرعی آن نیست.

This understanding is supported by the saying of Allah 􀀬; “But if you repent, you shall have your capital sums. Deal not unjustly (by asking more than your capital sums), and you shall not be dealt with unjustly (by receiving less than your capital sums.” [TMQ 2:279]. Likewise the saying of the Messenger 􀁕; “Verily the Riba of Jahiliyyah is terminated – all of it; and the first Riba I terminate is the Riba of al-Abbas b. Abdul Muttalib.” [Sirah of Ibn Hisham] - As for the fourth ayah; “And their taking of Riba (usury) though they were forbidden from taking it.” [TMQ 4:161]. The Riba intended here is the haraam money from bribery and other such money, which the Jews used to take, as Allah 􀀬 said; “(They like to) devour that which is forbidden.” [TMQ 5:42]. It does not mean Riba in the Shar’ee definition.

بنابراین، ربا از آغاز تشریع حرام بوده است. هیچ دلیلی وجود ندارد که نشان دهد تحریم آن به تدریج صورت گرفته باشد. آن شمار زیادی از دلایلی که در این باره ذکر شده، مربوط به حوادث خاصی بوده‌اند.

Thus, usury was haraam from the beginning of the legislation. There is nothing to indicate that it was forbidden in stages. The multitude of evidences mentioned regarding this subject, were for certain incidents.

در این موارد هیچ چیزی که به تدریجی بودن (حکم) دلالت کند وجود ندارد.

There is nothing in these to indicate gradualism.

۲- این نظر آنان که الله عزّ وجلّ شراب را به تدریج حرام کرد:

2- Their opinion that Allah ‘Azza wa jall forbade alcohol in stages:

او گفت: «از تو دربارهٔ شراب و قمار میپرسند. بگو: در آن دو گناهی بزرگ و برای مردم سودهایی است، اما گناهشان از سودشان بزرگتر است.» [قرآن کریم ۲:۲۱۹]. او گفت: «ای کسانی که ایمان آوردهاید! به نماز نزدیک مشوید در حالی که مست هستید، تا آنچه را که میگویید بدانید.» [قرآن کریم ۴:۴۳]. او گفت: «ای کسانی که ایمان آوردهاید! شراب، قمار، انصاب (حیواناتی که برای بتها ذبح میشوند) و ازلام (تیرهایی که برای طلب بخت یا تصمیمگیری به کار میرفتند) پلیدیای از کار شیطان هستند. پس از آن (پلیدی) کاملاً دوری کنید، تا رستگار شوید. شیطان فقط میخواهد با شراب و قمار میان شما دشمنی و کینه برانگیزد و شما را از یاد خدا و از نماز بازدارد. پس آیا دست برنمیدارید؟» [قرآن کریم ۵:۹۰]. از مجموع این آیات، کسانی که به تدریجی بودن حکم معتقدند میگویند: شراب در آغاز مباح بود، چنانکه آیهٔ نخست بر آن دلالت دارد. سپس این اجازه با سخن خداوند ﷻ محدود شد: «ای کسانی که ایمان آوردهاید! به نماز نزدیک مشوید در حالی که مست هستید.» [قرآن کریم ۴:۴۳]. سپس، پس از این محدودیت، حرام شد.

He 􀀬 said; “They ask you (O Muhammad 􀁕) concerning alcohol and gambling. Say: ‘In them is a great sin, and some benefit for men, but the sin of them is greater than their benefit.’” [TMQ 2:219]. He 􀀬 said; “O you who believe! Approach not as-Salah (the prayer) when you are in a drunken state, until you know (the meaning) of what you utter.” [TMQ 4:43]. He 􀀬 said; “O you who believe! Intoxicants, gambling, al-ansab (animals slaughtered for idols), al-Azlam (arrows for seeking luck or decision) are an abomination of Shaytan’s handiwork. So avoid (strictly all) that (abomination), in order that you may be successful. Shaytan wants only to excite enmity and hatred between you with intoxicants and gambling, and hinder you from the remembrance of Allah and from as-Salah (the prayer). So, will you not then abstain?” [TMQ 5:90] From the total of these verses, those who believe in gradualism say that alcohol was permitted in the beginning, as evidenced by the first ayah. Then the permission was restricted by Allah’s 􀀬 saying; “O you who believe! Approach not as-Salah when you are in a drunken state.” [TMQ 4:43]. Then it was forbidden, after this restriction.

آن کس که این آیات را از دیدگاه قانون‌گذاری بررسی کند، در حرمت (شراب) هیچ تدریجی نخواهد یافت. پیش از تحریم آن، برای شراب حکمی وجود نداشت؛ یعنی به تعبیر دیگر، مباح رها شده بود، به این معنا که شرع درباره‌ی آن ساکت بود، با آن‌که مسلمانان تا زمان نزول آیه‌ی سوم آن را می‌نوشیدند. این مطلب را آنچه درباره‌ی سیدنا عمر بن الخطاب (رضی الله عنه) رخ داد بیشتر تأیید می‌کند؛ او گفت: «ای خدا! درباره‌ی شراب برای ما توضیحی روشن بده، زیرا مال و عقل را می‌برد.» پس آیه‌ی زیر نازل شد: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ} [البقرة: ۲۱۹] «درباره‌ی شراب و قمار از تو می‌پرسند.» بدین ترتیب، عمر (رضی الله عنه) دعا کرد و این آیه بر او تلاوت شد.

The one who studied these verses from a legislative viewpoint, will not find any gradualism in the prohibition. Before its prohibition, alcohol did not have a rule. In other words, it was left permitted, ie the Shar’a was silent about it, even though the Muslims were drinking it until the revelation of the third ayah. This is further supported by what happened with Sayyiduna ‘Umar b. al-Khattab (may Allah be pleased with him), who said; “O Allah! Give us a clear explanation about alcohol, for it takes the wealth and the mind.”, and so the following ayah was revealed; “They ask you (O Muhammad 􀁕) concerning alcohol and gambling.” [TMQ 2:219]. Thus, ‘Umar 􀁗 made Du’a and so this ayah was recited to him.

او گفت: «ای الله! ما را دربارهٔ شراب توضیحی روشن بده.» پس این آیه نازل شد: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حالت مستی به نماز نزدیک نشوید تا آنچه را می‌گویید بدانید.} [تفسیر قرآن، ۴:۴۳]. عمر ؓ دعا کرد و این آیه بر او خوانده شد. او گفت: «ای الله! ما را دربارهٔ شراب توضیحی روشن بده.» پس این آیه نازل شد: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شراب و قمار و سنگ‌های قربانی برای بت‌ها و تیرهای قرعه، پلیدی‌ای از کار شیطان‌اند. پس از آن دوری کنید.} [تفسیر قرآن، ۵:۹۰]. از این رو، عمر ؓ دعا کرد و این آیه بر او خوانده شد، تا آنجا که:

He said; “O Allah! Give us a clear explanation about alcohol”, so the following ayah was revealed; “O you who believe! Approach not as-Salah when you are in a drunken state, until you know (the meaning) of what you utter.” [TMQ 4:43]. ‘Umar 􀁗 made Du’a and so this ayah was recited to him. He said; “O Allah! Give us a clear explanation about alcohol”, so the following ayah was revealed; “O you who believe! Intoxicants, gambling, al-ansab (animals slaughtered for idols), al-Azlam (arrows for seeking luck or decision) are an abomination of Shaytan’s handiwork. So avoid (strictly all) that (abomination).” [TMQ 5:90]. Hence, ‘Umar 􀁗 made Du’a and so this ayah was recited to him, until:

«آیا شما از آن خودداری نمی‌کنید؟» [TMQ 5:91]. عمر گفت: «ما خودداری کردیم! ما خودداری کردیم!» [روایت احمد، ترمذی، نسائی و ابوداود]. سیدنا عمر همچنان از الله ﷻ می‌خواست که دربارهٔ شراب توضیحی روشن نازل کند؛ شرابی که پیش از نزول آیهٔ نخست که ذکر شد، مباح بود. او با وجود نزول آیهٔ اول و دوم نیز همچنان از الله ﷻ درخواست می‌کرد، که این نشان می‌دهد تا زمانی که حرمت در آیهٔ سوم نازل شد، شراب همچنان مباح (جایز) باقی بود.

“So, will you not then abstain?” [TMQ 5:91]. ‘Umar said: “We have abstained! We have abstained!” [Reported by Ahmad, at-Tirmizi, an- Nasa’i and Abu Dawud] Sayyiduna ‘Umar continued to ask Allah 􀀬 to send down a clear explanation regarding alcohol, which was left permitted before the revelation of the first ayah mentioned above. He continued to ask Him 􀀬 despite the revelation of the first and second ayah, which indicates that it remained mubah (permitted) until the prohibition was revealed in the third ayah.

یہ حکم، جو دوسری آیت میں ہے، دراصل نماز سے متعلق ہے نہ کہ شراب سے۔ جو شخص اس آیت کے فقہی مفہوم پر غور کرے گا، وہ دیکھے گا کہ اس میں مسلمانوں کو نشے کی حالت میں نماز پڑھنے سے منع کیا گیا ہے، نہ کہ اس سے کہ وہ نماز کے وقت شراب پئیں۔ اس کا مقصد یہ تھا کہ مسلمان جو کچھ کہہ رہے ہیں اسے سمجھیں۔ اس آیت کے نازل ہونے کے بعد اگر کسی مسلمان کے منہ سے شراب کی بو آتی اور وہ نماز پڑھ لیتا، یا وہ شراب کی مشک اپنے ساتھ رکھتا، یا شراب کی ایسی مقدار پی لیتا جو اس کی عقل پر اثر نہ ڈالتی، تو اس میں کوئی حرج نہیں تھا۔

The prohibition in the second ayah is focused on the Salah and not alcohol. The ayah is to do with Salah.The one who scrutinises the Fiqh of this ayah will see that it does not forbid the Muslims from drinking at prayer, rather it prohibited praying in a state of intoxication, so that the Muslims know what they are saying. After the revelation of this ayah, if the smell of alcohol emitted from the mouth of the Muslim and he prayed, or he carried with him a waterskin of alcohol, or drank a certain amount of alcohol that did not affect his thinking, then there was nothing wrong with that.

الله ۔ّ۔ء ـ شراب کی مذمت پہلی آیت میں کی، کیونکہ یہ نقصان پہنچاتی ہے۔ دوسری آیت میں نشے کی حالت میں نماز سے منع کیا گیا۔ تیسری آیت میں شراب حرام کر دی گئی۔ اسے تدریج نہیں کہا جا سکتا، کیونکہ سورۃ المائدہ کی آیت کے نازل ہونے کے بعد، یعنی حرمت کے حکم کے بعد، کسی نے بھی شراب نوشی کی اجازت نہیں دی، نہ رسول اللہ ﷺ کے زمانے میں، نہ صحابہ کے، نہ تابعین کے اور نہ ان کے بعد آنے والوں کے۔

Allah 􀀬 derided alcohol in the first ayah, because it brings harm. In the second ayah, prayer in the state of intoxication was prohibited. In the third ayah, alcohol was prohibited. This cannot be said to be gradualism, since no one permitted the drinking of alcohol after its prohibition ie after the revelation of the ayah of Surah al-Ma’idah, whether in the time of the Messenger 􀁕, Sahabah, and Tabi’in or those who came after them.

کتاب‌های فقهی عالمان بزرگ و مجتهدان این امت، از تدریج در تحریم شراب سخنی به میان نیاورده‌اند. فتوحات اسلامی با شتاب کامل جریان داشت و سرزمین‌ها گشوده می‌شدند. مردم دسته‌دسته وارد دین می‌شدند. مسلمانانی که این سرزمین‌ها را فتح کردند، به تازگیِ نومسلمانانی که تازه اسلام آورده بودند توجهی نکردند و در باب نوشیدن شراب نیز سکوت نکردند. مسلمانانی که به آن سرزمین‌ها رفتند، منتظر نماندند تا نومسلمانان نیز همان مراحلی را که تحریم شراب طی کرده بود، طی کنند، هرچند ممکن است به تدریج نیاز داشتند؛ ولی این امر بی‌اهمیت است. عالمان بزرگ صدر اول با بحث تدریج آشنا نبودند. بلکه این بحثی نو است که از سختی واقعیت و دشواری شرایط پدید آمده، از دیدگاه‌های برخی از به اصطلاح عالمانی که می‌خواستند آن را شیوه‌ای فکری قرار دهند، نه تنها درباره برخی احکام خاص، بلکه برای کل دین. حدیث پیامبر ﷺ آنجا که فرمود: «همانا هر کس از شما که زنده بماند، اختلاف بسیاری خواهد دید؛ پس باید به سنت من و سنت خلفای راشدین هدایت‌یافته چنگ زنید و با دندان‌های خود به آن بچسبید. از امور نوپدید برحذر باشید، زیرا هر امر نوپدیدی بدعت است و هر بدعتی در آتش است.» [روایت ابوداوود و ترمذی] پرسشی که طرفداران تدریج به‌عنوان راه گریز به آن تمسک می‌کنند این است: آیا جایز است که به بهانه آنکه احکام به تدریج آمده‌اند، حکم پیشین اخذ شود؟

The books of Fiqh of the great scholars and mujtahideen of this Ummah did not discuss gradualism in the prohibition of alcohol. The Islamic conquests took place in full swing, and the lands were opened up. The people used to enter the deen in hordes. The Muslims who conquered these lands did not give attention to the newness of the converts who had just embraced Islam, and nor were they silent about the drinking of alcohol. The Muslims who went to the lands did not wait until the converts had also passed the same stages as passed by the prohibition of alcohol, even though they may have needed gradualism; though that is of no significance. Our great early scholars were not familiar with the discussion of gradualism. Rather it is a new discussion, brought about by the severe reality and the difficult circumstances, from the views of some so-called scholars who wished to make it a way of thinking; not only regarding some particular rules but for the whole deen. The Messenger’s 􀁕 hadith was right when it stated; “Verily he among you who lives [long] will see great controversy, so you must keep to my Sunnah and to the sunnah of the rightlyguided Khulafaa’ - cling to them stubbornly. Beware of newly invented matters, for every invented matter is an innovation and every innovation is in Hell-fire.” [Reported by Abu Dawud and At- Tirmizi] The question that the advocates of gradualism use as a way out is; is it allowed to take the previous Hukm under the pretext that rules came gradually?

پاسخ قطعی این است: نه. این به آن دلیل است که حکم منع شراب قطعی است. شرع به ما اجازه نمی‌دهد که به حکم پیشین بازگردیم، زیرا در آن صورت کاری را انجام داده بودیم که شرع به ما دستور داده است آن را انجام ندهیم. این موضع سلف (نسل‌های نخست) و خلف (کسانی که پس از ایشان آمدند) بوده است. شراب امروز نیز همان حکم را دارد. این حکم هیچ‌گونه تغییری نمی‌کند و گناه از کسی که آن را می‌نوشد برداشته نمی‌شود.

The definite answer is; no. This is because the rule that prohibits alcohol is definite. The Shar’a does not permit us to go back to the previous rule, since we would have done what the Shar’a has ordered us not to do. This was the position of the Salaf (the early generations) and the Khalaf (those who came after). Alcohol today has the same Hukm. It does not change at all and the sin is not removed from the one who drinks it.

۳- نظر آنان که شریعت مسئلهٔ بردگی را به تدریج حل کرده است، معتبر نیست؛ زیرا الله عزّ و جلّ وجود بردگان را منع نکرده، بلکه راهی برای خروج از آن قرار داده است. اگر [بردگی] دوباره به وجود آید، آنگاه احکام [آن] بازمی‌گردد و بردگان برای بار دوم پدید خواهند آمد.

3- Their view that the Shar’a dealt with the problem of slavery gradually. This opinion is not valid, because Allah ‘azza wa jalla did not forbid the presence of slaves, rather He 􀀬 created a way out from it. If they came back into existence, then the rules will return and slaves will exist for the second time.

۴- نظر آنان که قرآن به تدریج و بخش‌بخش نازل شده است؛ یعنی یک‌باره نازل نشده، و این امر حاکی از وجود تدریج است.

4- Their opinion that the Qur’an was revealed in parts and piecemeal; it was not revealed all at once, which indicates the presence of gradualism.

پاسخ این است که الله عزّ و جلّ احکام را بر اساس حوادث و رویدادها نازل می‌کرد تا دل‌ها را بر آن‌ها استوار سازد.

The answer to this is that Allah ‘Azza wa jalla used to reveal the rules according to the incidents and events to strengthen the hearts on them.

اولین چیزی که نازل شد ایمان بود. ابتدا از بهشت و جهنم سخن گفته شد، و سپس حلال و حرام آمد. این به معنای گرفتن بخشی از آنچه نازل شده و رها کردن بخش دیگر نیست.

The first thing that was revealed was the Imaan. The Paradise and Hellfire were discussed first, and then the halaal and haraam came. This does not constitute taking part of what was revealed and leaving another part.

مسلمانان در حدود آنچه نازل شده بود مسئول بودند.

The Muslims were responsible within the limits of what was revealed.

ان کی ذمہ داری اس سے آگے نہیں بڑھتی تھی۔ جب ایمان نازل ہو چکا تھا مگر احکام نازل نہیں ہوئے تھے، تو مسلمان پورے اسلام کے مکلف تھے، لیکن اس کی تفصیلات کے مطابق جو اس وقت شرعی نصوص نے بیان کی تھیں۔ اسی طرح مسلمان ہر حال میں، خواہ اسلامی ریاست موجود ہو یا نہ ہو، انفرادی شرعی احکام کے مکلف ہیں۔

Their responsibility did not go beyond this. When the Imaan was revealed, but the rules were not, the Muslims were responsible for the whole of Islam, but according to the details explained by the Sharee’ah texts at the time. Thus, the Muslims are responsible for the individual Shar’ee rules in all circumstances, whether the Islamic State existed or not.

اما احکام شرعی‌ای که به دولت اسلامی سپرده شده‌اند، به خود دولت مربوط می‌شوند. این همان جزئیاتی است که مسلمانان را پایبند می‌کند و غیر از آن چیزی نیست. و بنابراین می‌توان گفت که هیچ بازگشتی وجود ندارد.

As for the Shar’ee rules entrusted with the Islamic State, they relate to the State. This is the detail that binds the Muslims, and nothing else. And so, we can say there is no turning back.

اکنون، پس از بررسی معنای تدرّج و آنچه دربرمی‌گیرد و مستندات آن، به بیان دیدگاه صحیح شرعی و شیوه‌ی اندیشه‌ی شرعی در این باره می‌پردازیم.

Now, after having examined what the meaning of gradualism is, and what it includes and what its justifications are, we move to explaining the correct Shar’ee opinion, with the Shar’ee way of thinking.

من میگویم رأی درست، نه رأیی که به درستی نزدیکتر است، زیرا اندیشه تدریج از شریعت نیست و روا نیست که به شریعت نسبت داده شود. مسئله بیشتر به تدریج و اینکه آیا قاعدهای شرعی است یا نه مربوط نمیشود، و بیشتر به شیوهٔ اندیشهای مربوط است که شریعت هیچ تأییدی بر آن ندارد.

I say the correct opinion, and not the opinion that is closest to being correct, because the idea of gradualism is not from the Shar’a, and it is not allowed to be attributed to the Shar’a. The issue does not relate to gradualism and whether it is a Shar’ee rule or not, as much as it relates to a way of thinking not at all approved of by the Shar’a.

اسلام به این دلیل است که ماهیتی دارد که کاملاً با هر چیز دیگری متفاوت است. ماهیت نظام اسلامی بر این پایه استوار است که منحصراً از وحی پیروی می‌کند، در حالی که نظام ساختهٔ انسان بر نوآوری و تجربهٔ بشری بنا شده است؛ و این نظام، هر قدر هم که قوی باشد، در ارائهٔ راه‌حل‌های درست برای مشکلات انسان ناتوان خواهد ماند.

That is because Islam has a nature that is radically different from anything else. The nature of the Islamic system is that it is established on exclusively following the wahy (revelation); while the man-made system is based on human innovation and experiance which, however strong, will remain deficient in setting down the correct solutions for mans’ problems.

هنگامی که مسلمان به شریعت پایبند است، باید پایهٔ این پایبندی را ایمان به الله ﷻ قرار دهد، وگرنه پایبندی او پذیرفته نخواهد شد. و هنگامی که دیگران را به اسلام فرا می‌خواند، باید پایهٔ دعوت خود را ایمان به الله ﷻ قرار دهد، وگرنه دعوت او پذیرفته نخواهد شد.

When the Muslim adheres to the Shar’a, he must make the basis of his adherence the Imaan in Allah 􀀬, otherwise his adherence will not be accepted.When he calls others to Islam, he must make the basis of his da’wah the Imaan in Allah 􀀬, otherwise his da’wah will not be accepted.

موضوع اصلاً مربوط به ایمان است، و سپس به پایبندی صحیح به آن.

The matter is primarily concerned with Imaan, and then to the correct adherence.

بنابراین، برای آنکه مسلمان بتواند خود را تغییر دهد و نظام‌ها را به شکلی درست و سالم دگرگون سازد، باید به پایهٔ معنوی توجه کند؛ نخست آن را برپا دارد و سپس پرورشش دهد. در این صورت پایبندی به اسلام برای او آسان‌تر خواهد بود، چه با واقعیت، سرشت و خواسته‌های مردم سازگار باشد و چه نباشد. اگر مسلمان به پایهٔ معنوی تکیه نکند، به گناه خواهد افتاد، هرچند این امر او را به کفر نکشاند. اینکه اسلام پایهٔ معنوی دارد، یعنی ایمان به الله ﷻ، نشان نمی‌دهد که این حکم به حقیقت نزدیک است یا از آن دور.

So that the Muslim can change himself, and change the systems in a correct and sound manner, he must concern himself with the spiritual basis, by first establishing it, and then nurturing it. It will then be easier for him to adhere to Islam, regardless of whether it agrees or does not agree with the reality, nature and the desires of the people. Not relying on the spiritual basis will cause the Muslim to fall into sin, even though it did not lead him to kufr. The fact that Islam has a spiritual basis, ie Imaan in Allah 􀀬, does not indicate if this hukm is near to or far from the truth.

بلکه، اگر این حکم را در پرتو آن اصل بررسی کنیم، آنگاه خواهیم دید که چقدر به این اصل نزدیک است یا از آن دور.

Rather, if we look at this hukm in light of the basis, then we will see how close to or far away from this basis it is.

حالا از کسانی که طرفدار ایدهٔ تدریج‌گرایی هستند بپرسیم: پایهٔ معنوی این دعوت کجاست؟ دستور الله ﷻ در کجای آن یافت می‌شود؟

Now let us ask those who advocate the idea of gradualism; Where is the spiritual basis in this call? Where is Allah’s 􀀬 order to be found in it?

چه وقتی فرستاده‌ی خدا ﷺ هرگز به آن متوسل شد - با وجود اینکه به آن نیاز داشت - چه در مکه و چه در مدینه؟

When did the Messenger 􀁕 ever resort to it - even though he was in need of it - either in Makkah or Madinah?

أليس رسول الله ﷺ قد قال لبني عامر بن صعصعة، حين طلب منهم النصرة: «الأمرُ لله، يضعه حيث يشاء»؟ [سيرة ابن هشام]. وهذا مع أنه كان في أشد الحاجة إلى من يؤيد الدعوة. وهذا ما قاله ﷺ حين سألوه أن يجعلوا لهم الأمر من بعده. أفما كان يمكنه أن يقبل طلبهم، ثم بعد أن يُعلنوا إيمانهم يغيّر طلبهم؟ أليست الدعوة الحقة والأمر الإلهي هما اللذان جعلاه ﷺ صادقاً فيما يقول، من غير مداهنة ولا مساومة، حتى يحيا من يحيا عن بيّنة، ويهلك من يهلك عن بيّنة؟

Didn’t the Messenger 􀁕 say to Bani ‘Aamir b. Sa’sa’ah, when he 􀁕 sought the Nusrah from them; “The matter (authority) is for Allah; He 􀀬 places it wherever he wishes.”? [Sirah of Ibn Hisham]. This was even though he desperately needed someone to support the da’wah. This is what he 􀁕 said when they asked if they could take the power after him. Couldn’t he have accepted their request, and then after they had professed belief changed their request? Isn’t it the true da’wah and divine order that has made him 􀁕 honest in what he says without any flattery or compromise, so that those who were to live might live after a clear evidence, and those who were to be destroyed might be destroyed after a clear evidence?

آیا پیامبر ﷺ به عمویش ابوطالب، هنگامی که او از ایشان خواست دعوت را سبک‌تر کند و بار سنگینی بر دوشش نگذارد، نفرمود: «به خدا سوگند ای عمو! اگر خورشید را در دست راستم و ماه را در دست چپم بگذارند تا از این کار دست بکشم، دست برنمی‌دارم تا خداوند آن را پیروز گرداند یا در این راه جان دهم»؟ [سیرۀ ابن هشام]. این سخن پیامبر ﷺ نشان می‌دهد که ایشان کوچک‌ترین سازشی را نپذیرفت و بهترین الگو را برای دعوت خود ارائه داد. ایشان نه سازش کرد و نه چاپلوسی نمود. با صاحبان قدرت همراهی و همدلی نکرد و به آنان تملق نگفت. بلکه دعوتش آشکار و بی‌پروا بود، زیرا این شیوه، اندیشه‌های حقیقی را پدید می‌آورد که باطل با آن‌ها شکست خورده و نابود می‌شود.

Didn’t the Messenger 􀁕 say to his uncle Abu Taalib, when the latter asked him to lighten the call, and not place an unbearable burden on him; “By Allah O uncle! If they had put the sun in my right hand and the moon on my left, so that I may leave this matter; I will not leave it until Allah made it prevail or I die in the attempt.”? [Sirah Ibn Hisham]. This text from the Messenger 􀁕 shows that he did not accept to compromise in the slightest, and he gave the best example for his da’wah. He did not compromise or flatter. He did not go along, acquiesce with, or court those in authority. Rather his da’wah was explicit and bold, because that generates the true thoughts with which the falsehood is defeated and destroyed.

آیا الله ﷻ به مسلمانان دستور نداد که از سرزمینی که در آن نمی‌توانند آنچه را که او ﷻ بر ایشان واجب کرده است انجام دهند هجرت کنند؟

Didn’t Allah 􀀬 order the Muslims to make Hijrah from the place where they are not able to undertake what He 􀀬 made obligatory on them?

آیا Allah ﷻ نهی نفرموده که در آنجا سکونت کنند، آنجا که فرمود: «إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنتُمْ ۖ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ ۚ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا» [سورۃ النساء: ۹۷]؟ ابن کثیر اجماع را بر حرمت سکونت در جایی که مسلمان نمی‌تواند دین خود را برپا دارد نقل کرده است.

Didn’t He 􀀬 forbid them to reside there when He 􀀬 said; “Verily! As for those whom the angels take (in death) while they are wronging themselves (as they stayed among the disbelievers even though emigration was obligatory for them) they (angels) say (to them): ‘In what condition were you?’ They reply: ‘We were weak and oppressed on earth.’ They (angels) say: ‘Was not the earth of Allah spacious enough for you to emigrate therein?’” [TMQ 4:97] Ibn Katheer has transmitted an Ijmaa’ (consensus) on the prohibition of residing in a place where the Muslim is not able to establish his deen.

آیا پیامبر ﷺ دعوتش را با «لا إله إلا الله محمد رسول الله» آغاز نکرد و مردم را با آن به چالش نکشید؟ و آیا این آخرین سخنش نبود، بدون هیچ تغییری؟ یا اینکه در آغاز چیزی کمتر از آن را ندا داد و سپس به تدریج به آن رسید؟ یا این، نخستین و آخرین دعوت او بود؟

Didn’t the Messenger 􀁕 start his da’wah with ‘Laa ilaaha illallah Muhammadur rasoolullah’, and challenge the people with it? It was also his last statement, without any change. Did he call to something less than that at the beginning, and then go on with it gradually? Or was it his 􀁕 first and last Call?

آیا ابوبکر با کسانی که از پرداخت زکات خودداری کرده بودند نجنگید، و در پاسخ دادن به آنان درنگ نکرد یا آنان را خشنود نساخت؟ او آن سخن معروف خود را گفت: «به خدا سوگند، اگر آنان از دادن بندِ شتری که به رسول خدا ﷺ می‌دادند به من خودداری کنند، با ایشان خواهم جنگید.» این پاسخ او بود، با اینکه مسلمانان در آن زمان شاهد جنبش‌های گسترده‌ی ارتداد و شورش بودند.

Didn’t Abu Bakr fight against those who withheld the payment of Zakah, and not delay his response to them or please them? He made his well-known statement; “By Allah, if they withhold from me the rope of a camel, which they used to give to the Rasool of Allah, I would fight them.” This was his response even though the Muslims witnessed widespread movements of apostasy and rebellion at the time.

آیا اولین مسلمانانی که دعوت به اسلام را حمل کردند، هرگز این اندیشهٔ تدریج را داشتند؟ آیا هنگام اجرای اسلام در سرزمین‌هایی که فتح شدند و از دار الکفر به دار الاسلام تبدیل گشتند، این مسیر را دنبال کردند؟ مسلمانان نخستین به شرایط مردمانی که تازه به اسلام گرویده بودند توجه نمی‌کردند. آنان نمی‌گذاشتند شراب بنوشند و منتظر می‌ماندند تا به ترک شراب خو بگیرند، یا با ربا سروکار داشته باشند، یا به زنان معتاد شوند. بلکه کاملاً وارد اسلام می‌شدند و از ربا، زنا، شراب و هر آنچه الله ﷻ ایشان را از آن بازداشته بود، دوری می‌جستند. آنان احکام شرعی مربوط به غیرمسلمانان را اجرا می‌کردند، چه افراد جداگانه، چه گروه‌ها، چه امور شخصی و چه امور مربوط به تأمین نیازمندی‌ها.

Did the first Muslims who carried the da’wah to Islam ever carry this idea of gradualism? Did they follow this path when they implemented Islam upon the conquered countries, whose land changed from dar al-kufr to dar al-Islam? The early Muslims did not give any attention to the circumstances of those people who were new to Islam. They did not leave them to drink alcohol, waiting for them to become used to not drinking alcohol, dealing with usury or being addicted to women. Rather they entered into Islam completely and abstained from usury, fornication, alcohol and everything Allah 􀀬 prohibited them from doing. They used to implement the Shar’ee rules regarding the non-Muslims, whether they were individual ones, collective ones, personal one or ones of sufficiency.

آیا کتاب‌های اصلی فقه اسلامی به این موضوع پرداخته‌اند؟ آیا فقهای قابل اعتماد و مجتهدان نخستین ما به تدریج‌گرایی اشاره‌ای کرده‌اند، با وجود آنکه معلوم است که فقهای ما کلیات و جزئیات شریعت را به تفصیل بحث کرده‌اند؟

Did the original books of Islamic Fiqh deal with this subject? Did our early trustworthy jurists and Mujtahideen make any mention of gradualism, though it is known that our jurists discussed in detail the kulliyat (total) and juz’iyat (branches) of the Sharee’ah?

شریعت در مجموع نشان می‌دهد که وظیفه‌ی دعوت باید با صداقت و پایبندی به راه راست آشکار شود؛ «همهٔ ستایش‌ها از آنِ خداست که کتاب را بر بنده‌اش [محمد ﷺ] نازل کرد و در آن هیچ کژی‌ای قرار نداد.» [سورهٔ الکهف، آیهٔ ۱]. الله ﷻ به ما خبر داده است که کافران می‌خواهند ما سازش کنیم و با آنان همراهی نماییم. آنان می‌خواهند که ما حق را رها کنیم و به جای آن یک چهارم یا نیمی از راه‌حل را بپذیریم. آنان آغاز می‌کنند با تلاش برای واداشتن ما به کفر، چنان‌که در فرمودهٔ او ﷻ آمده است: «بسیاری از اهل کتاب (یهود و نصاری) دوست دارند که شما را پس از ایمان‌تان به کفر بازگردانند، از روی حسدی که در درون خودشان است…» [سورهٔ البقره، آیهٔ ۱۰۹]، و سرانجام به آن می‌رسند که ما را وادارند قوانین ایشان را بپذیریم، چنان‌که فرموده است: «آنان دوست دارند که تو با ایشان سازش کنی تا آنان نیز سازش کنند.» [سورهٔ القلم، آیهٔ ۹] «پس (ای محمد ﷺ) از تکذیب‌کنندگان [آیات] پیروی مکن.» [سورهٔ القلم، آیهٔ ۸]. پروردگارمان ما را از گرایش به ستمگران برحذر داشته است: «و به سوی کسانی که ستم کرده‌اند گرایش مکنید، که آتش به شما خواهد رسید و جز الله هیچ یاوری نخواهید داشت و آنگاه یاری نخواهید شد.» [سورهٔ هود، آیهٔ ۱۱۳]. دعوت راستین به ایمان راستین، پایبندی مسلمان را کامل می‌کند، حتی اگر او تازه به اسلام و به التزام به آن روی آورده باشد. وظیفهٔ ما، به‌عنوان حاملان دعوت، چیزی جز این نیست که ایمان را در دل‌هایمان بکاریم و خود را وقف این کنیم تا میوه دهد، با بهترین پایبندی و تقوا. دولت اسلامی، هنگامی که برپا شود، به دست کسانی که از مفاهیم اسلامی تهی‌اند یا مملو از مفاهیم غربی‌اند برپا نخواهد شد. به دست کسانی برپا نخواهد شد که دعوت در ایشان اثر نکرده باشد؛ بلکه باید دعوت در آنان اثر گذاشته و ایشان را به پذیرش آن واداشته باشد. بلکه، همان‌گونه که پیش‌تر بیان کرده‌ایم، دولت باید بر پایهٔ افکار عمومی‌ای برپا شود که از آگاهی همگانی برمی‌خیزد، و این آگاهی، ایدهٔ اسلام و فرمانروایی به آن را می‌پذیرد.

The Sharee’ah in its totality indicates that the obligation of the da’wah be exemplified by honesty and keeping on the straight path; “All the praises and thanks be to Allah, Who has sent down to His slave (Muhammad 􀁕) the Book, and has not placed therein any crookedness.” [TMQ 18:1]. Allah 􀀬 informed us that the Kuffar wish that we compromise and be compliant with them. They want us to relinquish the truth, and accept a quarter or a half of the solution. They want to start by trying to make us do kufr, as in His 􀀬 saying; “Many of the people of the Scripture (Jews and Christians) wish that they could turn you away as disbelievers after you have believed, out of envy from their own selves…” [TMQ 2:109], and will end with trying to make us take the rules, as in His 􀀬 saying; “They wish for you to compromise with them, so they (too) would compromise.” [TMQ 68:9] “So (O Muhammad 􀁕) obey not the deniers (of the verses).” [TMQ 68:8]. Our Lord has warned us against inclining toward the unjust people; “And incline not toward those who do wrong, lest the Fire should touch you, and have no protectors other than Allah, nor you would then be helped.” [TMQ 11:113] The true da’wah to the true Imaan makes the Muslim’s adherence complete, even if he was new to Islam and to its adherence. Our obligation, as da’wah carriers, is nothing but to implant the Imaan in our hearts and devote ourselves to this, until it bears fruit, with the best adherence and Taqwa. The Islamic State, when it is established, will not be established at the hands of people who are devoid (of any Islamic concepts) or full of western concepts. It will not be established by people in whom the da’wah did not work, it will have influenced them and made them accept it. Rather, as we have stated previously, the State must be established upon a public opinion that emanates from a general awareness, which accepts the idea of Islam and of being ruled by it.

نیازی نیست که به بهانه نزدیک کردن دل‌ها و ذهن‌ها به اسلام، به ایدهٔ تدریج‌گرایی پناه ببریم؛ و نیازی نیست که در برابر ضعف انسان‌ها سر تسلیم فرود آوریم یا با واقعیت موجود کنار بیاییم، زیرا الله ﷻ به ما فرمان داده است که دل‌ها و ذهن‌ها و واقعیت را با اسلام دگرگون کنیم.

There is no need to resort to the idea of gradualism, under the pretext of drawing the hearts and minds closer to Islam; nor is there a need to yield to the weakness of human beings or to go along with the reality, because Allah 􀀬 has ordered us to change the hearts and minds and the reality by Islam.

اگر به قرآن بازگردیم و آیات آن را بررسی کنیم، خواهیم دید که فرمان در آن قاطع است، و تدریج‌گرایی از اندیشه‌های بیگانه غربی است که به دروغ و باطل توسط به اصطلاح علما در دین وارد شده است.

If we return to the Qur’an and examine its ayaat, we will find that the command in it is decisive, and that gradualism is from the foreign western thoughts, having been interpolated by so-called scholars through lies and falsehood.

هرگاه آیه‌ای نازل می‌شد، پیامبر ﷺ و مسلمانانی که با او بودند، بی‌کمترین تأخیر به سوی اجرای آن می‌شتافتند. اجرای هر حکمی که نازل می‌شد واجب می‌گشت، تنها به این دلیل که نازل شده بود. پس از نزول سخن خداوند ﷻ: «امروز دین شما را برایتان کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین برای شما برگزیدم» [سوره مائده، آیه ۳]، مسلمانان موظف شدند تمامی اسلام را به کار بندند، چه در عقاید، عبادات، اخلاق و معاملات، و چه احکامی که به حکومت، اقتصاد، نظام اجتماعی و سیاست خارجی، در زمان صلح و جنگ مربوط می‌شوند.

Whenever an ayah was revealed, the Messenger 􀁕 and the Muslims with him, rushed to implement it without the slightest delay. The implementation of any hukm that was revealed became obligatory, simply because it had been revealed. After the revelation of His 􀀬 saying; “This day, I have perfected your deen for you, completed My favour upon you, and have chosen for you Islam as your deen.” [TMQ 5:3], the Muslims became obliged to apply the whole of Islam, whether it is in beliefs, ‘ibadaat, akhlaq, mu’amalaat, and whether the rules relate to ruling, economy, social system or foreign policy, in times of peace and war.

- فرمودهٔ ایشان ﷻ: «وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا» [سورۀ الحشر: ۷]، یعنی آنچه را که پیامبر ﷺ آورده است بگیرید و به آن عمل کنید، و از هرآنچه که او شما را از آن بازداشته است، خودداری کنید و دوری گزینید. این به سبب آن است که «ما» در آیه به صورت عام آمده است. بنابراین، شامل وجوب عمل به همهٔ واجبات، و خودداری و دوری از همهٔ منهیات می‌شود. امر به گرفتن یا رها کردن که در آیه ذکر شده، وجوب است و این به سبب قرینه‌ای است در پایان آیه که به تقوا امر کرده و برای کسی که به این آیه عمل نکند، عذابی سخت را هشدار داده است.

- His 􀀬 saying; “And whatsoever the Messenger (Muhammad 􀁕) gives you, take it, and whatsoever he forbids you, abstain from it.” [TMQ 59:7], ie take and act upon whatever is brought by the Messenger 􀁕, and refrain and keep away from everything he has forbidden you. This is because the ‘maa’ in the ayah has come in the ‘aamm (general) form. Thus it includes the obligation to act upon all the obligations, and refrain and keep away from all the prohibitions. The order to take or leave that is mentioned in the ayah is an obligation and this is due to the Qareena (indication) at the end of the ayah, which ordered Taqwa and warned of a severe punishment for the one who does not act upon this ayah.

«و [به پیامبر خطاب شده است] که: "و میان آنان بر پایهٔ آنچه خداوند نازل کرده است داوری کن و از هوس‌های ایشان پیروی مکن، و بر حذر باش از اینکه تو را از بخشی از آنچه خداوند به تو نازل کرده است منحرف سازند." [سورهٔ المائدة، ۴۹]. این آیه همچنین دستوری قاطع به پیامبر ﷺ و مسلمانانِ پس از او می‌دهد که بر پایهٔ همهٔ احکامی که خداوند نازل کرده است حکم برانند، چه آن حکم امر باشد و چه نهی. همچنین پیامبر ﷺ و مسلمانانِ پس از او را از پیروی هوس‌های مردم و تسلیم شدن در برابر خواسته‌های ایشان بازمی‌دارد.»

-His 􀀬 saying; “And judge (O Muhammad 􀁕) between them by that which Allah has revealed and follow not their vain desires, and beware of them lest they turn you far away from some of that which Allah has sent down to you.” [TMQ 5:49]. This ayah also gives a decisive order to the Messenger 􀁕 and the Muslims after him to rule by all the rules revealed by Allah 􀀬, whether it is a command or a prohibition. It also forbids the Messenger and the Muslims after him from following the whims of the people, and submitting to their wishes.

به همین ترتیب، این آیه پیامبر ﷺ و مسلمانان را هشدار می‌دهد که مراقب باشند مبادا مردم بکوشند آنان را از عمل به برخی از آنچه خداوند نازل کرده است بازدارند.

Likewise it warns the Messenger 􀁕 and the Muslims to be aware in case people try to turn them away from applying some of what Allah 􀀬 has revealed.

- الله ﷻ فرمود: «وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ» [المائدة: ۴۴] - و ﷻ فرمود: «وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ» [المائدة: ۴۵] - و ﷻ فرمود: «وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ» [المائدة: ۴۷] در این آیات، الله ﷻ کسانی را که به آنچه الله نازل کرده حکم نمی‌کنند، کافر، ستمگر و فاسق توصیف کرده است. این به آن دلیل است که «ما» در اینجا به صورت عام آمده است، پس همه احکام شرعی‌ای را که الله نازل کرده، چه امر باشد و چه نهی، در بر می‌گیرد.

- Allah 􀀬 said; “And whosoever does not judge by whatever (maa) Allah has revealed, such are the Kaafirun (disbelievers).” [TMQ 5:44] - And He 􀀬 said; “And whosoever does not judge by what Allah has revealed, such are the zaalimun (unjust, oppressors).” [TMQ 5:45] - And He 􀀬 said; “And whosoever does not judge by what Allah has revealed, such are the Faasiqun (transgressors).” [TMQ 5:47] In these ayaat, Allah 􀀬 described those who do not rule by what Allah 􀀬 revealed as being disbelievers, oppressors and transgressors. This is because the ‘maa’ mentioned here came in the ‘aamm (general) form, so it includes all the Shar’ee rules revealed by Allah 􀀬, whether they are commands or prohibitions.

از آنچه گفته شد، روشن می‌شود بی‌هیچ ابهامی که بر مسلمانان واجب است، چه به‌صورت فردی، چه گروهی و چه دولت، احکام اسلام را به‌طور کامل و بی‌هیچ تأخیر، تعلل یا تدریج‌گرایی اجرا کنند. هیچ عذری برای فرد، گروه یا دولت در ترک اجرای احکام وجود ندارد.

From everything has been mentioned, it certainly becomes clear with no ambiguity, that it is obligatory on the Muslims, whether as individuals, groups or the State, to apply the rules of Islam completely without any delay, procrastination or gradualism. There is no excuse for the individual, group or State for not implementing the rules.

تدریجی اجرا کاملاً با احکام اسلام در تعارض است۔

Gradual implementation completely contradicts the rules of Islam.

کسی که برخی از احکام را به کار بندد و برخی را رها کند، در نزد الله ﷻ گناهکار شمرده می‌شود، چه فرد باشد، چه گروه یا دولت.

The one who applies some of the rules and leaves some, is considered sinful in the sight of Allah 􀀬, whether it is a individual, group or State.

واجب همچنان واجب است و عمل به آن الزامی است، و حرام همچنان حرام است و دوری جستن از آن الزامی است. هنگامی که هیئت قبیلهٔ ثقیف از پیامبر ﷺ خواستند که لات را سه سال بدون شکستن آن رها کند، یا اینکه به شرط پذیرش اسلام، از نماز معاف شوند، او ﷺ این را از ایشان نپذیرفت و آن را کاملاً رد کرد. او ﷺ اصرار داشت که بتها بدون هیچ تأخیری نابود شوند، و اصرار داشت که ایشان بدون هیچ تأخیری نماز بخوانند.

The waajib (obligated) remains a waajib and it is obligatory to act upon it, and the haraam remains haraam and it is obligatory to stay away from it. When the delegation of Thaqeef asked the Messenger 􀁕 to leave al- Lat for three years without breaking it, or to exempt them from praying on condition that they embrace Islam, he 􀁕 did not accept it from them and he rejected it completely. He 􀁕 insisted on destroying the idols without any delay, and insisted that they pray without any delay.

الله ﷻ حاکمی را که تمام احکام اسلام را اجرا نمی‌کند، یا تنها برخی از آنها را اجرا می‌کند، کافر توصیف کرده است. این در صورتی است که او به مناسب بودن اسلام یا به مناسب بودن احکامی که رها کرده است، باور نداشته باشد. اگر تمام احکام اسلام را اجرا نکند، یا برخی از آنها را اجرا کند در حالی که معتقد باشد اسلام برای اجرا مناسب است، ستمگر و متجاوز توصیف می‌شود.

Allah 􀀬 has described the ruler who does not apply all the rules of Islam, or the one who applies some of them only, as a kaafir. This is if he does not believe in the suitability of Islam or does not believe in the suitability of the rules he has abandoned. He is described as an oppressor and transgressor, if he does not implement all the rules of Islam or he implements some of them whilst believing that Islam is suitable for implementation.

پیامبر ﷺ جنگیدن با حاکم و کشیدن شمشیر در برابر او را واجب کرده است، اگر او کفر بواح (کفر آشکار) از خود نشان دهد که برای آن برهانی روشن از جانب الله ﷻ داریم. به دیگر سخن، اگر او به احکام کفر حکم کند، و شکی نیست که آنها احکام کفرند؛ و این صرف‌نظر از آن است که این احکام اندک باشند یا بسیار. این به سبب حدیث عُبادة بن صامت است:

The Messenger 􀁕 has made it obligatory to fight the ruler and unsheathe the sword to his face if he displayed any kufr buwah (explicit disbelief) for which we have a burhaan (clear proof) from Allah 􀀬. In other words, if he ruled by the rules of kufr, and there is no doubt that they are kufr rules; and this is regardless of whether they are few or many. This is owing to the hadith of ‘Ubadah b. Saamit:

«که با صاحبان قدرت نزاع نکنیم، مگر آنکه کفر آشکاری را مشاهده کنید که برای آن از جانب خداوند برهانی روشن (دلیلی قاطع) داشته باشید.» [روایت مسلم] بنابراین در اجرای احکام اسلام نه تدریج و نه مدارا وجود ندارد، زیرا میان یک واجب و واجبی دیگر، یا میان یک حرام و حرامی دیگر، یا میان یک حکم و حکمی دیگر تفاوتی نیست. احکام خداوند ﷻ همگی یکسان است.

“that we would not dispute with the people in authority, unless you witness fragrant kufr for which you have a burhaan (conclusive proof) from Allah.” [Reported by Muslim] Therefore there is no complacence or gradualism in the implementation of the rules of Islam, since there is no difference between one waajib and another waajib, or between one haraam and another haraam, or between one hukm and another hukm. The rules of Allah 􀀬 are all the same.

باید بدون هیچ تأخیر، تعویق یا تدریجی‌سازی اجرا و عملی شوند. در غیر این صورت، سخن خداوند برای ما صدق خواهد کرد: «آیا به بخشی از کتاب ایمان می‌آورید و به بخش دیگر کفر می‌ورزید؟ پس کیفر کسانی از شما که چنین کنند جز خواری در زندگی دنیا نخواهد بود، و روز قیامت به سخت‌ترین عذاب بازگردانده می‌شوند.» [TMQ 2:85] برای مسلمان هیچ عذری در اجرا نکردن یک حکم شرعی وجود ندارد، چه حاکم باشد و چه فرد عادی، مگر آنکه رخصت شرعی‌ای در متون شرعی ذکر شده باشد. ناتوانی در صورتی رخصت شرعی به شمار می‌رود که ضعف واقعی و آشکار (یا آنچه به احتمال بسیار قوی چنین است) وجود داشته باشد، یعنی در حالت اجبار واقعی، مانند کسی که به انجام حرام وادار شده، یا مانند آنچه پیامبر ﷺ هنگامی که یک‌سوم محصول میوه‌های مدینه را به قبیله غطفان پیشنهاد کرد، یا مانند خلیفه‌ای که می‌پذیرد با شورشیان به داوری تن دهد، یا زمانی که مردار برای کسی که در حالت اضطرار است و از مرگ می‌ترسد، حلال می‌شود.

They should be applied and executed without any delay, postponement or gradualism. Otherwise the saying of Allah 􀀬 will apply to us; “Then do you believe in a part of the Scripture and reject the rest? Then what is the recompense of those who do so among you, except disgrace in the life of this world, and on the Day of Resurrection they shall be consigned to the most grievous torment.” [TMQ 2:85] There is no excuse for the Muslim not to apply a Shar’ee rule, whether he is a ruler or a normal individual, unless there is a Shar’ee rukhsah (dispensation) mentioned in the Shar’ee texts. Inability is considered a Shar’ee dispensation, in the case of true and tangible weakness (or what is most probably that) ie in the case of true compulsion, such as the case of the one coerced into doing a haraam or the example when the Messenger 􀁕 offered a third of the fruit produce of Madinah to the tribe of Ghatfaan, or the example of the Khaleefah who accepts to resort to arbitration with rebels, or when carrion becomes permissible for the one who is under duress and fears death.

از آنچه در این رویکردِ تدریجی می‌بینیم، درمی‌یابیم که چنین اندیشه‌ای در میان طرفداران آن بر اثر فشار واقعیت پدید آمده است.

From what we see in this gradual approach, we find that such an idea has arisen amongst its advocates because of the pressure of the reality.

برای رهایی از چنین فشاری، آنان به دنبال یافتن دلایلی برای این رویکرد رفتند تا بدین وسیله توجیه و اجازهٔ دعوت بر اساس آن را فراهم کنند. این بدان سبب است که ابتدا اندیشه وجود داشت و سپس برای آن یک دلیل شرعی ساختند و آن را طوری تفسیر کردند که در خدمت آن اندیشه باشد. این آغاز انحراف است. توصیهٔ ما به آن مسلمانانی که بر اندیشهٔ تدریجی‌گرایی استوار شده‌اند این است که باید ضعفی را که در درون خود دارند کنار بگذارند. پیوند آنان با شریعت باید پیوند کسی باشد که بر پروردگارش توکل دارد، ایمانی استوار دارد که او [خداوند] است که امور را تدبیر می‌کند، احوال را دگرگون می‌سازد و پیروزی را به کسانی می‌دهد که شایستهٔ آن باشند. باید چنین باشند تا با این ایمان بتوانند با سختی واقعیت و دشواری شرایط روبه‌رو شوند. پس با ایمان خود بر واقعیت برتری می‌یابند و آن را نقطهٔ آغاز دعوت و نقطهٔ پایان آن قرار می‌دهند. همهٔ این‌ها، از نظر پای‌بندی درست و التزام صحیح به احکام شرعی، در کسانی که به آنان دعوت می‌کنیم بازتاب خواهد یافت. این بدون نیاز به تدریجی‌گرایی تحقق خواهد یافت.

To free themselves from such pressure, they went to hunt for evidences for this approach, so as to provide a justification and permission to do da’wah according to it. This is because the idea existed first, and then they produced a Shar’ee evidence, which they interpreted in such a way as to serve the idea. This is the beginning of deviation. Our advice to those Muslims who are established on the idea of gradualism is that they must discard the weakness they have within them. Their linkage to the Shar’a should be that of the one who trusts his Lord, has a strong Imaan that He 􀀬 is the one who manages the affairs, and changes the circumstances, and that He 􀀬 grants the victory to those who deserve it. They must be like this, so that with this Imaan they can face the severity of the reality and the harshness of the circumstances. So he feels elevated with his Imaan above (the reality) and makes it the departure point of the da’wah and the final point. All this will be reflected, in terms of the correct restriction and right adherence (to the Shar’ee rules), on those whom we invite. This will happen without the need for gradualism.

دعوت به تدریج‌گرایی، دعوت به غیر از اسلام است، و این حرام است.

The call to gradualism is a call to other than Islam, and this is haraam.

این امر، فردِ غیرمسلمان، یا مسلمانِ ناقص که بر این مبنا دعوت می‌شود را نسبت به پذیرفتن آنچه به او عرضه می‌شود، دچار تردید می‌کند. مسئولیت این تردید بر عهدهٔ کسی است که به تدریجی بودن فرا می‌خواند.

This makes the non-Muslim, or the deficient Muslim who is invited on this basis, hesitant in accepting what is presented to him. The responsibility of this hesitancy lays on the one who calls for gradualism.

این به این دلیل است که اسلام به او ارائه نشده است، و ارائهٔ آن از بنیاد معنوی که بر ایمان به الله ﷻ، آفریدگار و مدبّر همهٔ امور استوار است، بسیار دور است؛ و بر همین بنیاد است که حکم شرعی پذیرفته یا رد می‌شود. از این رو، حجت الله ﷻ بر کسانی از مسلمانان اقامه می‌شود که به تدریج‌گرایی فرا می‌خوانند، نه بر کسانی که به سوی آنان دعوت شده است.

This is because Islam has not been presented to him, and because his presentation is far away from the spiritual basis that is based on the Imaan in Allah 􀀬, the Creator and Manager of all affairs, and on whose basis the Shar’ee rule is adopted or rejected. This makes the hujjah (proof) of Allah 􀀬 against those Muslims who call for gradualism; not against the ones whom they invited.

دعوت به تدریجی بودن شامل مداخله در قانونگذاری و سلطه بر آن می‌شود، آنگاه که به مردم اجازه می‌دهد احکام را تنها به‌صورت جزئی اجرا کنند، به این بهانه که آنان توانایی اجرای کامل و فوری را ندارند. ما فرمان داریم که چیزی را بر الله و رسولش پیشی ندهیم و از آن دو روی نگردانیم: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ} [الحجرات: ۱]. آن‌که مشکلات انسان را حل می‌کند، پروردگار اوست، همان دانای مطلق و آگاه از همه‌چیز، که آنچه را آفریده می‌داند. مسلمان چگونه می‌تواند، هنگامی که به تدریجی بودن فرامی‌خواند، خود را در این روند قانونگذاری دخالت دهد؟ موضع درست آن است که وظیفه داعی به دعوت، محدود به اجرا و ابلاغ راه‌حل است، نه قانونگذاری آن.

The call for gradualism includes interference and domination over the legislation, when it allows people to make partial implementation, under the pretext that they are not strong enough to make complete and immediate application. We are ordered not to put anything in front of Allah and His Messenger, or deviate away from them. The one who solves the problems of man is His Lord, the All-Knowing, the All- Informed, Who knows what He has created. How can the Muslim allow himself, when he calls for gradualism, to interfere in this process of legislation? The correct position is that the task of the da’ee (carrier of the da’wah) is restricted to executing and conveying the solution; not legislating it.

دعوت به تدریجی بودن، به داعی شیوهٔ فکری نادرستی می‌دهد که بر پایهٔ آن مردم را فرا می‌خواند. وقتی کسی که او را به تدریج‌گرایی فرا می‌خواند از آن تأثیر می‌پذیرد، شیوهٔ فکری او را فاسد می‌کند، و این شیوه باید همان‌طور تغییر کند که اندیشه‌های نادرست باید تغییر کنند. این در صورتی است که بدانیم شیوهٔ تفکر در آغاز فرایند دگرگونی قرار دارد، زیرا از تغییر اندیشه‌ها مهم‌تر است. تا زمانی که شیوهٔ تفکر امت را تغییر ندهیم، نمی‌توانیم دگرگونی معتبری در آن ایجاد کنیم، حتی به شکل کلی.

The call to gradualisnm provides the da’ee with a corrupt way of thinking, on whose basis he invites the people. When the person that he calls to gradualism is affected by it, it will corrupt his way of thinking, which must be changed just as the erroneous thoughts have to be changed. This is if we know that the way of thinking comes at the beginning of the transformation process, since it is more important than the changing of thoughts. We cannot ensure a credible change of the Ummah until we change her way of thinking, even in a general manner.

این روش فاسد که او با آن می‌اندیشد و مردم را فرا می‌خواند، جای روش صحیح را خواهد گرفت.

This corrupt method by which he thinks and calls people will take the place of the correct method.