ما در بخشهای مختلف این کتاب کوشیدهایم دیدگاهی کامل و منسجم ارائه دهیم که بتواند برنامهای برای هر جنبش، حزب یا گروهی باشد. جزئیات را در آن انباشته نکردیم؛ بلکه مبانی بنیادینی را بیان کردهایم که باید به آنها پایبند بود، و تفصیلات را به آن گروه و مجتهدان آن واگذاشتهایم. امروز در این عرصه کار، رویکردهای بسیاری وجود دارد که بر پایهای درست استوار نیستند.

We have tried, in the different sections of this book, to give a complete and integrated vision that can form a program for any movement, party or group. We did not congest it with details; rather we gave the fundamentals that must be adhered to whilst leaving the details to the group and its mujtahideen. Today in this field of work there are many approaches that are not founded on a correct basis.

میتوان گفت که بسیاری از گروهها شرایط لازم برای انجام کار مطابق شریعت را محقق نکردهاند. اینها چیزی جز گردهمآییهای مسلمانانی نیستند که میخواهند کارهای جزئی انجام دهند. آنها حتی مشکلات جزئی را حل نمیکنند و از داشتن دیدگاهی کامل بر پایه شریعت ناتواناند. در نتیجه، اسلام را چنان حمل نمیکنند که آن را به زندگی روزمره امت اسلامی بیاورد. شمار چنین گروههایی به حدی است که ممکن است در یک کشور واحد صدها گروه وجود داشته باشد. اینها به مغازهها و مزرعههایی تبدیل شدهاند که مردم در آنها انرژی خود را تلف میکنند و مایه گمراهی مردم از مسیر و کار درست میشوند. با وجود این همه گروه (انجمن) که توجه را به خود جلب میکنند، تنها تعداد اندکی را میتوان دارای دیدگاهی دوربرد نسبت به اهداف اسلام و کار برای دستیابی به آنها توصیف کرد. اگر گروههایی را که مانند مغازهها و مزرعهها هستند از ارزیابی خود کنار بگذاریم و به گروههای بزرگی بپردازیم که دوراندیشاند و کاری جامع انجام میدهند، آنگاه باید بپرسیم: آیا شریعت وجود یک گروه را واجب کرده که همه آنچه را لازم است دربرگیرد و کار موردنیاز را انجام دهد؟ یا شریعت بیش از یک گروه را جایز میداند تا در چارچوب اصول شرعی برای تغییر کار کنند؟

It can be said that many groups have not fullfilled the conditions required by the Shar’a. They are nothing short of gatherings of Muslims that wish to do partial work. They do not even solve the partial problems, and they fail to have a complete Shar’ee vision. Consequently, they do not carry Islam in a manner that would bring Islam into the daily life of the Islamic Ummah. Such groups are numerous to the extent that in a single country there may be hundreds of groups. They have become like shops and fields in which people exhaust their energies, and they make the people lose the correct direction and work. With the existence of so many of these groups (associations) that attract attention, only a few can be described as having a far-reaching vision of the objectives of Islam and the work to achieve them. If we disregard the groups that are like shops and fields from our appraisal, and instead focus on the large groups that are farsighted and undertake comprehesive work, then we must ask; does the Shar’a order the existence of one group, which encompasses all that it needs to do and does what is required? Or does the Shar’a permit more than one group, to work for change within the Shar’ee principles?

کدام دیدگاه درست درباره کار ناقص و کار کامل و متوازن است؟ و کدام دیدگاه درست درباره رویکردهای منطقه‌ای و جهانی است؟

What is the correct viewpoint regarding partial work, and work that is complete and balanced? What is the correct viewpoint regarding the regional and universal approaches?

وحدت یا تعدد کار اسلامی درباره این موضوع، دیدگاه‌های گوناگونی را برانگیخته که از پذیرش تا رد را دربر می‌گیرد. برخی وحدت کار اسلامی را برای ایجاد تغییر لازم می‌دانند و برخی دیگر تعدد آن را جایز می‌شمارند. اگر به حاشیه‌های [بحث] ۹ رجوع کنیم، این پرسش مطرح می‌شود: آیا جایز است بیش از یک جنبش دعوت به اسلام وجود داشته باشد؟

The unity, or plurality, of the Islamic work has generated a vast range of opinions, between acceptance and rejection. There are those who oblige the unity of the Islamic work for bringing change, and there are those who permit its plurality. If we refer the peripherals of the 9 Is it allowed to have more than one movement calling to Islam?

به بنیادهای این بحث بازگردیم، آنگاه خواهیم توانست دلایل شرعی را از توجیهات عقلی تمیز دهیم، تا بتوانیم گندم را از کاه جدا کنیم.

discussion to its foundations, then we will be able to distinguish the Shar’ee evidences from the rational justifications, so that we are able to separate the wheat from the chaff.

اگر به دیدگاهی بنگریم که وحدت کار اسلامی را واجب می‌داند، خواهیم دید که طرفداران آن، این وجوب را بر دو نکته استوار می‌کنند.

If we take a look at the opinion that obliges the unity of the Islamic work, then we shall see that for its protagonists the obligation comes with two points.

نخست، وحدت کارِ اسلامی یک تکلیفِ شرعی است۔

Firstly, the unity of the Islamic work is a Shar’ee obligation.

ثانیاً، وحدت کار اسلامی یک ضرورت سازمانی است.

Secondly, the unity of the Islamic work is an organisational necessity.

۱- اما اینکه این یک واجب شرعی است، به خاطر دلایل زیر است:

1- As for it being a Shar’ee obligation, this is because of the following evidences:

الف) در اصل، مسلمانان و امت باید متحد باشند. این بدان سبب است که او ﷻ فرموده است: «إِنَّ هَٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ». [سورۀ الأنبیاء، آیۀ ۹۲]. و نیز فرموده است: «وَإِنَّ هَٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ». [سورۀ المؤمنون، آیۀ ۵۲]. و آن حضرت ﷺ فرموده است: «مثَلُ المؤمنین في تَوادِّهم وتراحُمهم وتعاطُفهم مثلُ الجسد، إذا اشتكى منه عضوٌ تداعى له سائرُ الجسد بالسهر والحُمّى». [روایت بخاری، مسلم و احمد].

a) In origin, the Muslims and the Ummah should be united. This is owing to His 􀀬 saying; “Truly! This, your Ummah is one Ummah, and I am your Lord, therefore worship Me (alone).” [TMQ 21:92]. His 􀀬 saying; “And verily! This, your Ummah is one Ummah, and I am your Lord, so keep your duty to Me.” [TMQ 23:52]. And his 􀁕 saying; “The similitude of the believers in their mutual love, compassion and sympathy is like that of a body. If one part of the body hurts then the entire body responds in sleeplessness and fever.” [Reported by Bukhari, Muslim and Ahmad].

ب) در اصل، ما به اتحاد فرا خوانده شده‌ایم و از اختلاف بازداشته شده‌ایم. این به سبب سخن او ﷻ است: «و مانند کسانی مباشید که پس از آنکه دلایل روشن به سویشان آمد، پراکنده شدند و اختلاف کردند. و برای آنان عذابی بزرگ است». [سورۃ آل عمران، 3:105]. و سخن او ﷻ: «کسانی که دین خود را پاره‌پاره کردند و به فرقه‌هایی تقسیم شدند، تو (ای محمد ﷺ) هیچ مسئولیتی نسبت به آنان نداری. کارشان تنها با خداست؛ سپس اوست که ایشان را از آنچه انجام می‌دادند آگاه خواهد کرد». [سورۃ الانعام، 6:159].

b) In origin, we have been urged to be united, and forbidden from having differences. This is owing to His 􀀬 saying; “And be not as those who were divided and differed among themselves, after the clear proofs had come to them. It is they for whom there is an awful torment.” [TMQ 3:105]. And His 􀀬 saying; “Verily, those who divided their religion and break up into sects, you (O Muhammad􀁕) have no concern in them in the least. Their affair is only with Allah, Who then will tell them what they used to do.” [TMQ 6:159].

ج) در اصل، ما به چسبیدن به جماعت (امت) مأمور شده‌ایم

c) In origin, we have been ordered to stick to the Jama’ah (community)

و نه به گروه‌ها. این به دلیل فرمایش او ﷺ است: «فتنه‌ها و آشوب‌ها پدید خواهند آمد، پس هرکس خواست امر این امت را در حالی که متحد است پراکنده کند، با شمشیر بر او بزنید، هر که باشد.» [روایت مسلم]. و به دلیل حدیث شریف: «رسول خدا ﷺ ما را فراخواند و ما با او بیعت کردیم، پس فرمود که از ما بیعتی می‌گیرد مبنی بر شنیدن و اطاعت کردن، خواه با میل و خواه با اکراه، در هنگام سختی و در شرایط ناپسند؛ و اینکه با صاحبان قدرت نزاع نکنیم، مگر اینکه کفری آشکار را مشاهده کنیم.»

and not to groups. This is owing to his 􀁕 saying; “There will be flaws and faults, so whosoever wanted to divide the matter of this Ummah while she is gathered, strike him with the sword, whoever he may be.” [Reported by Muslim]. And owing to the noble hadith; “The Rasool of Allah 􀁕 called us and we gave him our bai’ah, so he said that he would take from us a bai’ah that entails us to hear and obey, willingly or unwillingly, in case of hardship and in evil circumstances; and that we would not dispute with the people in authority, unless we witness a kufr buwah (flagrant act of disbelief)

…که برای آن از جانب الله ﷻ دلیل داریم.» [روایت مسلم]. و فرمایش او ﷺ: «جماعت رحمت است و تفرقه عذاب است.» [روایت امام احمد]. و فرمایش او ﷺ: «دست الله با جماعت است.» [روایت ترمذی و نسائی].

for which we have proof from Allah 􀀬.” [Reported by Muslim]. And his 􀁕 saying; “The jama’ah is mercy, and division is torment.” [Reported by Imaam Ahmad]. And his 􀁕 saying; “The hand of Allah is with the Jama’ah.” [Reported by Tirmizi and Nasa’i].

۲- اما در مورد ضرورت وحدت از دیدگاه تشکیلاتی و انسانی، دلایل آن بسیار است:

2- As for the necessity of unity from an organisational and human perspective, the reasons are many:

اصلاح اسلامی دشوار است، و بیرون راندن نیروهای جاهلیت از جایگاههایشان کار آسانی نیست. درک اینکه اسلام در جامعه باید ولایت و سرپرستی داشته باشد، در اندیشه، رفتار و نظام، ما را ملزم میسازد که صفوف را در یک پیکرهٔ واحد و یکپارچه متحد کنیم، نه در قالب جداگانه و پراکنده.

a) Islamic change is difficult, and dislodging the forces of jahiliyyah from their positions is not an easy matter. Realising the guardianship of Islam in the society - in respect of thought, behaviour and system - obliges us to unite the ranks into a merged entity and not one that is seperated.

ب) همدستی کشورها علیه اسلام و جنبش اسلامی، در نتیجه، ما را ملزم می‌سازد که به‌صورت متحد با آنان روبه‌رو شده و با آنان مقابله کنیم. از آنجا که نیروهایی در جهان که با اسلام دشمن‌اند، با یکدیگر همکاری کرده و جبهه‌های خود را متحد می‌سازند، آیا بهتر نیست که نیروهای اسلام در جهان اسلام یکدیگر را به سوی وحدت فراخوانند، تا طعمه‌ی آسانی نشوند و نابود کردن یا درهم شکستن آنان آسان نباشد؟

b) The collusion between states against Islam and the Islamic movement obliges us, as a consequence, to face and oppose them in a united manner. Since the forces in the world that are hostile to Islam are cooperating and uniting their fronts, will it not be better for the forces of Islam in the Islamic world to call each other towards unity, so that they do not become easy prey, and so it is not easy to eliminate or crush them?

اگر وحدت کار اسلامی از نظر عقیدہ واجب شرعی نمی‌بود، برای حفظ آیندۂ اسلام و نگهداشتن فعالیت اسلامی از توقف، شکنجه و نابودی، باز هم واجب می‌بود.

If the unity of the Islamic work were not a Shar’ee obligation in respect of the ideology, it would be so in order to protect the future of Islam and guard the Islamic activity against suspension, torture and extermination.

ج) نیروهای محلی و گروه‌های مخالف اسلام، در کنار جهان اسلام، جبهه‌های نیرومندی تشکیل می‌دهند. این جبهه‌ها در هر سطح و به هر شکلی، از مطالعه، رصد، برنامه‌ریزی و آماده‌سازی باز نمی‌ایستند. با توجه به این واقعیت، آیا برای نیروهای اسلامی به نفع آن است که پراکنده و متفرق بمانند؛ یا شایسته‌تر آن است که بر همه ملاحظات و دلایلی که در برابر وحدت و همبستگی آنان قرار می‌گیرد، فراتر روند؟

c) The local forces, and parties hostile to Islam are forming strong fronts alongside the Islamic world. These fronts do not cease studying, monitoring, planning and preparing at all sorts of levels. In view of this reality, is it an advantage for the Islamic forces to remain fragmented and scattered; or is it more appropriate that they rise above all the considerations and reasons that stand against their unity and solidarity?

این‌ها و دیگر توجیهاتی از این دست، ناگزیر هیچ جایی برای شک، تردید یا درنگ در تأسیس یک جنبش اسلامی جهانی باقی نمی‌گذارد؛ جنبشی که می‌تواند در سطحی شایسته از اندیشه، سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی و آمادگی، در برابر [آن‌ها] بایستد.

These and other such justifications inevitably leave no room for doubt, reluctance or hesitancy in establishing one worldwide Islamic movement, which can be opposition on the appropriate level of thinking, organisation, planning and preparation.

اینها دلایل و توجیهاتی است که وحدت کار اسلامی را واجب می‌کند و دسته‌بندی‌ها را حرام می‌سازد. باید بر اساس روش اسلام در اجتهاد پیش برویم تا بفهمیم این دلایل تا چه اندازه بر واقعیت منطبق می‌شوند.

These are the evidences and the justifications that oblige the unity of the Islamic work and forbid groups. We must proceed according to the method of Islam in Ijtihaad to understand the extent to which these evidences apply to the reality.

پیش‌تر یادآور شدیم که واقعیتی که مسلمانان امروز در آن زندگی می‌کنند، دارالکفر است، و تغییر آن به دارالاسلام واجب است. بحث کردیم که باید گروهی وجود داشته باشد که برای تحقق این امر تلاش کند، و این گروه باید به دنبال گام‌های رسول خدا ﷺ پیش برود.

Previously, we have mentioned that the reality that the Muslims live today is one of dar al-kufr, and that it is an obligation to change it to dar al-Islam.We have discussed the fact that there must be a group that works to realise this matter, and that it must proceed in the footsteps of the Messenger 􀁕.

پیش از آنکه به ادلهٔ شرعی‌ای که طرفداران این نظر بدان استناد کرده‌اند بپردازیم، باید حقیقت گروهی را که می‌خواهد به این کار بپردازد روشن کنیم. آیا این گروه جامعهٔ مسلمانان است، یا بخشی از جامعهٔ مسلمانان؟ به بیان دیگر، آیا گروهی از مسلمانان است؟

Before we discuss the Shar’ee evidences that the protagonists of this opinion relied upon, we must explain the reality of the group that wishes to engage in this work. Is it the Muslim community, or is it part of the Muslim community? In other words, is it a group from the Muslims?

برای فهم این نکته، چنین می‌گوییم: الله ﷻ بر ما تکالیفی واجب کرده است که مسلمانان باید بکوشند آن‌ها را برپا دارند۔ برخی از این تکالیف فردی‌اند، یعنی مسلمان می‌تواند آن‌ها را به‌صورت فردی انجام دهد، و گناه آن‌ها تا وقتی که آن‌ها را انجام ندهد از گردنش برداشته نمی‌شود۔ انجام برخی دیگر از تکالیف نیازمند گروه است۔ از جمله این نوع تکلیف، فرض بودن کوشش برای برپایی دولت اسلامی است۔ برپایی شریعت الله ﷻ فرضی است که در توان یک فرد به‌تنهایی نیست؛ بلکه دست‌ها باید با هم پیوند بخورند و اراده‌های مردم باید برای برپا داشتن آن متحد شود۔

To understand this point we say the following. Allah 􀀬 has enjoined on us obligations, which the Muslims must strive to establish. Some of these obligations are individual, meaning the Muslim can undertake them as an individual, and the sin is not removed from his neck until he undertakes them. The performance of some of the other obligations requires a group. From amongst this latter type of obligation is the fard to work for the establishment of the Islamic State. The establishment of the Shar’a of Allah 􀀬 is a fard, which is not within the capability of one individual alone; rather the hands must join together and the will of people must be united to establish it.

این مطلب از این قاعده فهمیده می‌شود:

This is understood from the principle:

«آنچه که برای انجام واجب ضروری است، خود واجب است.» این تکلیف از جمله واجبات جمعی است که باید برپا شود. کوتاهی در آن موجب می‌شود که کسی که چنین کند، گناه بزرگی داشته باشد. با این حال، ماهیت برپایی آن مستلزم همهٔ مسلمانان نیست؛ بلکه به کسانی نیاز دارد که برای انجام این تکلیف کافی باشند، یعنی گروهی از مسلمانان. اینکه این گروه برای این فرض تلاش کند، گناه کوتاهی را از اعضای آن برمی‌دارد، اما گناه بر کسی که تلاش نمی‌کند باقی می‌ماند.

‘That which is necessary to fillfil a waajib is itself a waajib.’ This obligation is from the collective obligations that must be established. Neglecting it will cause the person who does so to be in great sin. However the nature of its establishment does not require all the Muslims; rather in needs those who are sufficient to fulfil the obligation, ie a group from amongst the Muslims. The fact that this group works for this fard removes the sin of negligence from its members, but the sin remains on the one who does not work.

این گروهی از میان مسلمانان، برپاداشتن فرض را بر عهده خواهد گرفت تا هدفی را که برای آن تأسیس شده تحقق بخشد، و درستی یا نادرستیِ افکار و احکامِ پذیرفته‌شده‌ای که برای این کار لازم است، از آن بازخواست خواهد شد.

This group from amongst the Muslims will undertake the establishment of the fard to realise the objective for which it was established, and it will be accounted on the correctness or error of the thoughts and adopted rules necessary for the work.

این جماعت تمامِ جامعهٔ مسلمان نیست، زیرا مسلمانان فردیِ بسیاری هستند که با آن همکاری نمی‌کنند. بلکه ممکن است با گروه‌های دیگری همکاری داشته باشند (نکته‌ای که هنگام بحث دربارهٔ جواز داشتنِ بیش از یک جماعت توضیح خواهیم داد)، یا حتی ممکن است با هیچ جماعتی همکاری نداشته باشند.

This group is not the whole Muslim community, because there are many individual Muslims who do not work with it. Rather they may be working with other groups (a point that we shall explain when we talk about the permissibility of having more than one group) or they may not even be working with any group.

این گروه خلیفه نیست و نمی‌تواند جایگاه او را بگیرد. احکام مربوط به خلیفه بر آن جاری نمی‌شود، و این گروه حق ندارد هیچ‌یک از وظایفی را که به خلیفه سپرده شده انجام دهد.

This group is not the Khaleefah and nor can it take his position. The rules pertaining to the Khaleefah do not apply to it, and it does not have the right to carry out any function that is entrusted to the Khaleefah.

بلکه، این تنها گروهی از مسلمانان است، و امت اسلامی در مجموع، جماعت مسلمانان (جماعة المسلمین) است که گروه‌ها، افراد و خلیفه را در بر می‌گیرد.

Rather, it is only a group from the Muslims, and the Islamic Ummah in her totality is the Muslim community (jama’atul muslimeen), which includes the groups, individuals and the Khaleefah.

جماعتِ مسلمان همان امتِ اسلامی است که با عقیدۀ اسلامی متحد و برادر شده است، نه با احکامِ شرعیِ فرعی. مسلمانان در فروع (مسائل فرعی) اختلاف دارند، بی‌آنکه این اختلاف بر برادری‌شان اثر بگذارد. اگر ملاکِ برادری احکام می‌بود، هیچ مسلمانی برادرِ مسلمانِ دیگر نمی‌بود. هر فرد یا گروهِ مسلمانی که از عقیدۀ اسلامی خارج شود، از امتِ اسلامی خارج شده محسوب می‌شود و به آتش منحرف خواهد شد. این همان چیزی است که در حدیثِ پیامبر ﷺ آمده است: «کسی که دینش را رها کند و از جماعت جدا شود» [روایت بخاری و مسلم]، یعنی جماعتِ مسلمانان. همچنین این همان چیزی است که در حدیثِ پیامبر ﷺ آمده است: «امّت من به هفتاد و سه فرقه تقسیم خواهد شد. همه‌شان در آتش‌اند جز یک فرقه.» گفتند: «ای رسولِ خدا، آن فرقه کدام است؟» فرمود: «آنچه من و اصحابم بر آن هستیم.» [روایت ابوداوود، ترمذی، ابن‌ماجه و ابن‌حنبل] جماعتِ مسلمانان همان امتِ اسلامی است که امتی واحد است و دیگر مردم را شامل نمی‌شود. خون و مالِ مسلمانان یکی است. آنان پشتِ یکدیگر می‌ایستند و در برابرِ دیگران یک دست‌اند، هرچند فهم و اجتهاداتشان متفاوت باشد.

The Muslim community is the Islamic Ummah that has been united and made into brethren by the Islamic ‘Aqeedah, and not by the Shar’ee rules. The Muslims differ in the furu’ (peripheral matters), without letting this difference affect their brotherhood. If the rules were the criterion of brotherhood, then one Muslim would not have been the brother of another Muslim. Any Muslim individual or group that leaves the Islamic ‘Aqeedah is considered as having left the Islamic Ummah, and it will be considered to be deviating into the fire. This is what is meant in the hadith of the Messenger 􀁕; “The one who leaves his deen and separates from the jama’ah (community).” [Reported by Bukhari and Muslim], ie the Muslim community. This is also what is meant in the hadith of the Messenger 􀁕; “My Ummah will divide into seventy three sects. All of them will be in the fire except one.” They said: “Which sect is this O Rasool of Allah?” He 􀁕 said: “What I and my Sahabah are upon.” [Reported by Abu Dawud, Tirmizi, Ibn Majah and Ibn Hanbal] The Muslim community is the Islamic Ummah, which is one Ummah to the exclusion of the rest of the people. The blood and the property of the Muslims is one. They stand by each other, and they are one hand against the rest, even though their understanding and Ijtihadaat may differ.

بنابراین، میان جماعة المسلمین و گروهی از مسلمانان تفاوت بزرگی وجود دارد. اشتباه است که دلایلی را که مربوط به جماعة المسلمین است بیاوریم و بر گروهی از مسلمانان تطبیق دهیم.

Thus, there is a great difference between the jama’aatul muslimeen (Muslim community) and a group from the Muslims. It is wrong to bring evidences relating to the Muslim community and apply them to a group from the Muslims.

بنابراین، سخن خداوند ﷻ: «همانا این امت شما امتی واحد است، و من پروردگار شما هستم، پس تنها مرا بپرستید.» [سورۀ الانبیاء، آیۀ ۹۲]. و سخن او ﷻ: «و همانا این امت شما امتی واحد است، و من پروردگار شما هستم، پس از من پروا کنید.» [سورۀ المؤمنون، آیۀ ۵۲]. و سخن پیامبر ﷺ: «مَثَلِ مؤمنان در دوستی و مهربانی و همدردی با یکدیگر، همچون پیکر واحد است. اگر عضوی از آن به درد آید، تمام پیکر با بی‌خوابی و تب به آن پاسخ می‌دهد.» [روایت بخاری، مسلم و احمد]. آنچه در این آیات مقصود است، کل امت اسلامی است، نه گروهی از مسلمانان.

Thus, the saying of Allah 􀀬; “Truly! This, your Ummah is one Ummah, and I am your Lord, therefore worship Me (alone).” [TMQ 21:92]. And His 􀀬 saying; “And verily! This your Ummah is one Ummah, and I am your Lord, so keep your duty to me.” [TMQ 23:52]. And his 􀁕 saying; “The similitude of the believers in their mutual love, compassion and sympathy is like that of a body. If one part of the body hurts then the entire body responds to it with sleeplessness and fever.” [Reported by Bukhari, Muslim and Ahmad].What is meant in these ayaat is the whole of the Islamic Ummah and not a group from the Muslims.

اگر هر گروهی کار خود را کارِ جامعهٔ مسلمانان بداند، این اشتباهی آشکار و برداشتی عجیب است که پیامدهای خطرناکی به دنبال دارد؛ از جمله اینکه کسی را که با آنان نیست، از برادری بیرون بشمارد و او را همچون کسی بداند که دینش را رها کرده، خود را از جماعت جدا ساخته، و به آتش منحرف شده است.

If any group considers its work to be that of the Muslim community, then this is a clear mistake and strange understanding, that will lead to dangerous consequences; not least of which is considering the one who is not with them as not being part of the brotherhood, and being like the one who has left his deen, separated himself from the community, and deviated into the fire.

اما نظر آنان که حضور گروه‌های متعدد را ممنوع می‌داند، با استناد به دلایل زیر:

As for their view that prohibits the presence of many groups, using the following evidences:

و از کسانی نباشید که پس از آنکه دلایل روشن برایشان آمد، میان خود پراکنده شدند و اختلاف کردند. و برای ایشان عذابی بزرگ است. [قرآن ۳:۱۰۵] و [بنگرید به] فرموده‌ی او ﷻ: «کسانی که دین خود را پاره‌پاره کردند و به فرقه‌هایی تقسیم شدند، ای محمد ﷺ، تو هیچ مسئولیتی در قبال ایشان نداری. کار ایشان تنها با خداست، و او سرانجام آنچه را انجام می‌دادند به ایشان خبر خواهد داد.» [قرآن ۶:۱۵۹]

“And be not as those who were divided and differed among themselves after the clear proofs had come to them. It is they for whom there is an awful torment.” [TMQ 3:105]. And His 􀀬 saying; “Verily, those who divided their religion and break up into sects, you (O Muhammad􀁕) have no concern in them in the least. Their affair is only with Allah, Who then will tell them what they used to do.” [TMQ 6:159].

این دلایل نیز بر واقعیتی که برای آن به کار رفته‌اند، قابل اطلاق نیستند.

These evidences are also not applicable to the reality for which they have been used.

این دو آیه ربطی به موضوع گروه‌ها ندارند. موضوعشان عقاید است، نه احکام شرعی. تفسیر این آیه که «و مانند کسانی نباشید که پس از آنکه دلایل روشن برایشان آمد، میان خودشان پراکنده شدند و اختلاف کردند» آن است که منظور از آن، عقاید روشن و دلایل قطعی است. در اینجا یهودیان و مسیحیان مورد اشاره‌اند.

These two ayaat have nothing to do with the subject of groups. Their subject is the beliefs and not the Shar’ee rules. The tafseer of ‘be not as those who were divided and differed among themselves after the clear proofs had come to them’ is that it means the clear beliefs and definite proofs. It is the Jews and Christians that are being mentioned here:

«آنان برای ایشان عذابی سخت است.» امام البيضاوی دربارهٔ این آیه می‌گوید:

‘It is they for whom there is an awful torment.’ Imam al-Baydawi says about this verse:

«لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا» مانند یهود و نصاری، که در توحید (یکتایی خداوند)، در زدودن هرگونه عناصر تنزیه (انسان‌انگاری) و در شرایط روز آخرت اختلاف کردند، چنان‌که تعریف شده است به وسیله:

“Be not as those who divided and differed among themselves’ such as the Jews and Christians, who differed in: Tawheed (divine unity), removing any elements of tanzeeh (anthropormorphism) and the conditions of the Last Day, as defined by:

«پس از آنکه دلایل روشن برای ایشان آمده بود». نشانه‌ها و دلایلی که حق را روشن می‌کنند باید مورد اتفاق باشند. آشکارترین چیز این است که نهی مربوط به اختلاف در اصول (عقاید) است نه در فروع (احکام)، و این امر از سخن پیامبر ﷺ نیز روشن می‌شود که فرمود:

‘after the clear proofs had come to them.’ The signs and proofs that clarify the truth must be agreed upon. It is most apparent that the prohibition is specific to the division over the Usool (beliefs) and not the furu’ (ahkam), became to his 􀁕 saying:

«هر کس اجتهاد کند و درست بگوید، دو پاداش دارد، و هر کس اشتباه کند، یک پاداش دارد.» و «ایشان کسانی هستند که عذابی سخت دارند» تهدیدی است برای کسانی که متفرق شدند، و هشداری است برای کسانی که از ایشان پیروی می‌کنند. به عبارت دیگر، گروهی که برای تغییر واقعیت می‌کوشد، از سایر گروه‌ها به‌واسطهٔ احکام شرعی متمایز می‌شود. او با دیگران تفاوت دارد، و دیگر گروه‌ها نیز در احکام شرعی با او اختلاف دارند. این گروه، گروهی مسلمان است و عقیدهٔ آن اسلامی است. اختلاف آن با دیگران بر سر عقیده نیست، بلکه به احکام مربوط است. از همین رو، این آیه کسی را که با عقیدهٔ مسلمانان مخالفت کند از دین خارج می‌داند، و نه کسی را که در احکام اختلاف داشته باشد. یقیناً این آیه ربطی به موضوع تعدد اجتهاد ندارد.

“Whosoever made Ijtihaad and was right, he shall get two rewards and whosoever made a mistake, he will get one reward.” And ‘It is they for whom there is an awful torment.’ is a threat to those who were divided, and a warning to those who emulate them.” In other words, the group that works to change the reality is distinguished from other groups by Shar’ee rules. It differs from others, and other groups differ with it regarding the Shar’ee rules. It is a Muslim group and its ‘Aqeedah is Islamic. Its disagreement with others is not over ‘Aqeedah, rather it is to do with rules. That is why this ayah takes a person outside of the deen if he goes against the ‘Aqeedah of the Muslims, and not if he disagrees about rules. Definitely, this ayah has nothing to do with the subject of the plurality of Ijtihaad.

اگر گفته شود که آیه عام است، و آنچه معتبر است «عمومیت لفظ است نه خصوصیت سبب»، ما پاسخ می‌دهیم که: «عمومیت از موضوعی که آیه برای آن نازل شده فراتر نمی‌رود». آیه تنها در مورد تضاد در عقاید عام است و نه چیز دیگر. این از یک دیدگاه است. از دیدگاه دیگر، برداشت آنان با احادیثی که اختلاف در اجتهاد را جایز می‌شمارند در تعارض است. از دیدگاه سوم، برداشت آنان به این معناست که جدایی از ایشان، جدایی از دین است.

If it is said that the ayah is ‘aamm (general), and what is considered is ‘the generality of the wording and not the specificity of the cause’, we respond by saying that; ‘the generality does not go beyond the subject for which it was revealed’. It is general regarding the contradiction in beliefs and nothing else. This is from one perspective. From another perspective, their understanding contradicts the ahadith that permit difference in Ijtihaad. From a third perspective, their understanding means that separation from them is separation from the deen.

وأما الآية الثانية: «إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَّسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ ۚ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ» [الأنعام: 159]. قال ابن كثير: [قال مجاهد، وقتادة، والضحاك، والسدي: نزلت هذه الآية في اليهود والنصارى]. وروت عائشة رضي الله عنها أن رسول الله ﷺ قال لها:

As for the second ayah; “Verily, those who divided their religion and break up into sects, you (O Muhammad􀁕) have no concern in them in the least. Their affair is only with Allah, Who then will tell them what they used to do.” [TMQ 6:159] Ibn Katheer said; [Mujahid, Qatadah, ad-Dahhaak and as-Suddi said; ‘This ayah was revealed regarding the Jews and Christians.’ ‘A’ishah 􀁗 narrated that the Rasool of Allah 􀁕 told her:

«آنان اهل بدعت‌اند و گروه‌های پراکنده بودند»، یعنی فرقه‌هایی همچون اهل «ملل» (ادیان گوناگون) و «نحل» (مذاهب و عقاید)، هواپرستی و گمراهی. خداوند پیامبرش ﷺ را از آنچه ایشان بر آن بودند، برائت داد. در قرائت حمزه و کسائی، که علی بن ابی طالب درباره‌ی این آیه گفته است:

“They are the people of Bid’ah (innovation) and they were shi’ah (factions)” ie sects like the people of milal (different religions) and nihal (different creeds), whims and misguidance. Allah 􀀬 cleared His Messenger 􀁕 from what they were upon. In the reading of Hamzah and al-Kasa’i, that ‘Ali b. Abi Talib said regarding the ayah:

«إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ» یعنی: کسانی که دین خود را رها کردند، همان دینی که به آن فرمان داده شده بودند، و آنان یهودیان و مسیحیان هستند؛ «لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ» ‏(ای محمد ﷺ، تو را با ایشان هیچ ارتباطی نیست.) بیضاوی می‌گوید: [یعنی ایشان به فرقه‌ها تقسیم شدند؛ پس برخی ایمان آوردند و برخی کافر شدند و به‌خاطر همین از هم جدا شدند.] به‌راستی که اختلاف در عقاید با اختلاف در فروع (احکام عملی) متفاوت است.

‘Verily, those who divided their religion’ ie they abandoned their religion with which they were enjoined, and they are the Jews and Christians; ‘You (O Muhammad 􀁕) have nothing to do with them in the least.’] Al-Baydawi says: [ie they became divided, so some of them believed and some disbelieved and they split up over this.] Indeed, disagreement in the beliefs is different from the furu’ (rules).

در باب عقاید، اختلاف در این دلایل و بسیاری دیگر ممنوع شده است، تا مانند یهودیان و مسیحیان نشویم که بر سر پیامبرانشان اختلاف کردند و دین خود را رها کرده، به دنبال بدعت و باطل رفتند و به فرقه‌ها تبدیل شدند، یعنی ملل و نحل.

Regarding beliefs, the disagreement in these evidences and many others has been forbidden, so that we do not become like the Jews and Christians, who differed over their Prophets and left their deen to follow bid’ah (innovation) and falsehood, and became sects, ie milal and nihal.

این مطلب با سخن خداوند ﷻ تفسیر می‌شود:

This is explained by the saying of Allah 􀀬:

«اما آنان اختلاف کردند، پس برخی ایمان آوردند و برخی کفر ورزیدند.» [TMQ 2:253]

“But they differed - some of them believed and others disbelieved.” [TMQ 2:253].

بنابراین، موضوع مربوط به ایمان و کفر است. اما در فروع (احکام) اختلاف، ادلهٔ فراوانی وجود دارد که فهم‌های گوناگون را در چارچوب متن و معنای آن مجاز می‌شمارد، نه بیرون از آن. این امر نزد علمای مسلمان امری بدیهی است. استدلال به ادلهٔ نهی از اختلاف در عقاید، برای اثبات منع تعدد گروه‌ها، بسیار ساده‌انگارانه و ناآگاهانه است، تا زمانی که این گروه‌ها بر پایهٔ احکام شرعی شکل گرفته باشند.

Thus, the subject is one of Imaan and Kufr. As for disagreement in the furu’ (the rules) there are numerous evidences that permit different understandings within the text and its meaning but not outside it. This matter is known by necessity by the Muslim scholars. It is too simplistic and naive to use the evidences prohibiting disagreement in beliefs as a proof for the prohibition of plurality of groups, as long as these groups are based on the Shar’ee rules.

اما دلایل:

As for the evidences:

«در آینده نقص‌ها و کاستی‌هایی پدید خواهد آمد؛ پس هر کس که بخواهد امر این امت را در حالی که متحد است پراکنده کند، با شمشیر بر او بزنید، هر که باشد.» و «هر که تفرقه بیندازد از ما نیست.» و «رسول خدا ﷺ ما را فراخواند و ما با او بیعت کردیم. پس او از ما بیعتی گرفت که ما در سختی و آسانی، با میل و ناخواسته، شنوا و مطیع باشیم، و اینکه با صاحبان امر نزاع نکنیم، مگر آنکه کفری آشکار (کفر بواح) ببینیم.»

“There will be flaws and faults, so whosoever wanted to divide the matter of this Ummah while she is gathered, strike him with the sword, whoever he may be.” And “Whosoever divides is not one of us.” And “The Rasool of Allah 􀁕 called us and we gave him our bai’ah, so he said that he would take from us a bai’ah that entails us to hear and obey, willingly or unwillingly, in case of hardship and in evil circumstances; and that we would not dispute with the people in authority, unless we witness a kufr buwah (flagrant act of disbelief)

...که بر آن از سوی الله دلیلی داریم». این دلایل مربوط به خلیفه، بیعت با او، اطاعت از او و نهی از شورش بر او است، مگر در حالتی که آشکارا کفر ورزد.

for which we have proof from Allah 􀀬.” These evidences are related to the Khaleefah, his bai’ah, obedience to him and the prohibition of rebelling against him, except in a situation where he manifests open kufr.

اگر کسی برای جنگیدن با او بیاید و بخواهد وحدت این امت را بشکند، پس با شمشیر به او زده شود، هر که باشد. این دلیل‌ها، چه نزدیک و چه دور، هیچ ارتباطی با موضوع گروهی از مسلمانان ندارند. این گروه احکام خلیفه را نمی‌گیرد و نماینده او هم نیست، بلکه تنها برای برپایی خلافت و محاسبه‌ی او کار می‌کند.

If someone comes to fight him, wishing to divide the unity of this Ummah, then let him be struck with the sword, whoever he is. These evidences have no connection, whether close or remote, to the subject of the group from the Muslims. The group does not take the same rules of the Khaleefah nor does it represent him, rather it only works to establish the Khaleefah and account him.

احادیثِ «دستِ خدا با جماعت است» و «جماعت رحمت است و تفرقه عذاب»، هیچ ربطی به ممنوعیتِ تعدّدِ گروه‌ها ندارند. مسلمانان رحمت را احساس خواهند کرد وقتی زیرِ سایهٔ جامعهٔ مسلمانان یا گروهی از مسلمانان زندگی کنند. اما جدایی و تفرقه، شیطان را به مسلمان نزدیک می‌کند، که دربارهٔ آن این سخنِ رسول‌الله ﷺ صادق است:

The ahadith “The hand of Allah is with the jama’ah.”, and the hadith, “The jama’ah is mercy, and division is torment”, have nothing to do with prohibition of plurality of groups. Muslims will feel the mercy, living under the shadow of the Muslim community or a group from the Muslims. As for the separation and division, it enables Shaytan to get closer to the Muslim, upon which the following saying of the Messenger 􀁕 applies:

«إنما يأكل الذئب الشاة القاصية» این عبارت دلالت بر کیفر دارد. در منطوق (ظاهر لفظ) و مفهوم (معنای لازم) این دو حدیث هیچ چیزی که بر وجوب یکپارچه کردن کار اسلامی برای برپایی حکم الله ﷻ دلالت کند، وجود ندارد.

“Indeed, the wolf only eats the straying sheep.” This implies the punishment. There is nothing in the mantuq (wording) or mafhum (meaning) of these two ahadith that indicates the obligation of uniting the Islamic work to establish the rule of Allah 􀀬.

این‌ها ادلهٔ شرعی‌ای هستند که برای نهی از تعدد جماعت‌ها به کار می‌روند، و هیچ‌یک از آن‌ها بر آنچه ذکر شده، منطبق نیست.

These are the Shar’ee evidences that are used to prohibit plurality of groups, and none of them apply to what has been cited.

در مورد دلایل عقلی‌ای که ذکر شد و پیامدهای منفی داشتنِ گروه‌های متعدد، هیچ‌یک از این‌ها چیزی را منع نمی‌کند، ممنوع نمی‌سازد و واجب نمی‌گرداند. بلکه آنچه منع می‌کند، ممنوع می‌سازد و واجب می‌گرداند تنها شرع است. واقعیتِ ناپسند به همان‌گونه که هست فهمیده می‌شود و ماهیتش دقیقاً درک می‌گردد. سپس به سوی شرع می‌رویم تا دلایلی را بیابیم که برای برخورد با این واقعیت، واجب یا حرام می‌کنند. از این رو، نمی‌توانیم هیچ حکم شرعی‌ای را از واقعیت برگیریم.

As for the rational justifications that have been mentioned, and the negative effects of having many groups; none of this prevents, prohibits or obliges anything. Rather what prevents, prohibits or obliges is only the Shar’a. The bad reality is understood as it is and its essence is understood precisely. Then we go to the Shar’a to get the evidences, which oblige or prohibit, for treating this reality. Hence, we cannot take any Shar’ee rules from the reality.