الله تعالى يقول: {إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ} (القمر: ۴۹)

Allah Most High says, {Verily, all things have We created in proportion and measure.} (AI-Qamar: 49)

در تفسیرِ خود، ابن الجوزی دو دیدگاه را دربارۀ سببِ نزولِ این آیه برجسته کرده است.

In his Tafsir, Ibn AI-Jawzi highlighted two views concerning the occasion of revelation of this verse.

اولین نظر از مسلم به نقل از ابوهریره (رضی الله عنه) روایت شده است.

The first view is reported by Muslim on the authority of Abu Hurairah (may Allah be pleased with him)

که مشرکان مکه برای مجادله با رسول خدا ﷺ دربارۀ قدر آمدند، سپس این آیه نازل شد تا ادعای آنان را رد کند. اما ابو امامه بر این باور است که این آیه دربارۀ آنچه به نام جبرگرایی خوانده می‌شود نازل شده است. دیدگاه دوم این است که اسقف نجران نزد رسول خدا ﷺ آمد و گفت: «ای محمد! تو ادعا می‌کنی که گناهان از پیش به فرمان خدا تعیین شده‌اند، اما این نگرشی نادرست است.» رسول خدا ﷺ پاسخ داد: «شما دشمنان خدا هستید.» سپس این آیات نازل شد: {همانا گناهکاران در گمراهی و آتش‌اند. روزی که بر چهره‌هایشان در آتش کشیده شوند [و به آنان گفته شود:] بچشید تماس دوزخ را! همانا ما هر چیزی را با اندازه و تقدیر آفریده‌ایم.} (القمر: ۴۷-۴۹)

that the disbelievers of Mecca came to dispute with the Messenger of Allah concerning the Destiny, then the verse was revealed to refute their claims. Abu Umamah, however, is of the opinion that this verse was revealed concerning the so-called fatalism. The second view is that the bishop of Najran came to the Messenger of Allah (pbuh) and said, "O Muhammed! you claim that sins are predetermined by Allah, but this is a wrong attitude." The Messenger of Allah (pbuh) replied, "You are the enemies of Allah.” Then the following verses were revealed {Truly those in sin are the ones in error and madness. The Day they will be dragged through the Fire on their faces, (they will hear.) taste ye the touch of Hell!’ Verily, all things have We created in proportion and measure.} (AI-Qamar: 47-49)

عمر بن الخطاب گفت: «رسول خدا ﷺ فرمود: "روز قیامت، خداوند اوّلین و آخرین مردم را گرد می‌آورد، سپس فرمان می‌دهد که منادی با صدای رسا ندا دهد: دشمنان خدا کجایند؟" آنگاه قدریّه برمی‌خیزند و به ایشان فرمان داده می‌شود که به جهنّم بروند.»1

'Umar Ibn al-Khattab said, "The Messenger of Allah (pbuh) said, "On the Day of Judgment, Allah will gather the first and the last of people and then order a caller to say with a clear voice, where are the enemies of Allah?" The fatalists would stand whereupon they would be ordered to go to Hell.”1

خداوند می‌فرماید: {بچشید عذاب آتش را! بی‌گمان، ما هر چیزی را به اندازه و با سنجش آفریده‌ایم.

Allah says, {Taste ye the touch of Hell! Verily, all things have We created in proportion and measure.

} آن مردان را دشمنان خدا می‌نامند، زیرا درباره‌ی اینکه خداوند گناهان را چگونه مقدّر می‌کند و سپس گنهکاران را به‌سبب آن مجازات می‌نماید، بحث و جدل می‌کنند.» هشام بن حسّان گفت: «به خدا سوگند، اگر یک قدری‌مذهب روزه‌ی پیوسته بگیرد تا آنجا که به باریکیِ نخ شود، یا نماز پیوسته بخواند تا آنجا که به ضعفِ ریسمان درآید، خداوند فرمان می‌دهد که او را بر صورتش در آتش کشانده شود، و سپس به او گفته می‌شود: {عذابِ دوزخ را بچشید! «همانا هر چیزی را به اندازه و حساب آفریده‌ایم.»}» ۲

} Those men are called the enemies of Allah because they dispute how Allah predetermines sins and then punishes the sinners thereby." Hisham Ibn Hassan commented, "By Allah if a fatalist observes continuous fasting until he becomes as thin as thread, or observes continuous Prayer until he becomes as faint as string, Allah would order him to be dragged through the Fire on his face and then say to him {taste the touch of Hell! “Verily all things Have We created in proportion and measure.}” 2

ابنِ عمر (رضی اللہ عنہما) روایت کرتے ہیں کہ پیغمبرﷺ نے فرمایا: «ہر چیز تقدیرِ الٰہی کے مطابق جاری ہوتی ہے، حتیٰ کہ عاجزی اور عقلمندی بھی۔» ۳

Ibn 'Umar (may Allah be pleased with them both) the Prophet said, "Everything runs in accordance with Allah's Destiny even the inability and intelligence.” 3

ابن عباس گفت: «همهٔ چیزها را به اندازه و تقدیر آفریدیم، و همه در اللوح المحفوظ (لوح محفوظ) ثبت شده است.» و الله تعالی می‌فرماید: {وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ} (الصافات: ۹۶)

Ibn 'Abbas said, "All things have We created in proportion and measure and they are recorded in AILawh AI-Mahfuz (The TabletPreserved)." Allah Most High says, {But Allah has created you and your hadiwork! } (Al-saffat: 96)

ابن جریر در تفسیر این آیه گفت: «این آیه دو دلالت دارد:

Ibn Jarir, in his commentary on this verse, said, "The verse is of two indications:

اولاً، ممکن است این به معنای آن باشد که الله شما و آنچه می‌سازید، یعنی بت‌ها را آفریده است. و در سورۀ الشمس، الله متعال می‌فرماید: {و الهام کرد به آن فجور و تقوایش را.} (الشمس: ۸)

First, it may mean that Allah has created you and what you make, i.e., idols." In Surah Ash-Shams, Allah Most High says, {And its inspiration as to its wrong and its right.} (Ash-shams: 8)

سعید بن جبیر این آیه را چنین تفسیر کرد: {خداوند در آن، صفات نیک و صفات بد را قرار می‌دهد.} حدیثی می‌گوید: «خداوند برخی از مردم را به راه راست هدایت می‌کند و به ایشان رحمت خواهد داد. و برخی دیگر بر وفق قضا و قدر الهی گمراه می‌شوند و بنابراین به عدالت خداوند، به آتش دوزخ محکوم خواهند شد.» ابن زید گفت: «خداوند آن را به راه نیکوکاری هدایت می‌کند یا آن را رها می‌سازد تا در راه بدی گمراه شود.» معاذ بن جبل (رضی الله عنه) گفت که رسول خدا ﷺ فرمود: «هیچ پیامبری از سوی خداوند به سوی مردم فرستاده نشد مگر آنکه در میان قوم او قدریه (منکران قدر) بودند.»

Sa'id Ibn Jubair explained the meaning of this verse saying, {Allah implants in it the traits of good and the traits of evil.} A hadith states, "Allah guides some people to the straight way and will grant them mercy. Whereas others go astray in accordance with Allah's Destiny and therefore they will be decreed to Hell-fire with Allah's Justice." Ibn Zaid stated, "Allah leads it to the way of righteousness or leaves it to go astray in the way of evil." Mu'adh Ibn Jabal (may Allah be pleased with him) said that the Messenger of Allah (pbuh) said, "There was no prophet sent to people by Allah but amongst his people there were Qadariyyah (fatalists)

و المرجئة (المؤخّرون). فإنّ الله قد لعن القدرية والمرجئة على لسان سبعين نبيًّا.1

and Murji'ah (Postponers). Surely, Allah has cursed the Qadariyyah and Murji' ah on the tongues of seventy prophets.”1

عائشه (خدا از او خشنود باد) روایت کرد که فرستاده خدا ﷺ فرمود: «قدریه، مجوس این امت‌اند.»2

`Aishah (may Allah be pleased with her) said that the Messenger of Allah (pbuh) said, "The Qadiriyyah (fatalists j are the Magians of this Ummah.”2

ابن عمر (رضی اللہ عنہ) روایت کرتے ہیں کہ رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: «ہر امت میں مجوس ہوتے ہیں، اور اس امت کے مجوس وہ لوگ ہیں جو تقدیرِ الٰہی کا انکار کرتے ہیں۔» پھر فرمایا: «اگر ان میں سے کوئی شخص کوہِ اُحد کے برابر سونا راہِ خدا میں خرچ کرے، تو اللہ تعالیٰ اس سے ہرگز قبول نہیں فرمائے گا یہاں تک کہ وہ تقدیر پر ایمان لائے، اس کی اچھائی پر بھی اور اس کی برائی پر بھی۔» پھر آپ ﷺ نے وہ حدیث ذکر فرمائی جس میں جبریل (علیہ السلام) نے ایمان کے بارے میں سوال کیا تھا، (تو آپ ﷺ نے فرمایا:) «ایمان یہ ہے کہ تم اللہ پر، اس کے فرشتوں پر، اس کی کتابوں پر، اس کے رسولوں پر اور آخرت کے دن پر ایمان لاؤ، اور تقدیر پر ایمان لاؤ، اس کی اچھائی پر بھی اور اس کی برائی پر بھی۔»3

Ibn `Umar (may Allah be pleased with him) said that the Messenger of Allah (pbuh) said, "Each Ummah has Magians and the Magains of this Ummah are those who deny the Destiny of Allah." He added, "If one of them spent an amount of gold equal to Mount Uhud the way of Allah, Allah will never accept it from him until he believes in the divine Destiny, both the good and the evil thereof" Then he (pbuh) mentioned the hadith, when Jabril asked about Iman (Faith), "It is to believe in Allah, His angels, His books, His Messengers, and the Last Day, and to believe in the divine Destiny, both the good and the evil thereof .”3

ایمان به الله یعنی اقرار به اینکه او، تعالی و تقدس، موجود است و سزاوار همه صفات کمال است. او یگانه و یکتاست، ازلی است و آفریدگاری است که هرچه بخواهد انجام می‌دهد.

"The belief in Allah" means to admit that He, Glorified and Exalted be He, is Existent and deserves all attributes of perfection. He is the One and Only, the Eternal, the Creator Who does what He wills.

«ایمان به فرشتگان» یعنی اقرار به اینکه آنان بندگانِ گرامیِ خداوندند، چنانکه قرآنِ باعظمت بیان می‌کند: {بلکه (فرشتگان) بندگانی گرامی‌داشته‌شده‌اند. در سخن گفتن بر او پیشی نمی‌گیرند و به فرمان او عمل می‌کنند. آنچه پیش روی آنان و آنچه پشت سرشان است را او می‌داند، و جز برای کسی که (خداوند) از او خشنود است شفاعت نمی‌کنند، و خود از بیم عظمت او هراسان‌اند.} (الانبیاء: ۲۶-۲۸)

"Belief in the angels" means to admit that they are devoted servants of Allah as the Glorious Qur'an illustrates, {They are (but) servants raised to honor. They speak not before He speaks, and they act (in all things) by His command. He knows what is before them, and what is behind them, and they offer no intercession except for those with whom He is well-pleased and they stand in awe and reverence of His (glory).} (Al-Anbiya'" 26-28)

«ایمان به پیامبران» یعنی اقرار به اینکه آنان مردانی راستگو بودند و آنچه را که خداوند بر ایشان وحی کرد، به تمامی ابلاغ نمودند. خداوند متعال ایشان را با معجزات تأیید کرده است تا راستگویی آنان ثابت شود. ما در برابر همه ایشان احترام واجب می‌دانیم و میان آنان هیچ تفاوتی قائل نمی‌شویم.

"Belief in the Messengers" means to admit that they were truthful men, and delivered what Allah revealed to them in totality. Allah Most High has supported them with miracles as proof of their truthfulness. We owe to them all reverence and make no distinction between them.

«ایمان به روز آخرت» یعنی باور داشتن به روز قیامت، به زنده شدن پس از مرگ، به حشر (گردآمدن مردمان)، به بهشت، به آتش دوزخ، و... چیزهایی از این دست.

"Belief in the last Day" means to believe in the Day of Judgment, in the resurrection after death, is the Hashr (Gathering), in Paradise, in Hell-fire,... etc.

«ایمان به قضا و قدر الهی» یعنی باور داشتن به اصول و اندیشههایی که پیشتر ذکر شد، مانند آنچه در این آیات آمده است:

"Belief in the divine Destiny" means to believe in the aforementioned principles and ideas such as the reference in the verses:

{وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ} (الصافات: ۹۶)

{But Allah created you and your handiwork.} (As-Saffat: 96)

{إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ} (القمر: ۴۹)

{All things have We created in proportion and measure.} (AI-Qamar: 49)

ایمان به قَدَر، همان چیزی را دربرمی‌گیرد که در حدیث ابن عباس آمده است: «بدان که اگر تمام امت گرد هم آیند تا چیزی به تو برسانند، جز چیزی که خداوند برایت مقدّر کرده است به تو نمی‌رسانند، و اگر گرد هم آیند تا به تو زیانی برسانند، جز چیزی که خداوند برایت مقدّر کرده است زیانی نمی‌رسانند. قلم‌ها برداشته شده و صحیفه‌ها خشک شده‌اند.»1

Belief in the divine Destiny comprises what was referred to in the Hadith of Ibn ' Abbas, "Know that if the Nation were to gather together to benefit you with any thing, it would benefit you only with something that Allah had already prescribed for you, and if they gather together to harm you with anything, they would harm you only with something Allah has already prescribed for you. The pens have been lifted and the pages have dried.”1

علمای مسلمان، در گذشته و حال، بر این اتفاق نظر دارند که هرکس به این اصول ایمان استوار و بی‌تزلزل داشته باشد، مؤمنی حقیقی خواهد بود.

Muslim scholars, in past and present, have agreed that whoever has unswerving faith in these principles, he will be a true believer.

هفتاد عالم مسلمان اتفاق نظر دارند که سنت پیامبر ﷺ شامل این موارد است: ایمان به قضا و قدر الهی، تسلیم در برابر فرمان‌های خداوند، صبر، پایبندی به حلال و دوری از حرام، اخلاص، تنفر از جدال در دین، جهاد، نماز جنازه و غیره.

Seventy Muslim scholars have agreed that the Sunnah of the Prophet (pbuh) includes: Belief in the divine Destiny, submission to the commands of Allah, patience, adherence to the lawful and abstaining from the unlawful, sincerity, the abhorrence of dispute in religion, Jihad, funeral Prayer, etc.