الله سبحانه وتعالى مونږ ته خبرداری ورکوي چې ویلی یې دي: {او خپل مال په ناحقه تر منځ مه خوري} (البقرہ: ۱۸۸)

Allah, Glorified and Exalted be He, cautions us saying, {And do not eat up your property among yourselves for vanities.} (AI-Baqarah: 188)

دا آیت دا حکم ورکوی چې مسلمانانو ته د الله لخوا امر شوی چې یو د بل مال په ناروا لاره تر لاسه نکړي. عبدالله بن عباس (رضي الله عنهما) وفرمایل: "په آیت کې مراد هغه درواغجن قسمونه دي چې په هغو سره یو کس د بل مال په ناحقه تر لاسه کوي." د حرام خوړل دوه ډوله دي:

The verse means that Muslims are commanded by Allah to avoid taking the property of each other’s through illegal means. Abdullah Ibn `Abbas (may Allah be pleased with them both) said, "What is meant in the verse are the false oaths through which a person takes the property of another with no right." The consumption of Haram is of two kinds:

1) د بل چا مال په ظلم سره اخیستل، لکه د خیانت او غلا په حالاتو کې۔

1) Taking another's property through oppression such as in cases of treachery and robbery.

۲) د نورو مال د ناروا لوبو او سرغړونو له لارې اخیستل، لکه قمار او لاټری.

2) Taking other's property through unlawful forms of sports and games such as gambling and the lottery.

رسول اللہ ﷺ نے کئی احادیث میں حرام کھانے کی مذمت فرمائی ہے۔ یہاں ہم اس سنگین گناہ کی شدت کو واضح کرنے کے لیے درج ذیل احادیث نقل کرتے ہیں۔

The Messenger of Allah (pbuh) has condemned the consumption of the Haram in many hadiths. Here, we will quote the following hadiths to explain the gravity of this heinous sin:

د الله رسول ﷺ وفرمایل: "ځینې خلک د الله مال (یعنی د مسلمانانو مال) په ناحقه توګه خرڅوي؛ دغه خلک د قیامت په ورځ په دوزخ کې اچول کیږي."1

The Messenger of Allah (pbuh) said, "Some people spend Allah's wealth (i.e., the Muslims' wealth) in an unjust manner; such people will be put in the Hell on the Day of Judgment.”1

... بیا یې یو سړی یادونه وکړه چې د لرې سفر څخه راغلی، ژوندی او خاورې کې لړلی دی، او خپل لاسونه آسمان ته پورته کوي او وایي: ای ربه! ای ربه! حال دا چې خوراک یې حرام دی، څښاک یې حرام دی، جامې یې حرامې دي، او په حرام سره پالل شوی دی، نو هغه ته څنګه ځواب ورکړل شي؟ [مسلم]

"... Then he mentioned (the case of) a man who, having journeyed far, is disheveled and dusty and who spreads out his hands to the sky saying, 0 Lord! 0 Lord! While his food is unlawful, his drink unlawful, his clothing unlawful, and he is nourished unlawfully, how can he be answered?” 2

انس (رضی اللہ عنہ) نے نبی ﷺ سے عرض کیا: ’0

Anas (may Allah be pleased with him) said to the prophet (peace and blessing be upon him) '0

اے د اللہ رسول! زما لپاره د اللہ څخه دعا وکړئ چې زما دعا قبوله شي۔ پیغمبر ﷺ

Messenger of Allah! Supplicate to Allah for me to make my Du'a' acceptable." The Messenger (pbuh)

ـ"اے انس! که تاسو غواړئ چې دعا مو قبوله شي، نو یوازې حلال خوراک وخورئ، ځکه چې یو سړی د یوه لقمې حرام خوراک په سبب څلویښت ورځې د خپلې دعا د قبولیدو څخه محرومیږي۔" ﷺ 3

replied, "0 Anas! To have an acceptable Du'a', you should eat only the Halal (Lawful) since a person may be deprived of his D~t'a' being answered for forty days because of eating a mouthful of Haram food.” 3

الله تعالیٰ ستاسو اخلاق مقرر کړي دي لکه څنګه چې ستاسو رزق یې مقرر کړی دی. بې شکه الله تعالیٰ دا دنیا لکه څنګه چې هغو کسانو ته ورکوي چې هغه یې خوښ دي، همداسې هغو کسانو ته هم ورکوي چې هغه یې نه خوښوي، مګر دین یې یوازې هغو کسانو ته ورکوي چې هغه یې خوښ دي. نو هغه څوک چې دین ورکړل شوی وي، هغه د الله تعالیٰ محبت ترلاسه کوي. بې شکه هیڅوک حرام مال نه ترلاسه کوي مګر هغه چې یې خرڅوي، یا صدقه یې ورکوي، یا پریږدي، نو دا به د دوزخ اور لپاره د هغه سوخت وي.

"Allah has decreed your behavior as He has decreed your provision. Surely, Allah grants the joys of this world to those whom He loves and those whom He loves not, but He does not grant religion except to those whom He loves. Therefore, those who are blessed with religion receive Allah's Love. Assuredly, no one earns Haram money but what he spends, gives as charity or leaves behind will be his fuel in Hell-fire.

بیشکه الله تعالی بدی را په بدی نه ختموي، بلکه بدی را په نیکی ختموي۔4

Verily Allah does not obliterate evil by means of evil, but He obliterates evil by means of good. .”4

دا دنیاوی ژوند خوښ کوونکی او زړه راکاږونکی دی. له همدې امله، هر څوک چې مال د حلال لارې څخه ترلاسه کړي او په جائز ډول یې مصرف کړي، الله به هغه ته جنت په اجر ورکړي. په بل اړخ، هر څوک چې مال د حرام لارې څخه ترلاسه کړي او په ناروا مقصدونو کې یې مصرف کړي، الله به هغه د ذلت کور (دوزخ) ته ځای کړي. ځینې خلک هم د الله مال د خپلو خواهښتونو له مخې په ناحقه توګه مصرفوي،

"This worldly life is joyful and attractive. Therefore, whoever earns property through lawful means and spends it in a legal manner, Allah will reward him with Paradise. On the other hand, whoever earns property through unlawful means and spends it in illegal ends, Allah will make him dwell in the abode of humiliation (Hell). Some people also spend Allah's wealth in an unjust manner according to their whims,.

هغه خلک به د قیامت په ورځ دوزخ ته واچول شي.1

Such people will be put in the Hell on the Day of Judgment.”1

هغه څوک چې د خپل مال د سرچینو ته پاملرنه نه کوي، الله به پروا ونه کړي چې هغه د دوزخ کومې دروازې ته ننوځي. ابوهریره (رضي الله عنه) یوه حدیث روایت کړی دی چې داسې وايي: «د یو سړي خوله په خاورو ډکول د هغه لپاره له دې څخه غوره دي چې په خوله کې حرام شیان واچوي.» 2

"Whoever pays no attention to the sources of his money, Allah will not concern about which gate he would enter Hell-Fire.” Abu Hurairah (may Allah be pleased with him) reported a hadith that reads, "To fill his mouth with dust is better to a person than putting Haram things in it.” 2

یوسف بن اسباط (رحمہ اللہ) نے فرمایا: "جب کوئی نوجوان اپنی زندگی عبادت کے لیے وقف کر دیتا ہے تو شیطان اپنے معاونین سے اُس کے رزق کے ذریعے کے بارے میں پوچھتا ہے۔ اگر وہ حرام ہو تو شیطان کہتا ہے: 'اُس کی عبادت اور لگن کی فکر مت کرو، کیونکہ حرام کھانا ہی اُس کے عمل کو باطل اور بیکار کرنے کے لیے کافی ہے۔'" اس کا مطلب یہ ہے کہ جب عبادت گزار حرام کھانے پر اصرار کرے تو اُس کی عبادت کا کوئی فائدہ نہیں ہوتا۔

Yusuf Ibn Asbat (may Allah bestow mercy on him) said, "When a young man dedicates his life to worship, Satan asks his assistants about the source of his livelihood. If it is Haram, Satan says, 'Don't bother about his worship and dedication for his consumption of the Haram is sufficient to make his work null and void.'" This means that worship will be of no avail when the worshiper insists on eating Haram.

دا معنا د پورتہ یادې شوې حدیث له لارې ساتل کیږي چې: "... هغه سړی چې د لرې سفر څخه راځي، ژولی شوی او دوړې کې لتپت وي، او خپل لاسونه آسمان ته پورته کوي (وایي): 'ای ربه! ای ربه!' حال دا چې خوراک یې حرام دی، څښاک یې حرام دی، جامې یې حرامې دي، او په حرام سره پالل شوی دی، نو هغه ته څنګه ځواب ورکړل شي؟" 3

This meaning is maintained by the aforementioned Hadith that, "... A man who, having journeyed far, is disheveled and dusty and who spreads out his hands to the sky (saying), 'O Lord! O Lord!' while his food is unlawful, his drink unlawful, his clothing unlawful, and he is nourished unlawfully, how can he be answered?” 3

په حدیث کې راغلي دي چې: «هر ورځ او شپه یو پرښته له جروشلم پورته خلکو ته آواز کوي: هر هغه څوک چې حرام خوراک ته مخه کوي، الله به د هغه نه فرض او نفل عبادت قبلوي.» عبدالله بن المبارک ویلي دي: «زه ځان له یوه شکمن درهم خوړلو نه ساتل ماته له سل زره درهمو صدقه کولو نه ډیر خوښ دي.» پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: «کله چې حاجي، چې د حج لپاره سفر کوي، په حرام مال سره ووايي: لبیک! اللهم لبیک! نو الله به ورته وفرمايي: ستا دعا نه منل کېږي او ستا حج هیڅ ارزښت نه لري.»4

It is reported in the hadith that, "Every day and night, an angel calls upon people from above Jerusalem, 'Whoever indulges in eating Haram, Allah will never accept his optional or obligatory acts of worship." 'Abdullah Ibn AI-Mubarak said, "Keeping myself clean from consuming a doubtful dirham is more charitable to me than giving 100,000 dirhams in charity." The Prophet (pbuh) said, "When the pilgrim, who journeys to Hajj, by Haram money, says. 'Here I am! At your service." Our Lord, here I am! At your service. Allah will say to him, "your calling is rejected and your Hajj is valueless.”4

هغه (صلی الله علیه وسلم) همدا هم وفرمایل: «څوک چې لس درهمه په یوه جامه کې پیسې ورکړي چې په هغې کې یو حرام درهم شامل وي، الله تعالی د هغه لمونځ نه قبلوي تر هغه وخته پورې چې هغه دا جامه اغوستې وي».5

He (pbuh) also said, "Whoever purchases a garment by ten dirhams which contain a Haram dirham, Allah never accepts his prayer as long as he wears this garment.”5

وهیب ابن الورد وویل: «که ته د مسجد د دې ستنې په شان په لمانځه ودرېږې، نو دا به تا ته ګټور نه وي، تر دې چې ته د خپل روزي په اړه پاملرنه ونه کړې، یعنې د حلال او حرام توپیر ونه کړې.» ابن عباس (رضی الله عنهما) وویل: «الله د هغه سړي لمونځ نه قبلوي چې حرام خوري، تر هغو چې توبه ونه باسي.» هغه څوک چې له ناروا پیسو سره الله ته د سرکښۍ په توګه مال لګوي، د هغه مثال د هغه چا په شان دی چې خپل جامې د پیشاب په ذریعه پاکوي. په یقین سره، یوازې اوبه د جامو پاکولو توان لري، همداسې حلال هم د ګناهونو د له منځه وړلو توان لري.» عمر (رضی الله عنه) وویل: «موږ به د حلال له نهه برخو څخه ډډه کوله، ځکه چې ممکن په کې حرام وي.» کعب ابن عجره (رضی الله عنه) راوی دی چې رسول الله ﷺ فرمایلي: «هغه بدن چې په حرام خوراک پالل شوی وي، جنت ته به نه ننوځي.»

Wuhaib Ibn AI-Ward said, "If you were to stand in Prayer equally as this column stands in the mosque, it would be of no avail until you take care about your livelihood, i.e., to verify what is lawful from what is Haram." Ibn 'Abbas (may Allah be pleased with them both) said, "Allah never accepts the Prayer of a man who feed on Haram until he repents." Similar to the one who spends unlawful money in disobedience of Allah is the one who purifies his garment by urine. Assuredly, only water can purify one's garment just only as the lawful can obliterate sins." 'Umar (may Allah be pleased with him) said, "We used to abstain from nine tenths of Halal lest it may contain a Haram." Ka'b Ibn 'Ayrah (may Allah be pleased with him) reported the Messenger of Allah (pbuh) to have said, “A body that is nourished unlawfully will not enter paradise.” 1

زید بن ارقم روایت کوي چې ابوبکر ﷺ یو غلام درلود چې هغه به د خپلې کمایي یوه برخه ابوبکر ته ورکوله، او ابوبکر به له هغې څخه خوراک کاوه. یوه ورځ غلام یو شی راوړ او ابوبکر ﷺ له هغې څخه وخوړ. غلام ورته وویل: "ته پوهیږې چې دا څه شی دی؟" غلام وویل: "یو وخت د جاهلیت په دوره کې ما د یو چا راتلونکی حال وویاست، حال داچې زه د غیب دا علم نه پوهیدم، خو ما هغه ورسره دوکه وکړه، او کله چې هغه ما سره وموند، نو ما ته یې د دې خدمت لپاره یو شی ورکړ، او دا هغه شی دی چې ته یې وخوړ." بیا ابوبکر ﷺ خپل لاس په خپله خوله کې کړ او هغه څه یې چې په معده کې وو، راوویستل. وروسته ابوبکر ﷺ ته وپوښتل شو: "ای ابوبکره! ایا ته دا ټول د یوې حرامې لقمې له امله کوې؟" هغه وفرمایل: "د الله قسم! که زه پخپله هم هلاک شم چې دا لقمه له ځانه وباسم، نو زه به له دې کولو څخه ډډه ونه کړم، ځکه ما د الله رسول ﷺ ته فرمایلي اورېدلي دي: 'هر هغه بدن چې په حرام سره وده کوي، دوزخ به د هغه ځای وي.'" [الترمذي، حدیث 2]

Zaid Ibn Arqam reported that, "Abu Bakr had a slave who used to give him some of his earnings. Abu Bakr used to eat from it. One day he brought something and Abu Bakr ate from it. The slave said to him, 'Do you know what is this?' The slave said, 'Once, in the Pre-Islamic Period of ignorance I told somebody's future though I did not know this knowledge of foretelling but I cheated him, and when he met me, he gave me something for that service, and that is what you have eaten from. Then Abu Bakr put his hand in his mouth and vomited whatever was present in his stomach." Later on, Abu Bakr was asked, “O Abu Bakr! Have you done all this because of a Haram mouthful?" He replied, "By Allah! If I were to perish myself to get this mouthful out of me, I would have no hesitation to do so because I heard the Messenger of Allah say, 'Everybody that is nourished unlawfully, Hell would be his abode.” 2

البته مسلمان علماء بیان کړی چې د حرام خوړل د ډیرو لویو ګناهونو شامل دي، لکه خیانت، ظلم، غلا، سود، د یتیم مال په ناحقه اخیستل، ناحقه شاهدي ورکول، رشوت، دوکه، قمار، جادو، غیب ویل، زنا، بدکاري، او د مړو په ویلو، ژړا کولو او له حده زیات غم ښودلو کار.

However, the Muslim scholars state that the consumption of Haram includes various major sins such as treachery, oppression, robbery, usury, taking the orphan's property with no right, false witness, bribery, deception, gambling, sorcery, foretelling, adultery, fornication, and the practice of wailing, lamenting and showing excessive grief for the dead.

رسول الله ﷺ فرمایلي دي: «د قیامت په ورځ داسې خلک راځي چې نیک عملونه به یې د تهامې د غره په اندازه وي، خو الله به دا عملونه د خاورې په شان خواره کړي او بې ارزښته به یې کړي. په پایله کې دغه خلک به دوزخ ته واچول شي.» صحابه کرام (رضي الله عنهم) حیران شول او وې پوښتل: «0

The Messenger of Allah (pbuh) said, "On the Day of Judgment, there will come some people with righteous deeds which are as huge as the Mount of Tuhamah. These righteous deeds would be soon scattered and invalidated. Consequently, those people would be thrown into Hell-fire." The Companions (may Allah be pleased with them) wondered, "0

د الله رسول! دا څنګه کیږي؟" هغه ﷺ وفرمایل: "هغه خلک لمونځ کاوه، روژه نیوله، زکات یې ورکاوه او حج یې کاوه، مګر حرام خوړل؛ نو الله د دوی نیک عملونه باطل کړل۔"3

Messenger of Allah! How would this happen!" He (pbuh) replied, "Those people used to perform Prayer, fast, gives Zakah and offer Hajj, but they used to consume Haram so Allah invalidated their righteous deeds.”3

روایت شوی چې یو نیک سړی له مرگ وروسته په خوب کې ولیدل شو او د هغه له حال څخه پوښتنه وشوه.

It is narrated that a righteous man was seen in a vision after his death and was asked about his affair.

بیا یو سړي وویل: "ښه! خو زه د یوې سوزنې له امله جنت ته د ننوتلو څخه منع شوی یم، چې ما په خپل ژوند کې یې په امانت اخیستې وه او خاوند ته مې بیرته نه وه ورکړې."

Thereupon this man explained, "Fine! But I have been prevented from entering Paradise because of a needle which I borrowed in my life and did not give it back to its owner."