د خلیفہ کو فوراً معزول کیا جائے گا اگر اس کی حیثیت اس طرح بدل جائے کہ وہ خلافت کے منصب سے نکل جائے۔ خلیفہ کو معزول کرنا لازم ہے اگر اس کی حیثیت اس طرح بدلے جو اسے خلافت کے منصب سے نہیں نکالتی، مگر شریعت کے مطابق وہ اپنے منصب پر برقرار رہنے کی اجازت نہیں رکھتا۔

The Khaleefah is removed immediately if his status changed in a way that takes him out from the post of the Khilafah. The Khaleefah must be removed if his status changes in a way that does not take him out from the post of the Khilafah, but He is not allowed by Shar’a to continue in his post.

دهغه حالت او دهغه حالت ترمنځ توپیر چې خلیفه د خلافت له منصب څخه لیرې کوي، او هغه حالت چې هغه باید لیرې شي، دا دی چې په لومړۍ حالت کې، د هغه د حیثیت د بدلېدو سره سم اطاعت فرض نه پاتې کېږي. په داسې حال کې چې په دویم حالت کې، چېرې چې هغه باید لیرې شي، د هغه اطاعت تر هغه وخته فرض پاتې کېږي تر څو چې هغه په عملي ډول له منصب څخه لیرې نه شي.

The difference between the case that takes the Khaleefah out from the post of the Khilafah, and the case in which He must be removed is that in the first case, obedience is not compulsory as soon as his status changes. While in the second case, where He must be removed, his obedience remains compulsory until He is effectively removed.

دریږه قضیې شتون لري چې د خلیفې له مقام څخه لیرې کوي:

There are three cases that take the Khaleefah out from the post of the Khilafah:

لومړی: که هغه مرتد شي. دا ځکه چې د خلافت د تړون یوه شرط اسلام دی. دا یو پیل شرط دی او د دوام شرط هم دی. هرڅوک چې اسلام ردوي (ارتداد کوي)، هغه کافر کیږي او که خپل ارتداد ونه پریږدي، نو باید ووژل شي. د مسلمانانو په واک یا د دوی په کومه ولایت کې کافر ته اجازه نشته، ځکه الله (ج) فرمایي:

Firstly: If He becomes a Murtad (apostate). This is because one of the conditions of contracting the Khilafah is Islam. This is an initial condition and a condition of continuity. Whoever rejects Islam (commits apostasy) He becomes a disbeliever and He should be killed if He does not renounce his apostasy. It is forbidden for a Kafir to rule over the Muslims, or to have any authority over them, for Allah (swt) says:

«اور الله تعالىٰ کبھی بھی کافروں کو مومنوں پر کوئی راه (اختیار) نہیں دے گا۔» [تفسیر ترجمه قرآن، النساء: ١٤١] الله تعالىٰ مزید فرماتا ہے:

“And Allah will never allow for the Kafirs to have a way (authority) over the believers.” [TMQ An-Nisa: 141] Allah (swt) also says:

اے ایمان والو! اللہ کی اطاعت کرو، اور رسول ﷺ کی اطاعت کرو، اور ان اولی الامر کی بھی جو تم میں سے ہوں۔ [TMQ An-Nisa: 59]

“O you who believe obey Allah and obey the Messenger and those in authority from amongst you.” [TMQ An-Nisa: 59]

"مِنکم" (منکم) په آیت کې دا خبره په ښکاره توګه بیانوي چې هغه کسان چې واک او مشرتوب لري، باید مسلمانان وي. که چېرې واکمن کافر شي، نو هغه له موږ څخه نه دی. په دې ترتیب سره هغه شرط چې قرآن کریم د واکمن لپاره ټاکلی دی، یعنې اسلام، نه دی پوره شوی. نو خلیفه به که چېرې ارتداد وکړي، د خلافت له منصب څخه لیرې کېږي. هغه به نور د مسلمانانو خلیفه نه وي، او مسلمانان به هم د هغه اطاعت ته مکلف نه وي.

“From amongst you” (Minkum) in the verse, clearly indicates that those in authority must be Muslims. If the person in authority becomes a disbeliever then He is not from amongst us. Thus the characteristic that the Qur’an laid down as a condition for the person in authority, namely Islam, would be absent. The Khaleefah will therefore be taken out of the post of the Khilafah if He commits apostasy. He will then no longer become a Khaleefah of the Muslims, nor will they be obliged to obey him.

دوهم: که خلیفه په بشپړ ډول دیوانه شي. دا ځکه چې عقل د خلافت د عقد شرط دی او د دوام شرط هم دی. ځکه رسول الله ﷺ فرمايي:

Secondly: If the Khaleefah becomes irreversibly insane. This is because sanity is one of the conditions of contracting the Khilafah and it is a condition of its continuity. For the Messenger of Allah (pbuh) said:

«په دريو حالتونو کې له حساب څخه اخيستل کيږي...» تر هغه ځايه چې هغه ﷺ وفرمایل:

“Accountability is lifted in three instances...” to the point where He (pbuh) said:

«تر هغه پورې چې هغه خپلې عقل ته بیرته راشي.» په بله روایت کې،

“the insane until He regains his senses.” In another narration,

تر هغه وخته پورې چې روغ شي." هغه څوک چې مسؤوليت نه لري خپل ځان نه شي ساتلی، نو په لويه اندازه دا هم ممکن نه دی چې هغه خليفه پاتې شي او د خلکو کارونه وساتي.

“the mad until He is cured.” Whoever is not accountable cannot look after himself, therefore by greater reason He cannot remain a Khaleefah, looking after peoples’ affairs.

سه دریم: که خلیفه د یو زورور دښمن له خوا بندي شي، او له هغوی څخه ځان نشي خلاصولی، او د دې کار هیله هم نه وي. په دې صورت کې باید له منصب څخه لیرې شي، ځکه چې بندیتوب هغه د مسلمانانو د چارو په ساتنه کې بشپړ عاجز کوي، او داسې به وي لکه څنګه چې هغه شتون نه لري.

Thirdly: If the Khaleefah is imprisoned by a formidable enemy, and can’t free himself from them, and there is no hope of doing so. In this case He should be removed, for his imprisonment makes him completely unable to look after the Muslims affairs, and He would be as if He does not exist.

په دې درې حالتونو کې خلیفه له خپل د خلافت له مقام څخه ایستل کیږي او باید سمدستي لرې شي، که څه هم د هغه د لرې کولو حکم صادر شوی نه وي. نه د هغه خبره منل کیږي، او نه د هغه امرونه باید په هغه چا لخوا تطبیق شي چې د دې ثبوت ولري چې خلیفه په دې درې حالتونو کې کوم یو کې دی. په دې سره سره، لازمه ده چې ثابته شي که د هغه سره کوم یو له دې حالتونو پیښ شوی وي. دا ثبوت باید د مظالمو محکمه (مظالم) ثابت کړي، کومه چې به خپل حکم صادر کړي چې خلیفه له خلافت له مقام څخه ایستل شوی دی او باید لرې شي، او په دې سره مسلمانانو ته اجازه ورکول کیږي چې د خلافت قرارداد له بل چا سره وتړي.

In these three cases the Khaleefah is taken out of his post of the Khilafah and He should immediately be removed, even if there was no verdict of his removal issued. He is not to be obeyed, and his orders should not be executed by whoever has a proof that the Khaleefah is under any of these three conditions. However, it is necessary to prove if any of these cases happened to him. The proof should be established by the complaints tribunal (Mazalim), which would issue its verdict stating that the Khaleefah had been taken out of the post of the Khilafah and that He should be removed, thus allowing the Muslims to contract the post of Khilafah to someone else.

هغه مسائل چې په هغو کې خلیفه نور د واک په دوام کې حق نلري، خو دا مسائل د هغه له خلافت څخه سمدستي لیرې نه کوي، دا پنځه دي:

As to the matters where the Khaleefah is no longer permitted to continue in office but which do not take him immediately out of his post of the Khilafah, these are five:

پہلا: که چیرې د هغه عدالت د فسق (ناوړه کړنو) د ښکاره نښو په ښکارندوي سره باطل شي. ځکه عدالت د خلافت د ټاکلو او د دوام د شرطونو له جملې څخه دی. نو که الله (ج) په شاهد کې عدالت شرط کړی وي، نو په خلیفه کې دا شرط د لا زیاتې لاملې له مخې لا ډېر اولی دی.

Firstly: If his justness is invalidated by showing manifest signs of Fisq (wrongdoing). For justness (‘Adaala) is one of the conditions for contracting the Khilafah and for its continuity. So if Allah (swt) stipulated the justice (‘Adaala) in the witness then, for greater reason, it is stipulated in the Khaleefah.

دوهم: که خلیفه ښځه شي یا نرینه صفت ونه لري. دا ځکه چې سړی (نارینه) والی د خلافت د قرارداد شرط او د دوام شرط دی. دا د رسول الله ﷺ د دې ارشاد له مخې دی چې فرمایي:

Secondly: If the Khaleefah becomes a female or effeminate. This is because being a man is a contractual condition and a condition of continuity of the Khalifah. This is due to the saying of the Messenger of Allah (pbuh) who said:

هغه قومونه چې یوه ښځه یې په خپلو کارونو باندې واکمنه وټاکي، هیڅکله به بریالي نه شي. [Narrated by Al-Bukhari from Aby Bakrah]

“Any people who appoint a woman over their affairs shall never succeed.” [Narrated by Al-Bukhari from Aby Bakrah]

دریم: که خلیفه په یوه ذهني ناروغۍ اخته وي، چې کله وخت له لاسه ورکوي او کله بیرته ترلاسه کوي. دا ځکه چې عقل د خلافت د عقد د دوام او د تړون له شرایطو یو دی، د هغې خبرې له امله چې د الله رسول ﷺ فرمایلي: «درې ډوله خلک له مسؤلیته آزاد دي...» تر دې چې ويې فرمایل: «...او شیدا تر هغه چې عقل بیرته ترلاسه کړي.» شیدا نشي کولی خپل کارونه او ځانی چارې سمبالې کړي، نو په دې حال کې به د ولسونو چارې څنګه سمبالې کړي؟ په دې صورت کې د هغه لپاره سرپرست (وکیل یا وصي) یا ځای ناستی ټاکل حرام دي، ځکه چې د خلافت عقد پر هغه ذات تړل شوی، نو بل څوک د هغه په استازیتوب کار نشي کولی.

Thirdly. If the Khaleefah suffers from a disorderly mental condition, by losing his mind at times and regain it at others. This is because the mind is one of the contracting and the continuity conditions of the Khilafah, due to what Allah’s Messenger (pbuh) said: “Three types of people are exempted from accountability...” to the point where He (pbuh) said: “...and the mad until He regains his sanity.” The insane cannot conduct and manage his own affairs, and then by greater reason, He cannot manage the people’s affairs. In this case it is forbidden to appoint a caretaker (trustee) or a deputy for him, since the contract of Khilafah has been concluded upon his person, therefore no one else can act on his behalf.

څلورم: که خلیفه د کوم دلیل له امله د خلافت دندې ترسره کولو توان ونلري، که دا د معلولیت له امله وي یا د یوه دوامداره (لاعلاجه) ناروغۍ له امله چې د دندو ترسره کولو مخه ونیسي. د دې حالت کې خبرې موضوع د هغه د دندو د ترسره کولو ناتوانۍ ده.

Fourthly: If the Khaleefah is unable to carry out his duties of Khilafah for any reason, whether because of a disability or because of a chronic (incurable) disease which prevents him from performing his functions. The point at issue in this case is his inability to carry out his duties.

دا ځکه چې د خلافت قرارداد د دندو په ترسره کولو ولاړ دی. که خلیفه د قرارداد پوره کولو توان ونه لري، نو لرې کول یې واجب کیږي، ځکه هغه داسې ده لکه چې نشته. که هغه د هغو دندو ترسره کولو توان هم ونه لري چې د خلیفه په توګه ورته ټاکل شوی و، نو د دین چارې او د مسلمانانو ګټې ودریږي، چې دا د لرې کولو وړ یوه بدي (منکر) ته لاره هواروي. دا کار یوازې د خلیفه له منځه وړلو سره کیدای شي، بیا مسلمانان د هغه په ځای بل خلیفه ټاکلی شي. په دې حالت کې د هغه لرې کول واجب دی.

This is because the contract of Khilafah is based on performing its tasks. If the Khaleefah was unable to fulfil the contract his removal becomes compulsory, as He would be as if He didn’t exist. If He also could not perform the duties for which He had been appointed as Khaleefah, the affairs of the Deen and the Muslims’ interests would become stalled resulting in an evil (Munkar) that has to be removed. This cannot be acheived except by dismissing the Khaleefah and then the Muslims can appoint another Khaleefah in his place. His removal in this case becomes compulsory.

پنځم: که خلیفه داسې مغلوب یا مجبور شي چې د شریعت له مخې د خپل رأي په اساس د مسلمانانو چارې ونه شي چلولی، نو که دا حالت هغه ته پیښ شي، نو هغه په عملي ډول د خلافت د واجباتو د ترسره کولو توان نه لري. دا حالت د هغه د لرې کولو ضرورت پیدا کوي. دغه تشریح په دوو قضیو کې پلي شوې ده:

Fifthly: If the Khaleefah becomes subjugated or coerced in a manner that leaves him unable to conduct the affairs of the Muslims with his own opinion according to the Shar’a. If this had happened to him He would then be considered virtually unable to fulfil the duties of Khilafah. This situation would necessitate his removal. The foregoing scenario has been considered to apply in two cases:

لومړۍ حالت دا دی چې د هغه د ملګرو یا کورنۍ له غړو څخه یو یا ډیر کسان داسې واک ومومي چې دوی کارونه په خپلسري توګه ترسره کړي، زورواکي وکړي او هغه داسې مغلوب کړي چې هغه د دوی سره مخالفت نشي کولی او د دوی د نظر پیروي ته اړ شي. په دې حالت کې موضوع باید وڅیړل شي. که د دوی زور د لږ وخت په ترڅ کې له منځه تللی شي، نو هغه ته اجازه ورکول کېږي چې په خپل مقام پاتې شي، ترڅو دوی لرې کړي او د دوی له نفوذ خپل ځان خلاص کړي. که هغه دا کار وکړي او د هغه واک بیرته راستون شي، نو هغه ته اجازه ورکول کېږي چې په خپل مقام پاتې شي، که نه نو باید له دندې ګوښه شي. که چېرې له داسې زور څخه د خلاصون هیله نه وي، نو هغه سمدستي له دندې ګوښه کېدو ته باید وسپارل شي.

The first case is when a member or members of his entourage or family gain power over him so that they execute the matters arbitrarily and they become high-handed so that they overpower him such that He cannot disagree with them and He is forced to follow their opinion. In this case the matter should be examined. If their coercion could be eliminated within a short period of time He would be allowed to remain in office, so as to remove them and free himself of their influence. If He did this and his ability was restored He would be allowed to remain in office, otherwise He should be removed. He would be subject to immediate removal if there were no hope of freeing himself from such coercion.

دویم حالت هغه ده کله چې خلیفه د یو زورور دښمن په قید کې راشي، یا په فزیکي توګه، یا د دښمن په تسلط لاندې شي. په دې حالت کې موضوع باید وڅیړل شي. که د دښمن څخه د ځان خلاصولو کومه هیله وي، نو ده ته د دې کار لپاره مهلت ورکول کیږي او خپل واک بیرته ترلاسه کوي؛ که نه، نو لرې کیږي. او که هیڅ هیله نه وي، نو باید سمدستي لرې شي.

The second case is when the Khaleefah falls prisoner to a formidable enemy, either physically or by being under his enemy’s dominance. In this case the matter should be examined. If there is any hope of freeing himself of the enemy He would be given time to do so and restore his authority, otherwise He would be removed. If no hope was in sight, He should be removed immediately.

په دواړو صورتونو کې هغه د شرعي احکامو له مخې د خلافت دندې په تنهایي ترسره کولو توان نه لري. داسې ښکاري چې گواکې هغه شتون نه لري او هغه دندې نشي ترسره کولی چې د خلافت د قرارداد پر بنسټ ورباندې دنده شوې ده.

In both cases He would be virtually unable to fulfil the tasks of the Khilafah by himself according to the Shar’a rules. He would be as if He didn’t exist and unable to carry out the functions over which the Khilafah contract was convened.

په دواړو حالتونو کې، که چیرې د ځان خلاصولو امید وي، نو هغه ته وخت ورکړل شي تر هغه چې د ځان خلاصولو امید له منځه لاړ شي، او له هغې وروسته هغه لیرې کړل شي. خو که په لومړي سر کې هیڅ امید نه وي، نو هغه سمدلاسه لیرې کړل شي.

In both cases, however, if there was hope of freeing himself He should be given time until freeing himself becomes hopleless, after which He should be removed. If, however, there was no hope at all in the first instance, He should be removed at once.

پس خلیفہ کو د دې پنځو حالتونو څخه هر یو چې پیښ شي، نو لرې کول پکار دي. په دې هم سره، هغه نشي لرې کیدای، مګر کله چې د اوسني حالت په اړه حکم صادر شوی وي. په ټولو پنځو حالتونو کې خلیفه تل باید منل شي او د هغه امرونه باید عملي شي تر هغه چې د هغه د لرې کولو حکم صادر شي. په دې هرې یوې حالت کې د خلافت عقد په خپله خوبه نه باطلېږي، بلکې د یوه قاضي له خوا د صادر شوي حکم ته اړتیا لري.

The Khaleefah should thus be removed whenever any of the five cases listed above occurs. However, He cannot be removed except when a verdict (concerning the situation at hand) has been issued. In all five cases the Khaleefah should always be obeyed and his orders executed until a verdict of his removal has been issued. In each one of these cases the Khilafah contract is not automatically nullified. It rather needs a verdict issued by a judge.