4.3 د ترجیح شرطونه
4.3 The conditions of preference
پورتہ ذکر شوي شرطونہ د خلیفہ د تقرر لپارہ د عقدي (قراردادي) شرطونہ دي. پورتہ یادو شوو اوو شرطونو پرتہ کومہ بلہ شرط د خلافت د عقد لپارہ لازمي مخکینی شرط نہ جوړوي. دغہ نور شرطونہ که د هغو پورې اړوند نصونہ ثابت شي، یا که هغہ د یوه داسې حکم لاندې راشي چې د صحیح نص په واسطہ ثابت شوی وي، نو یوازې د افضلیت شرطونہ دي. یو شرط د عقد شرط هغہ وخت کیږي چې د هغہ دلیل کې جزم لرونکی امر (طلب جازم) وي چې دا د وجوب په ښودلو دلالت وکړي. که دلیل کې جزم لرونکی امر نہ وي، نو شرط یوازې د افضلیت شرط پاتې کیږي. د اوو شرطونو پرتہ د جزم لرونکی امر لرونکی بل دلیل نہ دی موندل شوی؛ له همدې امله یوازې دغہ اوہ شرطونہ د عقد شرطونہ دي. پاتې شرطونہ چې د یوه صحیح ثابت شوی قاعدې لاندې راځي، یوازې د افضلیت شرطونہ دي. له دې امله دا شرط چې خلیفہ باید مجتهد وي، د عقد شرط نہ دی، ځکہ دا د جزم لرونکی امر په واسطہ نہ دی ثابت شوی. سربیره پردې، د خلیفہ دنده حکومت کول دي، نو هغہ ته د خپل اجتهاد ضرورت نشته، ځکہ هغہ کولای شي د یوه فتوی غوښتنہ وکړي یا د یوه مجتهد نظرونہ تعقیب کړي او په تقلید سره د هغو نظرونو خپلولو ته لاړ شي؛ نو دا ضروري نہ دي چې هغہ مجتهد وي. خو دا افضل دي چې هغہ مجتهد وي، مګر که نہ وي نو د هغہ خلافت بیا هم عقد کیږي. خلیفہ باید زړور هم نہ وي، نہ هوښیار سیاستوال او نہ د خلکو د چارو د تدبیر ماهر، ځکہ د دې شرطونو لپارہ کومہ دلیل نشته، نہ دا د یوه الهي حکم لاندې راځي چې د عقد شرطونہ وګرځي. په دې ترڅ کې، دا افضل دی چې خلیفہ د بصیرت او رایې خاوند زړور وي. همداراز خلیفہ ضروري نہ دی چې د قریش څخہ وي. په هغه څه باندې چې بخاري د معاویه رضي الله عنه څخه روایت کړی چې هغه ویلي: ما د الله رسول ﷺ ته اورېدلي دي چې فرمایل یې: