۷.۲ دانش درباره گذشتهای که دسترسیناپذیر است
7.2 Knowledge of the Inaccessible Past
قرآن کریم در مورد رویدادهای تاریخی که برای پیامبر ﷺ دانستن آنها ناممکن بود نیز به شکل قابل توجهی دقیق است. نمونههایی از این دقت تاریخی درباره مصر باستان که در قرآن آمده، به شرح زیر است:
The Qur’an is also remarkably accurate about historical events that would have been impossible for the Prophet صلى الله عليه وسلم to have known about. The following are some examples of the historical precision regarding ancient Egypt found in the Qur’an:
i. بدن فرعون باقی خواهد ماند
i. Pharaoh’s Body Will Survive
در حالی که کتاب مقدس نیز بیان میکند که فرعونِ موسی غرق شد، قرآن تأکید میکند که خداوند او را با نجات دادن جسدش از گم شدن در دریا، همان روز، عبرتی برای ستمگرانِ بعد از او قرار خواهد داد. خداوند میفرماید: {و جاوزنا ببنی اسرائیل البحر فاتبعهم فرعون وجنوده بغیا وعدوا حتی اذا ادرکه الغرق قال آمنت انه لا الہ الا الذی آمنت به بنوا اسرائیل وانا من المسلمین. آلآن وقد عصیت قبل وکنت من المفسدین. فالیوم ننجیک ببدنک لتکون لمن خلفک آیة وان کثیرا من الناس عن آیاتنا لغافلون} .428
While the Bible also states that the Pharaoh of Moses drowned, the Qur’an asserts that God will make an example of him for later oppressors by saving his corpse—on that same day—from being lost at sea. Allah says, And We took the Israelites across the sea, and Pharaoh and his soldiers pursued them in tyranny and enmity until, when drowning overtook him, he said, ‘I believe that there is no deity except that in whom the Israelites believe, and I am of the Muslims.’ Now? And you had disobeyed [Him] before and were of the corrupters? So today, We will save you in [terms of] your body that you may be to those after you a sign. And indeed, many among humanity are heedless of Our signs.428
از آنجا که نگهداری مومیاییها بسیار غیرمعمول است، و با توجه به این که محمد ﷺ با دانش زمان خودش نمیتوانست بداند این فرعون خاص به شکل مومیایی باقی مانده است، این ادعای قرآنی درباره فرعون موسی ﷺ شگفتانگیز است. افزون بر این، اگرچه قرآن از ملتهای نابود شدهای یاد میکند که خداوند به سبب سرکشیشان مجازات کرد و سرگذشت آنان عبرتی برای آیندگان است، هرگز نگفته است که پیکرهایشان را به عنوان نشانههایی برای آن نسلهای آینده نگه میدارد. تنها استثنای قرآن این است که پیکر فرعون، که تا امروز در موزه مصر در قاهره باقی مانده، چنین است.
Since the preservation of mummies is quite uncommon, and the fact that Muhammad could not have known about this particular Pharaoh surviving in mummified form given the knowledge of his day, this Qur’anic assertion about the Pharoah of Moses is mindboggling. Furthermore, while the Qur’an mentions many perished nations punished by God for their rebellion, and that their accounts are a lesson for later people, Allah never stated that He would save their bodies as signs for those future generations. The sole exception in the Qur’an is that Pharaoh’s corpse which happens to remain available until today in the Egyptian Museum of Cairo.
پیش از پیامبر محمد ﷺ و نزدیک به ۱۲۰۰ سال پس از ایشان، تا زمان حملات ناپلئون بناپارت، دانش دربارهٔ مصر باستان در بهترین حالت اندک بود. تنها پس از کشف سنگی به نام سنگ روزتا در سال ۱۷۹۹، دانش مصرشناسی پا گرفت، خط هیروگلیف رمزگشایی شد و منابع معتبری دربارهٔ این تمدن از میان رفته در دسترس قرار گرفت. از جمله پژوهشگرانی که از فرانسه برای کاوش این مقبرههای تازه کشفشده فرستاده شدند، دکتر موریس بوکای بود که حاصل این پروژه را در اثر بزرگ خود، «مومیاییهای فرعون: پژوهشهای پزشکی نوین»، منتشر کرد.
For several centuries before, and nearly 1,200 years after the Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم, until the invasions of Napoleon Bonaparte, knowledge of ancient Egypt was scarce at best. It was only after the discovery of a tablet called the Rosetta Stone, in 1799, that the discipline of Egyptology was born, the hieroglyphics were deciphered, and reliable source material about this perished civilization became available. Among the team of researchers sent from France to explore these newfound tombs was Dr. Maurice Bucaille, who published on this project his great work, Mummies of the Pharaoh: Modern Medical Investigations.
بوکای یافتههای خود را در سال ۱۹۷۶ به مؤسسه پزشکی قانونی فرانسه ارائه کرد و به خاطر این کار پیشگامانه چندین جایزه ملی در فرانسه دریافت نمود.
Bucaille presented his findings in 1976 to the French Institute for Forensic Medicine and received multiple national awards in France for this groundbreaking work.
ii. آسمانها برای فرعون عزاداری نکردند
ii. The Heavens Did Not Grieve for Pharaoh
پس از توصیف هلاکت آنان، قرآن درباره فرعون و سپاهیانش میگوید: «پس آسمان و زمین بر آنان نگریستند و نه مهلت داده شدند.»۴۲۹ یک متن هرمی تازه کشفشده، معنای این آیه را ژرفتر کرده است. در آن متن، فرعون چنین توصیف شده که در هنگام مرگ به آسمان صعود میکند تا ادعای سروری بر آسمانها کند. خطوط هیروگلیفی باستانی چنین میخوانند: «آسمان برای تو میگرید؛ زمین برای تو میلرزد... آنگاه که به آسمان چون ستاره، چون ستارهٔ صبحگاهی صعود میکنی.»۴۳۰ به دیگر سخن، قرآن بیش از هزار سال پیش از گشوده شدن آن گنجینههایی که این متون را در خود نهفته داشتند، پاسخی مستقیم به همین ستایشهای اسطورهای خاص میداد.
After describing their demise, the Qur’an then says about Pharaoh and his troops, “And the heaven and earth wept not for them, nor were they reprieved.”429 A recently unearthed pyramid text has granted new depths to the meaning of this verse. In it, Pharaoh is described as ascending at death to claim supremacy of the heavens. The ancient hieroglyphics read, “The sky weeps for thee; the earth trembles for thee… when thou ascendest to heaven as a star, as the morning star.”430 In other words, the Qur’an was issuing a direct response to these specific mythological adulations, over 1,000 years before the vaults hiding them were unlocked.
iii. پادشاه یوسف فرعون نبود
iii. Joseph’s King Wasn’t a Pharaoh
قرآن کریم پادشاه مصر را شصت و پنج بار با عنوان «فرعون» یاد کرده است، اما تنها در داستان موسی. حتی یک بار هم پادشاه مصر در زمان یوسف را در قرآن «فرعون» نامیده نشده است. این با تورات (عهد عتیق) تفاوت دارد، که این عنوان را هم برای آن فرمانروا و هم برای فرمانروای مصر در زمان پیشین، یعنی زمان پیامبر ابراهیم، به کار برده است.431 با این حال، اکنون ثابت شده است که اصطلاح «فرعون» نخستین بار در دوران تحتمس سوم (درگذشته ۱۴۳۶ پیش از میلاد)، سلسله هجدهم مصر باستان، ساخته و به کار رفته است.432 مورخان همچنین دریافتهاند که در دوران یوسف، سلسلههای پانزدهم تا هفدهم مصر نیرویی مهاجم از فلسطین بودند و از این رو «هیکسوس» (به معنای لفظی: پادشاهان بیگانه) نامیده میشدند. از آنجا که «فرعون» به معنای «خانه بزرگ» یا «تبار نخبگان» بود و هیکسوسها اشغالگر بودند نه فرمانروایان بومی، طبیعتاً شایستگی این لقب افتخاری را نداشتند؛ اگر اصلاً چنین لقبی وجود میداشت.433
The Qur’an identifies the ruler of Egypt as “Pharaoh” sixty-five times, but only in the story of Moses . Not a single time is Egypt’s earlier king during the time of Joseph called a “Pharaoh” in the Qur’an. This differs from the Old Testament which uses the title for both rulers, and even for the ruler of Egypt during the earlier time of Prophet Abraham .431 However, it has since been established that the term “Pharaoh” was first coined during the reign of Thutmose III (d. 1436 BC), the 18th dynasty of ancient Egypt.432 Historians have further discovered that during the era of Joseph, the 15th to 17th dynasties of Egypt were an invading force from Palestine, and hence they were called the Hyksos (literally: foreign kings). Since “Pharaoh” meant “great house” or “elite bloodline,” and since the Hyksos were occupiers and not indigenous rulers, they were naturally ineligible for the honorific title—had it even existed.433
دکتر بوکای مینویسد: باید اعتراف کنم که وقتی قرآن برای نخستین بار بر مردم عرضه میشد، زبان مصر باستان بیش از دو قرن از حافظهٔ جمعی بشریت محو شده بود و تا قرن نوزدهم همینگونه باقی ماند. از این رو، ما نمیتوانستیم بدانیم که پادشاه مصر باید به عنوانی غیر از آن عنوانی که در کتاب مقدس آمده خوانده شود.
Dr. Bucaille writes, I must confess that when the Qur’an was first being conveyed to people, the ancient Egyptian language had vanished from the collective memory of humanity for over two centuries and remained that way until the nineteenth century. Therefore, it was impossible for us to know that the king of Egypt should be called anything other than the title mentioned in the Holy Bible.
قرآن کے اس موضوع پر الفاظ کے انتخاب میں جو باریکی ہے، وہ غور و فکر پر آمادہ کرتی ہے۔434
The subtle word choice of the Qur’an on this matter is thought-provoking.434
صحت تاریخی قرآن تنها با کاوشهای باستانشناسی اخیر تأیید نمیشود. بسیاری از یهودیان و مسیحیان نخستین را نیز متحیر کرد. اینکه محمد ﷺ میتوانست بهسادگی از شخصیتهایی در فرهنگهای گوناگون مانند ابراهیم، یوسف، موسی، عیسی، ذوالقرنین و دیگران سخن بگوید و آنها را با چنین جزئیاتی توصیف کند، توضیحناپذیر بود. همچنین اینکه او ﷺ میتوانست صحنههایی از آخرت را گسترده تصویر کند، همانگونه که کتابهای آسمانی پیشین چنین کرده بودند، برای آنان شگفتآور بود. خداوند فرموده است: {بر آن (دوزخ) نوزده (فرشته) گماشته شدهاند. و نگهبانان آتش را جز فرشتگان قرار ندادهایم و شمارشان را جز برای آزمایش کافران نیاوردهایم، تا کسانی که کتاب به آنان داده شده یقین یابند...}۴۳۵ برخی یهودیان مدینه اعتراف کردند که محمد ﷺ در واقع پیامبری راستین است، اما سپس با این ادعای ناموجه که پیام او تنها به عربها مربوط میشود، در برابر آن ایستادند. این کار از آن رو بود که نمیتوانستند اصل الهی بودن آن را انکار کنند، زیرا میدانستند که هیچ اثری از چنین تاریخی به زبان عربی به هیچ وجه در دسترس نیست. خداوند میفرماید: {این از خبرهای غیب است که ما به تو وحی میکنیم. تو و قوم تو پیش از این آن را نمیدانستید.}436
iv. آیا محمد ﷺ تاریخ کتاب مقدس را از دیگران یاد گرفته بود؟
iv. Was Muhammad Spoon-Fed Biblical History?
برخی از مخالفان اسلام استدلال میکنند که هیچیک از این تاریخ شایان توجه نیست، چه رسد به معجزهآسا بودن آن. آنان ادعا میکنند که محمد ﷺ یا این روایتها را مستقیماً از زبان معاصرانش آموخته، یا آنها را از نسخههای خطی کتاب مقدس که اکنون از میان رفتهاند، سرقت ادبی کرده است. اتهام اینکه پیامبر ﷺ را دیگران تغذیه میکردند، در زمان حیات ایشان نیز وجود داشت، اما خیلی زود از میان رفت و تا امروز، بیشتر منتقدان جدی قرآن از طرح چنین ادعای مضحکی پرهیز میکنند، زیرا آن را ناامیدانه جلوه میدهد. نخست آنکه این امر با درستی و یکپارچگی شخصیت محمد ﷺ که از نظر تاریخی غیرقابل انکار است، در تعارض است.
Some detractors of Islam argue that none of this history is remarkable, let alone miraculous. They claim Muhammad صلى الله عليه وسلم either learned these accounts directly from the mouths of his contemporaries or that he plagiarized them from manuscripts of the Bible that have since been lost. The accusation of being spoon-fed by others existed during the Prophet’s صلى الله عليه وسلم life, but it quickly disappeared, and until today most serious Qur’an critics avoid citing such a ludicrous proposition because it appears desperate. First, this would be contrary to the historically indisputable integrity of Muhammad’s character.
دوم، این ادعاها که آگاهی محمد ﷺ از پیامبران و اقوام پیشین از یک آهنگر رومی در مکه (فردی عادی) سرچشمه گرفته، یا از یک برخورد گذرا و غیرقابل تأیید در نیمروز با بَحیرای راهب، یا از یک گفتگوی واحد با ورقة بن نوفل که در حال مرگ بود، به سادگی نامعقول است.
Second, the suggestions that Muhammad’s صلى الله عليه وسلم knowledge of previous prophets and nations came from a Roman blacksmith in Mecca (a layman), or from an unverifiable, passing midday encounter with Baḥīrah the Monk, or to a single conversation with a dying Waraqah ibn Nawfal , are simply implausible.
خردمندان درمییابند که حجم و صحت آنچه پیامبر ﷺ آورد، تنها با دههایی از شاگردی به دست میآمد که برای او پنهان ماندنش ناممکن بود. خداوند در قرآن میفرماید: «بگو: اگر خدا میخواست، آن را بر شما تلاوت نمیکردم و او آن را بر شما آشکار نمیساخت، زیرا پیش از آن، عمری را در میان شما زیسته بودم. آیا پس نمیاندیشید؟»۴۴۰ اما درباره اتهام دوم، یعنی سرقت از متون دانشمندان یهودی و مسیحی، تنها کسی که سخت دچار سوگرایی تأییدی باشد این احتمال را در نظر خواهد گرفت، به دو دلیل عمده.
Sensible people realize that the bulk and veracity of what the Prophet صلى الله عليه وسلم brought could only be attained with decades of apprenticeship that would be impossible for him to hide. Allah says in the Qur’an, “Say, ‘If Allah had willed, I would not have recited it to you, nor would He have made it known to you, for I had remained among you a lifetime before it. Then will you not reason?’”440 As for the second accusation, that of plagiarism from the texts of Judeo-Christian scholars, only someone with a strong confirmation bias would consider this possibility, for two major reasons:
۴۲۸ قرآن ۱۰:۹۰-۹۲، ترجمهی نویسنده
428 The Qur’an 10:90-92, author’s translation.
429 قرآن ۴۴:۲۹، ترجمه صحیح بینالمللی
429 The Qur’an 44:29, Saheeh International Translation.
۴۳۰ سامuel آلفرد براون مرسر (مترجم)، *متون اهرام*، چاپ نخست (نیویورک:
430 Samuel Alfred Browne Mercer (trans.), The Pyramid Texts, 1st ed. (New York:
(Longmans, Green, 1952)، ۲۲۲.
Longmans, Green, 1952), 222.
پیشنهاد میشود به تکوین ۴۰:۷، ۴۱:۱۵، ۴۱:۳۱، ۴۱:۴۶، ۵۰:۷ برای دوران یوسف، و ۱۲:۱۰-۲۰ مراجعه کنید.
431 See: Genesis 40:7, 41:15, 41:31, 41:46, 50:7 for the era of Joseph, and 12:10-20
برای دوران ابراهیم.
for the era of Abraham.
فرعون، دایرهالمعارف بریتانیکا آنلاین. دسترسییافته در ۵ فوریه ۲۰۲۰.
432 “Pharaoh,” Encyclopedia Britannica Online. Accessed February 5th, 2020.
محمد بیومی مهران، دراسات تاریخیة فی القرآن الکریم (بیروت:
433 Muḥammad Bayyūmī Mahrān, Dirāsāt Tārīkhīyah fil-Qur’ān al-Karīm (Beirut:
دار النهضة، ۱۹۸۸م)، ۲:۱۲۱–۱۲۲.
Dār al-Nahḍah, 1988), 2:121–22.
۴۳۴ موریس بوکای، موسی و فرعون: عبرانیان در مصر: هماهنگیهای کتابهای مقدس با تاریخ (پاریس: Pocket، ۲۰۰۳)، ۲۱۰–۲۱۱. نقلشده در عامری، براهین النبوۃ، ۵۰۵.
434 Maurice Bucaille, Moïse et Pharaon: Les Hébreux en Egypte: quelles concordances des livres saints avec l’histoire (Paris: Pocket, 2003), 210–11. Cited in Ameri, Barāhīn al-Nubuwwah, 505.
۴۳۵ قرآن کریم ۷۴:۳۰-۳۱، ترجمه نویسنده.
435 The Qur’an 74:30-31, author’s translation.
۴۳۶ قرآن ۱۱:۴۹، ترجمهی صحیح بینالمللی
436 The Qur’an 11:49, Saheeh International Translation.
437 ویلیام سینٹ تِسڈَل، *The Original Sources of the Qur’an* (لندن: Society for the Promotion of Christian Knowledge، ۱۹۱۱)، ۱۴۰.
437 William St. Tisdall, The Original Sources of the Qur’an (London: Society for the Promotion of Christian Knowledge, 1911), 140.