De Mu‘tazilische geleerden interpreteerden de Koran op een zodanige wijze om hun unieke en onorthodoxe ideeën te ondersteunen en te verdedigen, die nooit eerder waren geuit door de vroege geleerden onder de metgezellen (Sahabah), de taabi‘oon, of hun studenten. Veel van hun vroege Koranexegese (Tafsir), net als die van orthodoxe geleerden, zijn in de loop der tijd verloren gegaan en we weten er alleen van door verwijzingen van hun tijdgenoten. Hun methode van Koranexegese (Tafsir) wordt beschouwd als tafseer bid-diraayah van de slechtste soort. Dergelijke Koranexegese (Tafsir) staat bekend om de totale minachting voor de meningen van de vroege mufassirs, evenals hun volledige verwerping van klassieke lexicale betekenissen.

The Mu‘tazilee scholars interpreted the Qur’aan in such a way as to support and defend their unique and unorthodox ideas which had never before been expressed by the early scholars among the sahaabah, the taabi‘oon, or their students. Many of their early tafseers, like those of orthodox scholars, were lost in time and we only know about them from references made to them by their contemporaries. Their method of tafseer is considered tafseer bid-diraayah of the worst kind. Such tafseers are noted for their total disregard for the opinions of the early mufassirs, as well as their complete dismissal of classical lexical meanings.

Het volgende zijn korte recensies van Mu‘tazilietisch georiënteerde tafseers die tot op de dag van vandaag bewaard zijn gebleven:

The following are brief reviews of Mu‘tazilee-oriented tafseers which have survived until today:

‘Abdul-Jabbaar ibn Ahmad al-Hamdaanee (d. 1024 n.Chr./ 415 AH), een vooraanstaand Mu‘tazilische geleerde uit zijn tijd, werd benoemd tot rechter van de stad Rayy, waar hij lesgaf tot aan zijn dood. Hij schreef boeken over de grondbeginselen van de jurisprudentie (Usul al-Fiqh) en andere islamitische wetenschappen, evenals een zeer geprezen historisch werk genaamd Dalaa’il an-Nuboowah (Bewijzen van het Profentschap). Zijn Koranexegese (Tafsir) is geen volledige uitleg van de Koran, aangezien alleen de controversiële en dubbelzinnige verzen worden geïnterpreteerd om de positie van Soennitische geleerden te weerleggen. De Koranexegese (Tafsir) begint met soera al-Faatihah (1) en eindigt met soera an-Naas (114); veel hoofdstukken en verzen blijven echter onverklaard. Het boek is georganiseerd rond bepaalde kwesties waarbij een probleem wordt gepresenteerd en de oplossing wordt voorgesteld.143

‘Abdul-Jabbaar ibn Ahmad al-Hamdaanee (d. 1024 CE/ 415 AH), a major Mu‘tazilee scholar of his time, was appointed judge of the city of Rayy, where he lectured until he died. He authored books in usool al-fiqh and other Islaamic sciences, as well as a highly acclaimed historical work called Dalaa’il anNuboowah (Proofs of the Prophethood). His tafseer is not a complete explanation of the Qur’aan, as only the controversial and equivocal verses are interpreted in order to refute the position of Sunnee scholars. The tafseer begins with Soorah alFaatihah (1) and ends with Soorah an-Naas (114); however, many chapters and verses remain unexplained. The book is organized around certain issues whereby a problem is presented and its solution proposed.143

‘Alee ibn at-Taahir, Aboo Ahmad al-Husayn (966-1048 n.Chr./355-439 AH) herleidt zijn afkomst tot de Shee‘ah imam Moosaa al-Kaathim, de zoon van Ja‘far as-Saadiq. Hij was de belangrijkste geleerde van de Shee‘ah in ‘Iraaq en een standvastige volgeling van de Mu‘tazilee-denkschool. Het boek met uitspraken toegeschreven aan ‘Alee ibn Abee Taalib, Nahj al-Balaaghah, werd geschreven door hem of door zijn broer, Shareef Ridaa. De tafseer van Shareef Murtadaa bevat lezingen die hij dicteerde in tachtig lessen, die studies in Koranexegese (Tafsir), overlevering (Hadith) en literatuur besloegen. Daarom kreeg deze tafseer de bijnaam “Amaalee ash-Shareef al-Murtadaa” (De dictaten van Shareef Murtadaa). Het tafseer-gedeelte van het boek legt niet de gehele Koran uit, maar interpreteert in plaats daarvan geselecteerde passages op een zodanige manier dat de fundamentele principes van de Mu‘tazilees worden vastgesteld. De auteur gebruikt ook op bekwame wijze bepaalde verzen die duidelijk in strijd zijn met sommige van de Mu‘tazilee-fundamenten en neutraliseert deze met onorthodoxe taalkundige verklaringen. In feite heeft de gehele tafseer een sterk taalkundige, analytische inslag.144

‘Alee ibn at-Taahir, Aboo Ahmad al-Husayn (966-1048 CE/355-439 AH) traces his ancestry back to the Shee‘ah Imaam Moosaa al-Kaathim, the son of Ja‘far as-Saadiq. He was the main scholar of the Shee‘ah in ‘Iraaq and an adamant follower of the Mu‘tazilee school of thought. The book of sayings attributed to ‘Alee ibn Abee Taalib, Nahj al-Balaaghah, was written either by him or by his brother, Shareef Ridaa. Shareef Murtadaa’s tafseer contains lectures which he dictated in eighty lessons, covering studies in tafseer, hadeeth,and literature. Hence, this tafseer was nicknamed “Amaalee ash-Shareef al-Murtadaa” (The Dictations of Shareef Murtadaa). The tafseer section of the book does not explain all of the Qur’aan, but instead interprets selected passages in such a way as to establish the fundamental principles of the Mu‘tazilees. The author also skillfully takes certain verses which obviously contradict some of the Mu‘tazilee fundamentals and neutralizes them with unorthodox linguistic explanations. In fact, the whole tafseer has a heavily linguistic, analytical slant.144

Mahmood ibn ‘Umar az-Zamakhsharee al-Khwaarazmee (1075-1144 n.Chr./467-538 AH) was een Hanafee-geleerde die studeerde in Baghdaad en Khurasaan en een aantal boeken schreef over de Arabische literatuur en grammatica, grondbeginselen van de jurisprudentie (Usul al-Fiqh), commentaar op overleveringen (Hadith), enzovoort. Ondanks de duidelijke Mu‘tazilische neigingen van az-Zamakhsharee, wordt zijn Koranexegese (Tafsir) beschouwd als een literair meesterwerk. Zijn uitleg van de verschillende wonderbaarlijke aspecten van de Koran was de meest gedetailleerde en uitgebreide die geschreven is, en zijn besprekingen over de schoonheid van Koranisch rijm, ritme en welsprekendheid waren de meest omvattende. Az-Zamakhsharee gebruikt zijn beheersing van de Arabische taal om de Koran te interpreteren volgens het Mu‘tazilitische denken. Verzen die in strijd zijn met zijn grondbeginselen worden allegorisch gemaakt en geherinterpreteerd. Zijn behandeling van juridische kwesties is beknopt en onbevooroordeeld, en hij gebruikt zelden Israa’eeleeyaat.145

Mahmood ibn ‘Umar az-Zamakhsharee al-Khwaarazmee (1075-1144 CE/467-538 AH) was a Hanafee scholar who studied in Baghdaad and Khurasaan and wrote a number of books on Arabic literature and grammar, usool al-fiqh, hadeeth commentary, etc. Despite az-Zamakhsharee’s blatant Mu‘tazilee leanings, his tafseer is considered a literary masterpiece. His explanations of the various miraculous aspects of the Qur’aan were the most detailed and extensive written, and his discussions of the beauty of Qur’aanic rhyme, rhythm, and eloquence the most comprehensive. Az-Zamakhsharee uses his mastery of the Arabic language to interpret the Qur’aan according to Mu‘tazilee thought. Verses which conflict with his fundamentals are made allegorical and reinterpreted. His handling of legal issues is brief and unbiased, and he rarely uses Israa’eeleeyaat.145