بلاشبہ کچھ احکام کی جگہ دوسرے احکام کا لانا اچھے اور اہم اسباب کی بنا پر ہوا ہے، کیونکہ اللہ تعالیٰ کا کوئی بھی فعل بے مقصد یا کھیل کے طور پر نہیں ہوتا۔ ان میں سے کچھ اسباب اس نے خود بیان فرمائے ہیں، اور کچھ اس کے افعال سے ظاہر اور قابلِ استنباط ہیں؛ تاہم کچھ اسباب ایسے بھی ہیں جو ہمارے علم سے باہر اور ہمارے فہم سے ماورا ہیں۔ اللہ تعالیٰ کی ذات ہمارے علم اور ادراک سے بالاتر ہے۔ اللہ کے علم کی کوئی حد نہیں اور وہ ہر چیز کو محیط ہے، لہٰذا انسان معقول طور پر یہ امید نہیں رکھ سکتا کہ وہ اللہ کے افعال کے پیچھے کارفرما کامل حکمت کو مکمل طور پر سمجھ سکے۔

There is no doubt that the replacement of some laws with others was done for good and important reasons, as none of Allaah’s action are in jest or without a purpose. Some of these reasons He has described, and others are obvious and deducible from His actions; however, there are others unknown to us and beyond our comprehension. Allaah’s being is unknown to us and beyond our comprehension. Allaah’s knowledge has no limits and includes all, so man cannot reasonably hope to grasp in totality the supreme wisdom behind Allaah’s actions.

په نسخ کې، د دې لپاره چې د نسخ پیښېدل وښودل شي، لاندې اصولي دلیلونه ترلاسه کېدای شي:

In the case of naskh, it is possible to deduce the following principle reasons for it occurrence:

د انسانیت د بهبود د ساتلو یوه لاره ده، چې د الهي قوانینو په وسیله د بشري ټولنې د پرمختګ سره سم د بشپړتیا تر یوه دریځه پورې پرمختللي کیږي.

1. It is means of looking after the welfare of mankind by the evolution of divine laws to a stage of completion consistent with the development of human society.

2. دا د مؤمنانو د ازموینې لپاره کارول کیږي، د داسې مختلفو حالتونو په واسطه چې په هغو کې دوی ته په ځانګړو احکامو باندې ډیر کلک عمل کول ضروري وي، او په نورو کې دوی ته دا امر وي چې په هغو باندې عمل ونه کړي. د دې ډول بدلون په واسطه د مؤمنانو د الله ﷻ د حکمونو ته د تسلیم کیدو رضا او د الله ﷻ د حکمت باندې د دوی ایمان ازمویل کیږي.

2. It is used to test the believers with a variety of situations in which they are required to closely follow certain specific laws, while in others they are required not to follow them. This type of variation tests the willingness of the believers to submit to Allaah’s commands as well as their faith in Allaah’s wisdom.

3. دا هم ښيي چې الله تعالیٰ د اسلامي امت لپاره ښېګڼه او اسانتیا غواړي. هغه نسخ چې یو حکم د یو ډېر سخت حکم په واسطه لغوه کوي، مؤمنانو ته د ډېر اجر ترلاسه کولو فرصت ورکوي؛ ځکه الهي اصل دا دی چې څومره ستونزه زیاته وي، هغومره اجر هم زیات وي. له بلې خوا، هغه نسخ چې یو حکم د یو اسانه حکم په واسطه بدلوي، مؤمنانو ته آرام ورکوي او دوی ته د الله تعالیٰ د دوی لپاره د ښېګڼې د غوښتنې یادونه کوي.

3. It also shows that Allaah desires good and ease for the Islaamic nation. Naskh which repeals a law with one more difficult gives the believers an opportunity to earn a greater reward; the divine principle being that the greater the difficulty the greater the reward. On the other hand, naskh which replaces a law with an easier one gives the believers a break and reminds them of Allaah’s wish of good for them.

ډیرو عالمانو په دې موضوع خاص کتابونه تالیف کړي. شاید تر ټولو لومړی یې د قتادة بن دعامة (وفات ۷۳۷ع / ۱۱۸ه) کتاب الناسخ والمنسوخ في کتاب الله و‌ؤ، چې قتادة د تابعینو له جملې د یو مشهور حدیث عالم دی. نور مشهور عالمان چې په دې موضوع کې یې کتابونه لیکلي، ابن حزم ظاهري (وفات ۹۳۲ع / ۳۲۰ه)، احمد بن محمد نحاس (وفات ۹۵۰ع / ۳۳۸ه)، مکي بن ابي طالب (وفات ۱۰۴۶ع / ۴۳۷ه) او ابن الجوزي (وفات ۱۲۰۱ع / ۵۹۷ه) دي.54

Many scholars compiled books specifically on this topic. Perhaps the earliest of these was an-Naasikh wa al-Mansookh fee Kitaab Allaah, by Qataadah ibn Di‘aamah (d. 737 CE/118 AH), a prominent hadeeth scholar from among the taabi‘een. Other famous scholars who compiled works on the subject were Ibn Hazm ath-Thaahiree (d. 932 CE/320 AH), Ahmad ibn Muhammad an-Nahhaas (d.950 CE/338 AH), Makee ibn Abee Taalib (d. 1046 CE/ 437AH) and Ibn alJawzee (d. 1201 CE/597 AH).54