الله تعالىٰ د خپل وحي یوه برخه پیغمبرانو ته په مستقیم ډول، پرته له کومې واسطې څخه، رسولې ده. دا ډول وحي یا د پیغمبر د خوب په حالت کې لیدلو (رویاوو) په بڼه راغلې، یا د نور د پرده له شا څخه د الله تعالىٰ د خبرو په بڼه. (a) رښتونې خوبونه: خداى تعالىٰ د امرونو په شکل د پیغمبرانو په خوبونو کې ورسولې، داسې خوبونه چې د راتلونکو پیښو سمې انځورونه یې ورکول.

A portion of Allaah’s revelation was communicated directly to the prophets without any intermediary. This form of revelation came either as visions during a prophet’s sleep, or in the form of words spoken by Allaah from behind a veil of light. (a) True Dreams: Divine commands were communicated to the prophets in their sleep in the form of dreams that gave them accurate glimpses of future events.

عائشه رضي الله عنها فرمایي: «د رسول الله ﷺ ته وحي د ښې خوبونو په شکل پیل شو. هغه هر خوب چې ویده کیده، هغه په سهار کې د سپیدې په څیر ښکاره کیده.» دا د وحي ډول د نبي ﷺ د ویښې حالت د لوی بار لپاره د هغه د تیاری یوه ډیره نرمه لار وه. ځینې وختونه خوبونه پیغمبرانو ته ځینې کارونه کولو ته لارښوونه کوله، لکه د ابراهیم علیه السلام په قضیه کې، چې قرآن کریم دا په دې ډول یادوي چې هغه خپل زوی اسماعیل ته وویل:

‘Aa’ishah, said, “Revelation to the Prophet (r) first began as righteous11 visions in his sleep. Whenever he saw a vision, it would occur as surely as the break of the day.” 12 This form of revelation was a very gentle means of preparing the Prophet (ﷺ) for the tremendous burden of revelation in the waking state.Sometimes visions directed the prophets to perform certain acts, as in the case of Prophet Ibraaheem, who is recorded in the Qur’aan as saying to his son Ismaa‘eel,

اسماعیل کا جواب اس طرح نقل ہوا ہے:

Ismaa‘eel’s reply is recorded as follows:

په یقین سره دواړو، پیغمبر ابراهیم او د هغه زوی، دا پوهیدل چې دا خوب یو الهي حکم دی چې دوی یې باید پوره کړی.

Both Prophet Ibraaheem and his son knew that the vision was a divine command which they had to fulfill.

قرآن کریم کی یوں واحد سورت جس کے بارے میں روایت ہے کہ وہ خواب میں نازل ہوئی، سورۃ الکوثر ہے۔ صحابی انس بن مالک رضی اللہ عنہ نے فرمایا: "ایک بار رسول اللہ ﷺ ہمارے درمیان مسجد میں تھے کہ آپ ﷺ کو اونگھ آ گئی، پھر آپ ﷺ نے سر اٹھایا اور مسکرا رہے تھے۔ میں نے عرض کیا: اے اللہ کے رسول ﷺ! آپ کو کس بات نے ہنسایا؟ آپ ﷺ نے فرمایا: ابھی ابھی مجھ پر ایک سورت نازل ہوئی ہے۔ پھر آپ ﷺ نے یہ آیات پڑھیں: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ}"

The only soorah of the Qur’aan reported to have been revealed in a vision was Soorah al-Kawthar. The sahaabee Anas ibn Maalik said, “Once while Allaah’s Messenger (r) was among us in the masjid, he dozed off, then raised his head, smiling. I asked him, ‘What has amused you, O Messenger of Allaah (r)?’ He replied, ‘A soorah has just been revealed to me.’ Then he recited, ‘In the name of Allaah, the Most Compassionate, the Most Merciful,

دا باید په یاد وساتل شي چې ریښتیني خوبونه یوازې د پیغمبرانو لپاره نه دي محدود.15

It should be noted that true dreams are not restricted to the prophets only.15

مګر د عامو خلکو ریښتیني خوبونه د پیغمبرانو د ریښتینو خوبونو په شان نه دي. د پیغمبرانو هر خوب ریښتینی و؛ له همدې امله د هغوی خوبونه د لارښوونې یو معتبر سرچینه دي. په بل اړخ کې، عام انسان یوازې هغه وخت پوهیږي چې خپل خوب ریښتینی دی که چیرې هغه پوره شي. د عامو خلکو خوبونه ډیر زیات د یادونو، خیالونو او د شیطانانو لخوا اچول شوو بدو خوبونو یو ګډوډ ترکیب وي، او کله کله ریښتینی خوبونه هم پکې راځي. له همدې امله څوک نشي کولای چې د خپل کوم خوب په ریښتینوالي ادعا وکړي، مخکې له دې چې هغه پیښ شي.

However, true dreams of common people are not the same as the true dreams of the prophets. Every dream of the prophets was a true dream; hence, their dreams are a reliable source of guidance. On the other hand, ordinary persons only know that their dreams are true if and when they come true. The ordinary person’s dreams are mostly a mixture of recollections, fantasies, and evil dreams implanted by the devils, with occasional true dreams. Hence, one cannot claim any of one’s dreams to be true before its occurrence.

(ب) الهی کلام: د انبیاؤ سره د الله تعالیٰ د مستقیم اړیکې دویمه طریقه داسې وه چې د الله تعالیٰ خبرې په مستقیم ډول ټاکلو.: په دې صورت کې د الله تعالیٰ خاصې خبرې ښکاره وې، په دې حال کې چې انبیاء بیدار وو، مګر یوه د نور پرده د دوی او الله تعالیٰ ترمنځ حائل وه او دوی ته د هغه لیدل ممکن نه وو.16

(b) Divine Speech: The second method of direct communication by Allaah with His prophets took the form of direct speech, in which the actual words of Allaah were spoken to the prophets. In this case, the prophets were in a waking state, but a veil of light separated them from Allaah and prevented them from seeing Him.16

یوں معلوم ہوتا ہے کہ اس قسم کا رابطہ ہمارے علم کے مطابق صرف دو نبیوں کے ساتھ پیش آیا۔

This form of communication only occurred with two prophets, as far as we know.

لومړی یې پیغمبر موسیٰ و، چې په اړه یې الله تعالیٰ په قرآن کې دا وفرمایل:

The first of those was Prophet Moosaa, about whom Allaah stated the following in the Qur’aan:

دا د خبرو اترو طریقه ظاهراً د حضرت موسیٰ علیه السلام د وحی د اخیستلو اصلي لاره وه، او همدا وجه ده چې هغه ته "کلیم الله" (هغه څوک چې الله ورسره خبرې کړې) لقب ورکړل شوی.18

This method of communication was apparently the main way in which Prophet Moosaa received revelation, hence his title “Kaleemullah” (the one to whom Allaah spoke).18

دویم پیغمبر چې د الله تعالیٰ مستقیم خبرې یې اوریدې، پیغمبر محمد ﷺ و. خو دا پیښه د هغه د نبوت په دوره کې یوازې یو ځل پیښه شوه؛ د پیغمبر ﷺ د آسمانونو ته د پورته کیدو (معراج) په وخت کې.19

The second prophet to listen to the direct speech of Allaah was Prophet Muhammad (r). However, this pheno-menon occurred on only one occasion during his prophethood; at the time of the Prophet’s ascension up into the heavens (Mi‘raaj).19