14.3 د جدال (بحث او مناقشه)
14.3 The Jadal (debate)
د منطقي دلیلونو په واسطه د قانع کیدو خواهش د انساني طبیعت یوه برخه ده.
The desire to be convinced by logical arguments is a part of human nature.
عموماً انسانان د بحث او مناقشې خوښوي، حتی په هغو شیانو کې هم چې د دوی محدود علم نه شي تصدیقولی چې سم دي یا غلط. الله تعالی په قرآن کې د دې طبیعت طرف ته اشاره کړې ده، و فرمایي:
Human beings, generally speaking, like to argue and debate even about things which their limited knowledge cannot verify to be correct or incorrect. Allaah alluded to this nature in the Qur’aan, saying,
په حقیقت کې، انسان تر ټولو زیات جدل کوونکی مخلوق دی! ټکی: 40
“Certainly, the human being is the most argumen-tative creature!” 40
له همدې امله، الله تعالیٰ نبي ﷺ ته امر وکړ چې له مشرکانو سره بحث وکړي، خو یوازې په نرمه طریقه، څو د دوی زړونه نرم شي:
Consequently, Allaah ordered the Prophet (r) to enter into debates with the pagans, but only in a gentle way which might move their hearts:
هغه ته د خپل رب د لاری طرف ته په حکمت او ښه پند سره وبلئ، او له هغوی سره په ښه طریقه بحث وکړئ۔ 41
“Call to the path of your Lord with wisdom and good admonishment and debate with them in the best way.” 41
هغه همداسې مسلمانانو ته اجازت ورکړ چې د حق د ښکاره کولو لپاره له عیسویانو او یهودو سره خبرې وکړي۔
He also allowed Muslims to have discussions with the Christians and Jews in order to bring the truth to light:
په غوره طریقه سره یوازې هغو خلکو سره بحث وکړئ چې د آسماني کتابونو پیروي کوي۔ 42
“Only debate in the best manner with the people who follow revealed books.” 42
چونکه قرآن کریم انسان سے خطاب کرتا ہے، اس لیے یہ بالکل فطری ہے کہ مضامین پیش کرتے وقت انسانی فطرت کے اس پہلو کو ملحوظ رکھا جائے۔ اسی بنا پر پورے قرآن میں مناظرے (جدال) کی بہت سی مثالیں ملتی ہیں۔ تاہم قرآن میں پیش کیے گئے دلائل نہایت سادہ اور آسانی سے سمجھ میں آنے والے ہیں، کیونکہ وہ ہمیشہ کسی نہ کسی طرح مشاہدے میں آنے والی حقیقتوں پر انحصار کرتے ہیں تاکہ غیر مشاہدہ شدہ امور کو ثابت کیا جا سکے۔
Since the Qur’aan addresses man, it is only natural that this aspect of human nature be taken into account when topics are presented. Hence, numerous examples of debate (jadal) can be found throughout the Qur’aan. However, the arguments raised in the Qur’aan are very simple and easily understood, as they always rely in one way or another on observable facts to prove the unobservable.
دقرآن کریم کے څو ډوله دلیلونه:
The following are a few types of arguments found in the Qur’aan:
۱. د تخلیق هماهنګي یو واحد خالق ته اشاره کوي:
1. Harmony in creation implies a single creator:
"که په آسمانونو او ځمکه کې د الله پرته نور معبودان وای، نو دواړه به ویجاړ شوي وای." ۴۳
“If there were in the (heavens and earth) gods beside Allaah, they would be ruined.” 43
هغه به بې نظمي وي، پرته لدې چې ټول يې په يوه خبره اتفاق کړی وای يا د دوی له يو چا فيصلې ته غاړه ايښې وای. اتفاق يا تسليم کيدل دواړه د عاجزۍ او کمزورۍ معنا لري، او داسې کمزوري هيڅکله د حقيقي خالق صفت نه شي کېدای. په حقيقت کې، د کمزورۍ داسې توصيفات د کائنات خالق د هغه انسانانو د کورنۍ په کچه راښکته کوي چې يو بل سره جنجال کوي، هغسې لکه څنګه چې يونانيانو، روميانو، هندوانو، مصريانو او نورو خپل خدايان تصور کړي وو.
be chaos unless they all agreed or they submitted to the decision of one of them. Agreement or submission both imply an inability and weakness which no true creator should possess. In fact, such descriptions of weakness reduce the Creator of the universe to the status of a squabbling family of human beings in the way that the Greeks, Romans, Hindus, and Egyptians, etc., imagined their gods to be
۲۔ د تخلیق پروسه د بیا تخلیق (قیامت) امکان مفهوم ورکوي:
2. The process of creation implies the possibility of re-creation (resurrection):
ایا انسان فکر کوی چې هغه به له مسؤولیته بېلاسه پریږدل کیږي؟ ایا هغه د اچول شوي منې یوه ساده څاڅکی نه و؟ ‹44› بیا هغه یوه د ژوندۍ ځړۍ په څېر کتلۍ شو چې الله هغې ته شکل او توازن ورکړ؟ او له هغې نه یې نارینه او ښځینه جوړه کړل؟ ایا هغه ذات چې دا کارونه یې کړي دي، مړو ژوندي کولو توان نه لري؟ ‹45›
“Does the human being think that he will be left without responsibility? Was he not first a mere drop of ejaculated sperm?44 Then he became a leech-like clot which Allaah gave form and balance? And from it He made the sexes, male and female? Is not the One who did this able to give life to the dead?” 45
که څوک د انسان په شگفت انداز پیدا کیدو او د دومره ټیټ اصل څخه د هغه په جوړیدو فکر وکړي، نو د انسانیت د بیا پیدا کیدو او د قیامت د راپاڅیدو په تصور کې باید هیڅ ستونزه نه وي. ځکه د یوه شي بیا جوړول تل د هغه د لومړني پیدا کولو څخه اسانه وي، لکه څنګه چې الله تعالی په ښکاره ډول فرمایلي دي
If one reflects on how humans are wondrously created and molded from such lowly origins, there should be no difficulty in conceiving the re-creation and resurrection of humanity. For the re-creation of a thing is always easier than its initial creation, as Allaah explicitly stated
او هغه ذات دی چې مخلوق پیل کوي، بیا به یې بیرته پیدا کوي، او دا د هغه لپاره اسانه ده۔ ۴۶
“And He is the One Who originates the creation, then He will reproduce it, and it is easier for Him.” 46
40 سورۃ الکہف (18):54۔ دا آیت همدا رنګه هم ژباړل کیدای شي: "یقیناً انسان له هرڅه زیات جدل کوونکی دی۔"
40 Soorah al-Kahf (18):54. The verse could also be translated, “Certainly, humanity is more than anything argumentative.”
سورة النحل (۱۶):۱۲۵
41 Soorah an-Nahl (16):125.
سورۀ العنکبوت (۲۹):۴۶
42 Soorah al-‘Ankaboot (29):46.
سورة الأنبياء (21):22
43 Soorah al-Ambiyaa’ (21):22.
د "منی" لفظ عموماً د نارینه نطفې په معنا ترجمه کیږي، مګر دا د ښځې د اوبو لپاره هم کارول کیدای شي.
44 The word manee is usually translated as sperm, but it can refer to the fluid of the female as well.
د صحیح مسلم، ټوک ۱، پاڼې ۱۸۱-۱۸۲، شمېره ۶۱۴ وګورئ۔
See Sahih Muslim, vol. 1, pp. 181-2, no. 614.
د سورت القیامہ (۷۵) آیات ۳۶ تر ۴۰ ترجمه: {ایا انسان گمان کوي چې هغه به بې کاره پرېښودل شي؟} {ایا هغه د منی له یوه تویېدونکي نطفې څخه نه و چې تویول کېږي؟} {بیا هغه یوه ځوړنده (ځړېدلې) وینه شوه، نو [الله] هغه پیدا کړ او بشپړ یې کړ،} {نو له هغې څخه یې دوې ژوی (نارینه او ښځینه) جوړ کړل.} {ایا هغه [الله] پر دې نه دی توان لرونکی چې مړي ژوندي کړي؟}
45 Soorah al-Qiyaamah (75):36-40.
سورۀ الروم (۳۰): ۲۷
46 Soorah ar-Room (30):27.