دا جوړه مفهومونه د ‘عام او خاص له جوړو مفهومونو سره ورته والی لري. یو لوی توپیر دا دی چې هغه کلمه چې ‘عام ده د هغې ټولګې ټول غړي چې نوم یې اخلي شامل کوي، په داسې حال کې چې د مطلق کلمه عموماً د ډېرو څخه هر یو ته پلی کېږي، خو ټولو ته نه.93 د مثال په توګه، که زه کور ته د راتلونکي خدمتګار ته ووایم: "هر هغه لوړ لیسه فارغ شوی چې کور ته راځي، لس ډالره ورکړه"، دا جمله عام ده.

This pair of concepts is similar to the paired concepts, ‘aamm and khaass. A major difference is that the word which is ‘aamm encompasses every member of the category it names, whereas the mutlaq word usually applies to any one of a multitude, but not to all.93 For instance, if I say to a servant, “Give ten dollars to every high school graduate who comes to the house,” this expression is ‘aamm.

نوکر به زما د امر سره موافقه نه کوي، مګر دا چې هغه هر هغه شخص ته چې دغه صفتونه لري لس ډالره ورکړي. له بلې خوا، که ما ورته وویل: "یو مسکین (بې وزله) سړي ته لس ډالره ورکړه"، نو دا عبارت مطلق دی. هغه به موافقه کوونکی وي که چیرې دا پیسې یوازې یو داسې شخص ته ورکړي چې بې وزله دی.

The servant would not be in compliance with my command unless he gives ten dollars to every individual who meets those qualifications. On the other hand, if I told him, “Give ten dollars to a (miskeen) poor person,” 94 this expression is mutlaq. He would be in compliance if he gave it to a single individual who is poor.

المطلق هو لفظ أو عبارة تدل على معنى غير مجازي دون أن تُقيَّد بأي قيد، وهو يشير إلى نوع من الأشياء دون تعيين، ويرد غالباً في صورة اسم نكرة في جملة مثبتة. فألفاظ مثل "عبدٌ"، و"كرسيٌّ"، و"كلبٌ" تُعدّ مطلقة، بينما تُعدّ "عبدٌ مؤمنٌ"، و"كرسيٌّ معدنيٌّ"، و"رجلٌ فلبينيٌّ" كلها مقيَّدة، لأن كل اسم نكرة منها قد تقيَّد وتخصَّص بصفة.

The mutlaq may be defined as a word or phrase which expresses a nonfigurative idea without placing any limitations on it. It refers to one type of thing without being specific and usually occurs in the form of an indefinite noun (annakirah) in an affirmative statement. Terms like “a slave,” “a chair,” or “a dog” would be mutlaq, whereas “a believing slave,” “a metal chair,” or “a Filipino man” would all be muqayyad, because each indefinite noun has been qualified and restricted by an adjective (sifah).

الله تعالیٰ په قرآن کریم کې فرمایي چې د الله تعالیٰ په نوم د قسم ماتولو کفاره دا ده چې

Allaah states in the Qur’aan that the expiation for breaking oaths in God’s name is either,

د غلامانو د ازادولو لپاره د غلام د ډول څخه هیڅ محدودیت نشته. په لاندې آیت کې مګر د غلام ډول محدود شوی دی:

There are no limitations as to what type of slave may be freed. However, the type of slave has been restricted in the following verse:

د اصول الفقہ د عالمانو له هغو مسئلو څخه چې بحث پرې شوی، یو دا دی چې د قرآن او سنت له یوه متن څخه یو مقید عبارت، په بل متن کې د مطلق عبارت سره تطبیق کول جائز دي که نه. د دې وسیلې (د استنباط د یوې طریقې) د جواز په اړه څو حالتونه داسې دي چې عالمانو پرې اتفاق کړی، او نور حالتونه داسې دي چې عالمان متفق دي چې پکې دا کار روا نه دی، او داسې حالتونه هم دي چې په هغو کې یو څه اختلاف شتون لري. د دې مسئلې د روښانه کولو لپاره، مطلق او مقید آیتونه د هغو سببونو (د نزول د سبب) او د هغو احکامو د موافقت یا مخالفت له مخې، څلورو اصلي ډلو کې ایښودل شوي دي.

One of the issues discussed by the scholars of usool al-fiqh is the permissibly of applying a muqayyad expression from one text of the Qur’aan or Sunnah to a mutlaq expression in another text. There are certain circumstances in which there is consensus of the permissibility of this deductive tool, and there are other circumstances where scholars agree it is not allowed to do so, and there are circumstances in which there is some difference of opinion. In order to clarify the issue, the mutlaq and muqayyad verses have been placed in four main categories in relation to the underlying reason (sabab) for their revelation and the agreement or disagreement of the rules (hukm) which they contain.

د قسم د کفارې په لړ کې د هغې څلورمې څرګندې مثال دا دی، یعنې د الله تعالیٰ په نوم د ورکړل شوي قسم د ماتولو کفاره، چې هغه درې ورځې روژه نیول دي. دا اصل په قرآن کې مطلق راغلی دی، لکه څنګه چې دا آیت وايي:

An example is the fourth option in atoning (kaffaarah) for breaking an oath taken in Allaah’s name, i.e., to fast three days. This principle is mutlaq in the Qur’aan as follows:

البته در قرائت ابن مسعود، دا لفظ مقيّد وو.

However, in the recitation of Ibn Mas‘ood, it was muqayyad:

لهذا حکم بعض علماء په دې بنسټ چې کله چې سبب (د الله تعالیٰ په نوم د قسم ماتول) او حکم (روژه) دواړو قرائتونو کې یو شان وي، نو مطلق حکم باید د مقید قرائت له مخې وګڼل شي۔ په دې کټګورۍ کې د مقید متن د مطلق متن باندې د تطبیق د اعتبار په اړه عمومي اتفاق شتون لري، په دې شرط چې دواړه متنونه صحیح وي۔

Thus, some scholars ruled that since the sabab (breaking an oath taken in Allaah’s name) was the same in both recitations, and the hukm (fasting) was the same, the mutlaq rule should be understood according to the muqayyad recitation. There is general agreement about the validity of applying the muqayyad text to the mutlaq text in this category, as long as both texts are authentic.

دَ هغه قضیې په شان چې علماء اکثره د مطلق د مقید سره د تطبیق په صحت متفق دي، د وینې د خوړلو حرام کیدل دي. د قرآن کریم په څو آیتونو کې وینه د مطلق عبارت سره حرام شوې ده.

A similar case where most scholars agree on the validity of applying the muqayyad to the mutlaq is the prohibition of eating blood. In several verses of the Qur’aan, blood is prohibited with a mutlaq expression:

لیکن د سورۃ الأنعام په ۱۴۵ آیت کې الله تعالی فرمایي،

However, in verse 145 of Soorah al-An‘aam, Allaah says,

چونکه مطلق او مقید دواړه د حرام خوړو په اړه راځي، نو دا خبره صحیح ده چې حرام وینه یوازې هغه ده چې بهول شوې وي. له همدې امله هغه وینه چې د غوښې پخلي پر مهال له غوښې څخه راځي، حرام نه ده.99

Since the mutlaq and the muqayyad both deal with prohibited foods, it is valid to say that the only type of prohibited blood is that which is poured forth. Therefore, the blood that seeps from meat while it is being cooked is not prohibited.99

دې ډول یوه بېلګه د وضو او تیمم په ترسره کولو کې د لاسونو پاکولو قضیه ده۔ د طهارت په آیت کې

An example of this category is the case of cleaning the hands100 during the performance of wudoo’ and tayammum.101 In the verse on purification,

په وضو کې د "لاسونو" لفظ مقید دی؛ په داسې حال کې چې د تیمم په اړه همدې آیت کې دغه لفظ مطلق پاتې دی:103

the word “hands” in making wudoo’ is muqayyad; whereas in the same verse concerning tayammum, it is left mutlaq:103

په دې مثالونو کې سبب (د طهارت د حالت له لاسه ورکول) په دواړو حالتونو کې یو شان دی؛ خو حکم توپیر لري، ځکه چې د وضو په کې اوبه کارول کیږي او ډیر بدن ځایونه مینځل کیږي، پداسې حال کې چې تیمم کې یوازې مخ او لاسونه د خاورو سره مسح کیږي. له همدې امله، مطلق باید د مقید په رڼا کې تفسیر نشي. په حقیقت کې، صحیح احادیث چې د تیمم بیان کوي، د لاسونو حد تر ګټو (ګوتو) پورې ټاکي. صحابي عمار بن یاسر روایت کوي چې نبي ﷺ ده ته امر وکړ چې خپل دواړه لاسونه یو ځل په ځمکه وهي، پر هغو پف وکړي، بیا خپل مخ او لاسونه ومسح کړي، کیڼ لاس پر ښي لاس، تر ګټو پورې.105

In these examples, the sabab (loss of one’s state of purity) is the same in both cases; however, the hukm is different in that water is used in the case of wudoo’ and more body parts are cleaned; whereas dust is used only on the face and hands in the case of tayammum. Hence, the mutlaq should not be interpreted according to the muqayyad. In fact, authentic hadeeths describing tayammum specify the wrists as the limit. The sahaabee ‘Ammaar ibn Yaasir reported that the Prophet (ﷺ) told him to strike both of his hands on the ground once, blow on them, and then wipe his face and hands, left hand on right, up to the wrists.105

د کفارې (کفّارہ) پہ توګه د مځکې د غلام آزادول د دې کټګورۍ یوه ښه بیلګه ده. د غیر ارادي وژنې په حالت کې، «رقبه» (غلام) لفظ مقيد دی.

The atonement (kaffaarah) of freeing a slave is a good example of this category. In the case of accidental murder, the word slave is muqayyad:

لیکن د ظِهار په صورت کې (۱۰۷) کلمه مطلق ده:

But in the case of thihaar 107 the word is mutlaq:

دې ځای کې د مطلق د مقید پر بنسټ تفسیر کولو ته هیڅ بنسټ نشته. د یو مؤمن ژوند اخیستل شوی، نو له دې امله شرط دا دی چې آزاد شوی غلام مؤمن وي؛ خو د ظهار یا نورو قسمونو د ماتولو په صورت کې د هر ډول غلام آزادول کافي دي.

There is obviously no basis here for interpreting the mutlaq according to the muqayyad. A believer’s life was taken, hence the requirement is that the freed slave be a believer; whereas in the case of breaking of oaths made by thihaar or otherwise, the freeing of any slave is sufficient.

په وضو او د غل کولو په حکم کې د لاس مثال یو داسې بیلګه ده. په پاکۍ اړوند هغه آیت کې چې مخکې یادونه شوې، لاس د «إلى المرافق» (تر زنګونو پورې) په عبارت سره مقید شوی دی، خو د غل کولو په حکم کې دا قید نه دی راوړل شوی او مطلق پاتې دی. دا ټکی په پام کې ونیسئ.

An example of this category is in the case of the hand in wudoo’ and theft. In the verse on purification previously mentioned, the hand is made muqayyad by the phrase, “up to the elbows,” but in the case of theft, it is left mutlaq. Consider the following:

دلته هم مطلق د مقید په واسطه تخصیص نه کیږي، په ځانګړې توګه داسې چې په روایت کې راغلي دي چې نبي کریم ﷺ د لاس پرې کولو حد د مڼې تر ځایه محدود کړ، او همداسې خلفاي راشدین هم کړی دی.110

Here again, the mutlaq cannot be specified by the muqayyad, especially since it was reported that the Prophet (ﷺ) limited the amputation of hands to the wrist and so did the Righteous Caliphs.110