د «قرآن» لفظ، چې یو مصدر دی، د معنا له پلوه د «قراءة» سره برابر دی، ځکه دواړه د «قرأ» له فعل څخه راځي، چې معنا یې «لوستل» ده. يعني قرآن په لغت کې د «لوستلو یا تلاوت کولو» معنا لري۔ ۲۷ خو د «قرآن» اصطلاح په تاریخي ډول د هغه کتاب لپاره کارول شوې ده چې د پیغمبر محمد ﷺ ته نازل شوی و. «قرآن» دا لفظ د دې کتاب په ډیرو ځایونو کې د ځان لپاره ذکر شوی دی، د بېلګې په توګه:

The word “Qur’aan,” a verbal noun, is equivalent in meaning to “qiraa’ah,” as both come from the verb “qara’a” which means “to read.” That is, Qur’aan literally means “a reading or reciting.” 27 However, the term “Qur’aan” has been historically used specifically to refer to the book which was revealed to Prophet Muhammad (ﷺ). The term “Qur’aan” is mentioned in a number of places throughout the book in reference to itself. For example:

د قرآن نوم هم د ټول قرآن لپاره کارول کیږي، لکه څنګه چې مخکې یادې شوې آیت کې، او هم د هرې آیت یا د آیتونو هر ډلې لپاره، لکه څنګه چې لاندې آیت کې:

The name Qur’aan is used to refer to both the Qur’aan as a whole, as in the previously quoted verse; as well as to each verse or group of verses, as in the following verse:

دا کتاب نورو نومونو سره هم یاد شوی دی؛ د مثال په توګه، الفرقان (جلا کوونکی).

The Book has also been referred to by other names; for example, the Furqaan (The Distinction):

او ذکر (یادونه)،

and the Thikr, (The Reminder):

قرآن د الله تعالی هغه کلام دی چې عربي ژبه کې، په یوه منظم او اهنګ لرونکي شکل کې د محمد ﷺ ته نازل شو. د هغه تلاوت په عبادتونو کې کارول کیږي، او د هغه لنډه سورت هم د معجزې ماهیت لري.

The Qur’aan could be defined as Allaah’s words which were revealed in Arabic in a rhythmical form to Prophet Muhammad (r). Its recitation is used in acts of worship and its smallest chapter (soorah) is of a miraculous nature.

د نبي ﷺ هغه الهامي خبرې چې صحابه کرامو ثبت کړې، عموماً حدیث په نوم یادیږي. مثال په توګه، د نبي ﷺ صحابي عمر بن الخطاب روایت کوي چې هغه یوځل وفرمایل:

The Prophet’s divinely inspired statements which were recorded by his followers are generally referred to as hadeeths. For example, the Prophet’s companion (sahaabee), ‘Umar ibn al-Khattaab, reported that he once said,

مګر د خپلو ځینو خبرو په اړه، پیغمبر ﷺ هغه څه چې ویلي یې، الله ته منسوب کړي؛ د بېلگې په توګه، بل صحابي، ابوهریره، روایت کوي چې پیغمبر ﷺ وویل:

However, in some of his statements, the Prophet (r) attributed what he said to Allaah; for example, another sahaabee, Aboo Hurayrah, reported that the Prophet (r) said,

د دې ډول حدیث د پخوانی ډول څخه د توپیر لپاره، دا ته حدیث قدسي (مقدس حدیث) ویل کیږي، او پخوانی ډول ته حدیث نبوي (د نبي ﷺ حدیث) ویل کیږي.

In order to distinguish this type of hadeeth from the previous type, it is referred to as hadeeth qudsee (sacred hadeeth) and the former referred to as hadeeth nabawee (prophetic hadeeth).

قرآن کریم، البتہ، متعدد وجوہات کی بنا پر حدیثِ قدسی کی مانند نہیں ہے۔ اول یہ کہ قرآن کریم اللہ کی طرف سے ہے، اس کے الفاظ بھی اور اس کے معانی بھی، جبکہ حدیثِ قدسی کے معاملے میں اس کے معانی اللہ کی طرف سے ہیں لیکن اس کے الفاظ نبی کریم ﷺ کے ہیں۔ دوم یہ کہ اللہ تعالیٰ نے عربوں اور عمومی طور پر تمام انسانوں کو چیلنج کیا کہ وہ قرآن کی کسی ایک سورت کے مانند ہی کوئی سورت لے آئیں، اور ان کا ایسا کرنے سے عاجز رہنا اس کے معجزانہ ہونے کا ثبوت ہے۔ حدیثِ قدسی کے معاملے میں ایسا نہیں ہے۔ سوم یہ کہ قرآن کی تلاوت نماز میں کی جاتی ہے اور وہ خود عبادت کی ایک صورت شمار ہوتی ہے۔ نبی کریم ﷺ نے فرمایا،

The Qur’aan, however, is not the same as hadeeth qudsee for a number of reasons. First, the Qur’aan is from Allaah both in its wording and in its meaning, while in the case of hadeeth qudsee, its meaning is from Allaah but its wording was the Prophet’s (ﷺ). Second, Allaah challenged the Arabs and mankind in general to produce even a chapter equivalent to one of the Qur’aan’s chapters, and their inability to do so proves its miraculous nature. This is not so in the case of hadeeth qudsee. Third, the recitation of the Qur’aan is used in salaah and is itself considered a form of worship. The Prophet (r) said,

البته د حدیث قدسي تلاوت د دې ځانګړتیاوو هیڅ یو هم نه لري۔35

However, the recitation of hadeeth qudsee carries none of these properties.35