د سورۃ الدخان (۴۴): ۱-۳

36 Soorah ad-Dukhaan (44):1-3.

سورة القدر (۹۷):۱

37 Soorah al-Qadr (97):1.

سورۃ البقرہ (۲:۱۸۵)

38 Soorah al-Baqarah (2):185.

[الحاکم نے المستدرک میں روایت کیا، جلد 2، صفحات 665-6، نمبر 4216] Note: The user's text contains "Prophet (r)" and "Ibn 'Abbaas" in the source; I translate faithfully. Pashto translation follows. ۳۹ دا روایت امام حاکم په "المستدرک" کې (جلد ۲، صفحې ۶۶۵-۶، شمېره ۴۲۱۶) راوړی دی۔ که څه هم دا خبره ابن عباس رضی الله عنهما د نبي کریم ﷺ ته منسوب نه ده کړې، خو دا د غیبي څیزونو پورې اړه لري او د عقل او رایې په بنسټ نه شي ویل کېدای۔ د سند یو راوي الاعمش ثقه دی، خو هغه "مدلس" دی، یعنې د هغه روایتونه نه شي منل کېدای، مګر داچې هغه په صراحت سره ووایي چې دا حدیث یې له هغه کس څخه اوریدلی دی چې ده یې ورته منسوب کړی۔ دلته هغه داسې نه دی کړی، نو سند ضعیف دی۔

39 Collected by al-Haakim in al-Mustadrak, vol. 2, pp. 665-6, no. 4216. Although the statement was not raised by Ibn ‘Abbaas to the Prophet (r), it relates to the unseen world and could not have been made on the basis of reasoning. One of the narrators in the isnaad, al-A‘mash is reliable, but he is a mudallis, which means his reports cannot be accepted, unless he explicitly states that he heard the hadeeth from the person he attributed it to. He didn’t do that here, so the isnaad is weak.

40 د امام نسائي له خوا په السنن الكبرى، ج ۵، ص ۷، شمېره ۷۹۹۱ کې روایت شوی، او د امام طبراني له خوا په المعجم الكبير کې هم نقل شوی. د طبراني د سند په لړ کې یو ضعیف راوي شامل دی. د نسائي ټول راویان معتبر دي، خو په هغو کې یو راوي الأعمش دی. په دې روایت کې هم هغه څوک چې دا حدیث یې له هغه منسوب کړی، په صراحت سره نه دی ویلي چې دا حدیث يې له هغه څخه اورېدلی دی، نو له همدې امله دواړه سندونه ضعیف دي. په هرحال، نسائي په همدې باب کې دوه نور تایید کوونکي روایتونه د صحیح سندونو سره راوړي دي. دواړه د لیلة القدر په شپه د قرآن کریم د لومړۍ آسمان ته د لېږدولو ذکر کوي، خو په دواړو کې د بیت العزة یادونه نشته.

40 Collected by an-Nasaa’ee in as-Sunan al-Kubraa, vol. 5, p. 7, no. 7991, and by at-Tabaraanee in al-Mu‘jam al-Kabeer. At-Tabaraanee’s isnaad includes a weak narrator. Nasaa’ee’s narrators are all reliable, but one of them is al-A‘mash. In this version also, he didn’t explicitly state that he heard the hadeeth from the person he attributed it to, so both isnaads are weak. However, anNasaa’ee collected two supporting narrations with authentic isnaads in the same chapter. They both mention the transferal of the Qur’aan to the lowest heaven during Laylatul-Qadr, but they don’t mention Bayt al-‘Izzah.

41 السیوطی وایي: «دا چې پخوانۍ کتابونه په یو ځل نازل شوي وو، د علماؤ له خبرو څخه ښکاره ده، تر دې حده چې عملاً ورته اجماع ویلی شو. په دې سرہ، زه ځینې معاصر مشهور علماء لیدلي چې دا موقف یې پوښتنې ته اچولی، ویلي دي چې د دې لپاره هیڅ دلیل نشته، او حقیقت کې دا کتابونه د قرآن په شان د یوې مودې په اوږدو کې نازل شوي دي. زه وایم سم موقف لومړی دی. د دې دلیلونو له جملې څخه د سورۀ الفرقان آیت [32] دی: ﴿او هغه کسان چې کافر شول وایي: ولې قرآن په یو ځل پرې نازل نه شو؟ (داسې نازل شو) ترڅو ستا زړه پرې قوي کړو، او موږ دا په ښې ترتیب سره ترتیب کړی دی.﴾ ابن ابي حاتم د سعيد بن جبير څخه روایت کوي، هغه د ابن عباس څخه نقل کوي چې یهودو وویل: اې محمد ﷺ، ولې قرآن په یو ځل نازل نه شو، لکه څنګه چې تورات موسی ته په یو ځل نازل شو؟ بیا دا آیت (د سورۀ الفرقان) نازل شو.» هغه په بل سند سره ورته روایت هم راوړی، خو پوښتونکي مشرکان وو. هغه په قتادة او السدي څخه هم ورته روایتونه راټول کړي دي.

41 As-Suyootee says, “That the previous books were revealed all at once is well known from the statements of the scholars, such that it may practically be called ijmaa‘. However, I have seen some prominent contemporary scholars questioning this position, saying that there is no evidence for it and that, in fact, they were revealed over a period of time like the Qur’aan. I say the correct position is the first one. Among the evidences for that is the verse [32] from Soorah al-Furqaan [“And those who disbelieve say, ‘Why is the Qur’aan not revealed to him all at once?’ (It is revealed) thus so I may strengthen your heart by it, and I have arranged it in right order.”] “Ibn Abee Haatim reports from Sa‘eed ibn Jubayr who quotes Ibn ‘Abbaas that the Jews said, ‘O Muhammad, why wasn’t the Qur’aan revealed all at once, as the Torah was revealed to Moosaa? Then the verse (from Soorah al-Furqaan) was revealed.” He reported by another isnaad a similar report, except that the questioners were idolaters. He gathered similar reports on the authority of Qataadah and as-Suddee.

که تاسو وایست چې قرآن پدې اړه واضح نه دی، او که دا روایتونه صحیح هم وي، دا خبرې کافرانو کړې دي، نو زه به داسې ځواب ورکړم:

“If you were to say that the Qur’aan is not explicit on this, and that even if these reports are authentic, these statements were made by disbelievers, I would reply as follows:

ځکه چې الله تعالیٰ د دوی اعتراض ذکر کړی پرته له دې چې د دوی د ادعا تاریخي حقیقت ردّ کړي، بلکې د (تدریجي نازلولو) د حکمت تشریح یې کړې، دا د دې نښه ده چې د دوی خبره له واقعیت سره سمه وه. که پخواني کتابونه هم په تدریج سره نازل شوي وای، نو د دوی ردّ کول به کافي وو، ځکه چې دا به ویل کېدای شو چې دا د الله تعالیٰ عادي طریقه ده په هغو کتابونو کې چې هغه د پخوانیو پیغمبرانو ته نازل کړي. الله تعالیٰ همداسې ځواب ورکړ هغه اعتراض ته: ‹دا څه رسول دی چې خواړه خوري او په بازارونو کې ګرځي؟› (۲۵:۷) [‹موږ ستا له مخه داسې هېڅ رسولان نه دي لیږلي چې خواړه نه خوري او په بازارونو کې نه ګرځي.› (۲۵:۲۰)]۔ الإتقان في علوم القرآن، ج ۱، ص ۱۲۲۔