په دې خاطر چې د عربو د ځينو لهجو ترمنځ موجود توپیرونه په پام کې ونیول شي، الله تعالی قرآن کریم په اوو مختلفو ډولونو نازل کړ. دا ډولونه د لاندې اوو قبیلو د لهجو سره سمون درلود: قریش، هذیل، ثقیف، هوازن، کنانه، تمیم او یمن. ۲۱ دا مختلف ډولونه مختلف قرآنونه نه وو، ځکه جبریل یوازې د یو قرآن آیتونه رسوله، هغه قرآن چې په آسمانونو کې د محفوظ لوح (اللوح المحفوظ) پر تخته لیکل شوی و.

In order to take into account the various differences which existed among the Arabian dialects, Allaah revealed the Qur’aan in seven different forms. The forms matched the dialects of the following seven tribes: Quraysh, Huthayl, Thaqeef, Hawaazin, Kinaanah, Tameem, and Yemen. 21 These various forms did not represent different Qur’aans, as Jibreel only conveyed verses from a single Qur’aan written on a protected tablet (al-Lawh al-Mahfooth) in the heavens.

However, Jibreel was instructed to recite the verses that he brought in seven forms corresponding to the dialects of the major tribes. The various forms represented the various ways in which the same word might be said according to the various dialects. However, the meanings were all stated the same. The Prophet ﷺ informed most of his companions (sahaabah) of the existence of various readings so that the variation in their readings would not create any discord or division among them. The sahaabee Ibn ‘Abbaas reported that he heard Allaah’s Messenger ﷺ say

However, Jibreel was instructed to recite the verses that he brought in seven forms corresponding to the dialects of the major tribes. The various forms represented the various ways in which the same word might be said according to the various dialects. However, the meanings were all stated the same. The Prophet (ﷺ) informed most of his companions (sahaabah) of the existence of various readings so that the variation in their readings would not create any discord or division among them. The sahaabee Ibn ‘Abbaas reported that he heard Allaah’s Messenger (ﷺ) say

البته ټول صحابه کرام په ټولو قرائتونو په یو وخت کې نه پوهیدل. له همدې امله ځینې وړوکي اختلافات هم پیښ شول، چې دا اختلافات د پیغمبر ﷺ په ژوند کې خپله حل شول. د دې ډول پېښو یوه بېلگه هغه پېښه ده چې د پیغمبر ﷺ یو نږدې ملګری روایت کړې ده. عمر بن الخطاب وویل: «د الله ﷺ د رسول په ژوند کې یوه ورځ ما هشام بن حکیم واورېد چې په لمانځه کې سورة الفرقان لوستل، او ما وليدل چې هغه په داسې ډول لوستل چې پیغمبر ﷺ ما ته ښودلی وه نه و.»

However, not all of the companions were aware of the various readings at the same time. Consequently, some minor disagreements did take place, which were resolved by the Prophet (ﷺ) himself. An example of such cases can be found in the following incident narrated by one of the Prophet’s closet companions. ‘Umar ibn al-Khattaab said, “Once during the lifetime of Allaah’s Messenger (ﷺ), I heard Hishaam ibn Hakeem reciting Soorah al-Furqaan in salaah, and I noticed that he recited it differently from the way in which the Prophet (ﷺ) had taught me.

میں نے اُس کو اُس کی نماز کے دوران میں دبوچنے کا تقریباً ارادہ کر لیا، مگر میں نے اپنا غصہ ضبط کیا یہاں تک کہ وہ اپنی نماز مکمل کر چکا۔ جب اُس نے نماز مکمل کی تو میں نے اُس کی چادر کے گریبان سے اُس کو پکڑ لیا اور کہا: ’’تمہیں یہ سورت کس نے پڑھائی ہے جو میں نے تمہیں پڑھتے سنا؟‘‘ اُس نے جواب دیا: ’’اللہ کے رسول ﷺ نے مجھے یہ پڑھائی ہے!‘‘ میں نے کہا: ’’تم جھوٹے ہو، کیونکہ اللہ کے رسول ﷺ نے تو مجھے یہ سورت اُس طرز کے علاوہ پڑھائی ہے جس طرح تم نے پڑھی ہے!‘‘ پھر میں اُسے گھسیٹتا ہوا اللہ کے رسول ﷺ کے پاس لے گیا اور عرض کیا: ’’میں نے اس شخص کو سورۃ الفرقان ایسے انداز میں پڑھتے سنا ہے جو آپ ﷺ نے مجھے پڑھائی ہے اس کے علاوہ ہے۔‘‘ تو اللہ کے رسول ﷺ نے فرمایا: ’’اسے چھوڑ دو، عمر! ہشام، پڑھو!‘‘ ہشام نے اُسی طرح پڑھا جس طرح میں نے پہلے اُسے پڑھتے سنا تھا۔ پھر رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: ’’یہ اِسی طرح نازل ہوئی ہے!‘‘ پھر فرمایا: ’’عمر، پڑھو!‘‘ جب میں نے اُسی طرح پڑھا جس طرح آپ ﷺ نے مجھے پڑھائی تھی تو آپ ﷺ نے فرمایا:

I was on the verge of jumping on him during his salaah, but I managed to control my anger until he completed his prayer. Upon its completion, I grabbed him by the neck of his cloak and said, ‘Who taught you this soorah that I heard you reciting?’ He replied, ‘Allaah’s Messenger (ﷺ) taught it to me!’ I said, ‘You are a liar, for Allaah’s Messenger (ﷺ) has taught it to me in a different way from the way you recited it!’ I then dragged him to Allaah’s Messenger (ﷺ) and said to him, ‘I heard this person reciting Soorah al-Furqaan in a different way from the way that you taught me.’ Allaah’s Messenger (ﷺ) then said, ‘Release him ‘Umar! Recite Hishaam!’ Hishaam recited in the same way that I heard him reciting previously. Then the Messenger of Allaah (ﷺ) said, ‘It was revealed in this way!’ He then said, ‘Recite ‘Umar!’ When I completed reciting it the way he had taught me, he said,

ابن عبدالبر نے اس واقعے کی بنیاد پر دلیل دی کہ ان سات حروف کو سات قبائلی لہجوں کے معنی میں لینا درست نہیں، کیونکہ عمر اور ہشام دونوں قریش قبیلے سے تعلق رکھتے تھے۔ اس نے اس کا مطلب یہ لیا کہ یہ سات پہلو ہیں جن میں ہم آہنگ معنی مختلف الفاظ کے ذریعے ادا ہوتے ہیں؛ مثال کے طور پر وہ الفاظ جیسے ھلمّ، تعالَ اور اقبِل، جو سب "آ" کے معنی رکھتے ہیں۔ ابن حجر نے ان کا قول نقل کرنے کے بعد یہ رائے پیش کی کہ دونوں تشریحات ایک دوسرے کی متضاد نہیں ہیں۔ ممکن ہے کہ اختلاف ایک ہی معنی کے لیے مختلف الفاظ کا ہو، اور یہ اختلافات عربی کے سات قبائل کے لہجوں سے آئے ہوں۔

Ibn ‘Abdul Barr argued on the basis of this incident that the interpretation of the seven forms as meaning seven tribal dialects is flawed, since ‘Umar and Hishaam were both from the Qurayshee tribe. He interpreted it as meaning seven facets of harmonious meaning conveyed by varying words; for example, words like halumma, t‘aala, and aqbil, which all mean ‘come.’ Ibn Hajr, after quoting him, offered the opinion that the two interpretations are not mutually contradictory. It may be that the variation consists of differing words for the same meanings and that the variations are from the dialects of seven Arabic tribes.

ابن قتيبه د اوو لس بڼو د مفهوم په اړه يوه بله تفسير وړاندې کړ.

Ibn Qutaybah proposed a different interpretation of the seven forms:

1. د حرکاتو (اعرابو) توپیر، پداسې چې حروف او معنا بدلون نه مومي؛ لکه د سورۀ البقرہ د ۲۸۲ آیت کې لا یُضَارَّ او لا یُضَارُّ.

1. variations in vowel markings, while the letters and meaning are unchanged; for example laa yudaarra and laa yudaarru in verse 282 of Soorah al-Baqarah:

2. د فعل د شکل توپیرونه؛ د مثال په توګه: بَعَّدَ او باعِد په سورۀ سبأ کې د ۱۹مې آیت کې

2. variations in the form of a verb; for example: ba‘‘ada and baa‘id in verse 19 of Soorah Saba’:

په دې مثال کې توپیر دوه اړخونو کې دی: یو د ماضي زمانې او امر ترمنځ، او بل د مادې دویمې وزن (فَعَّلَ) او دریمې وزن (فَاعَلَ) ترمنځ.

The variation in this example is in two aspects: between the past tense and the imperative and between the second form and the third form of the root, i.e. fa‘‘ala and faa‘ala.

۳. د یو ډول شکل لرونکو توراو د نقطو توپیرونه، لکه د «نُنْشِرُهَا» او «نُنْشِزُهَا» په کلمو کې راء او زاء، چې دواړه د سورة البقرة د ۲۵۹ آیت دوه بېلابېل قرائتونه دي:

3. variations in dots of letters that have the same basic shape; for example, raa’ and zaa’ in the words nunshiruhaa and nunshizuhaa, two variant wordings of verse 259 of Soorah al-Baqarah:

د ځینو روایتونو متن "نُنشِرُها" دی، چې معنا یې "موږ هغه بیرته ژوندی کوو" ده.

The variant wording, nunshiruhaa, means ‘We restore them to life.’

4. د یو حرف د بدلولو له امله توپیرونه، چې د خولې یا ستنې په نږدې ځای کې تلفظ کیږي؛ د مثال په توګه ع او ح دواړه د ستنې په منځ کې رامینځ ته کیږي. د سورة الواقعة د ۲۹ مې آیت کې کلمه «طلح» (کیلې ونې یا یوه ډول ګیاه) له بلې خوا «طلع» (د کجورې ونې ګل پاڼه) هم لوستل شوې ده.

4. variations due to substitution of one letter for another that is pronounced from a nearby location in the mouth or throat; for example 'ayn and haa’ both originate from the middle of the throat. In verse 29 of Soorah al-Waaqi‘ah, the word, talhin (banana trees or a kind of acacia tree) is also recited tal‘in (spadix of a palm tree).

5. د کلمو د ځای بدلون له امله د جملې کې ځینې تغیرات؛ د مثال په توګه، د سورۀ ق د ۱۹مې آیت په ۔۔۔

5. variations due to the transposition of words in a phrase; for example, in verse 19 of Soorah Qaaf,

یوه بدیل قرائت چې ابوبکر ته منسوب دی داسې ده:

a variant recitation attributed to Aboo Bakr is:

6. د حروفو یا کلمو د زیاتولو یا لرې کولو له امله توپیرونه؛ د مثال په توګه، د سورۀ اللیل د ۱-۳ آیتونو کې:

6. variations due to the addition or subtraction of letters or words; for example, in verses 1-3 of Soorah al-Layl:

د ابن مسعود او ابو الدرداء قراءت کې د آیت ۳ لومړي درې کلمې "وَمَا خَلَقَ" (او د هغه ذات قسم چې پیدا یې کړي) نه دي ذکر شوي. ځینو قراءتونو د هغه څه سره کلمې اضافه کړې چې په مصحفِ عثمان کې ثبت دي. امام البخاري د ابن عباس قول روایت کړی، چې "کله چې دا آیت نازل شو،

The recitation of Ibn Mas‘ood and Aboo ad-Dardaa’ omitted the first three words of verse 3, wa maa khalaqa, (and [by] Him Who created). Some recitations added words to what is recorded in the Mus-haf ‘Uthmaan. Al-Bukhaaree collected the statement of Ibn ‘Abbaas, “When the verse was revealed,

رسول الله ﷺ ووتل، د صفا غره ته وختښ او چیغه یې کړه...‌ Note: the Qur'an verse here is referenced by Ibn ʿAbbās and appears in Sūrat al-Shuʿarāʾ, verse 214; however, only its first half, "وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ" ("Warn your clan of nearest relations"), appears in the Mus-haf ʿUthmān. Some scholars say this is really an example of النسخ (abrogated recitation).25

the Messenger of Allaah (r) went out, climbed atop the hill of as-Safaa and shouted...” 24 The verse referred to by Ibn ‘Abbaas is verse 214 of Soorah ashShu‘araa’. However, only the first half of it, “Warn your clan of nearest relations,” appears in the Mus-haf ‘Uthmaan. Some scholars say this is really an example of naskh (abrogated recitation).25

۷. د یوې مترادف کلمې په ځای د بلې کارولو له امله توپیرونه۔ ابن عبدالبر د همدې ته اشاره کړې ده۔ د دې یوه بیلګه د ابن مسعود د تلاوت هغه څرک دی چې هغه د ﴿كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ﴾ پر ځای ﴿كَالصُّوفِ﴾ تلاوت کړی و۔ د سورې القارعة د پنځمې آیت په دې کلمو کې دواړه جملې «لکه کنډل شوې ریښمې وریښمې» مانا ورکوي۔ ۲۶

7. variations due to the use of one synonym in place of another. This is what Ibn ‘Abdul Barr was referring to. An example of this is Ibn Mas‘ood’s recitation of .كَالصُّوفِ recited he ,كَالْعِھْنِ الْمَنْفُوشِ of Instead .ah‘Qaari-al Soorah of 5 verse ِوشُفْنَمْالBoth phrases mean ‘like carded wool.’ 26

نورو علماؤ، لکه ابن الجزري او ابوالفضل الرازي، په همدې اصل باندې خپلې خپلې بېلې بېلې تشريحات وړاندې کړل. الرازي ولیکل: «د ژبې توپیرونه له اوو اړخونو څخه بهر نه وځي».

Other scholars, such as Ibn al-Jazaree and Abul-Fadl ar-Raazee, proposed their own variations on the same principle. Ar-Raazee wrote, “The variations of language do not go outside seven aspects:

۱. د اسمونو مختلف شکلونه د واحد، تثنیه او جمع ترمنځ او د نارینه او ښځینه ترمنځ;

1. variations of nouns between singular, dual and plural and between masculine and feminine;

2. د فعل د زمانو توپیر ماضي (تېر زمانه) او مضارع (حال او راتلونکی زمانه)

2. variations in verb tenses between perfect (past), imperfect (present and future)

امر (حکم)؛

and imperative (command);

3. د اعراب تغیرات (د کلمو هغه ځواب چې په جملو کې د کلمې رول بيانوي)

3. variations in i‘raab (vowel endings that indicate the role of the word in the sentence);

۴. د توروڼو اضافه کول او حذف کول;

4. addition and deletion of letters;

5. ترتیب کلمات الٹ شوې؛

5. flipped word order;

6. د یوې کلمې د بلې کلمې په ځای کول؛

6. substitution of one word for another;

7. د تلفظ تنوعات، لکه الإمالہ، الفتح، الترقیق، التفخیم، الإدغام او الإظہار۔27

7. variations in pronunciation such al-imaalah, al-fat-h, at-tarqeeq, at-tafkheem, al-idghaam and al-ith-haar.27

ابن حجر ځینو بیانونو وویل چې دا ټول بیانونه یو د بل سره په پراخه کچه ورته والی لري.28

Ibn Hajr pointed out that there is considerable overlap between all these various explanations.28

23 د البخاري (صحیح البخاري، ج ۶، ص ۴۸۲، شمېره ۵۱۴) او مسلم (صحیح مسلم، ج ۲، ص ۳۸۹-۳۹۰، شمېره ۱۷۸۲) له خوا روایت شوی دی. ورته احادیث د ابي بن کعب، عبدالرحمن بن عوف او ابوهریره رضي الله عنهم له خوا هم روایت شوي دي. په حقیقت کې ابن الجزري د دې موضوع ټول روایات راټول کړي او وموندل چې نولس صحابه کرامو دا روایت کړی دی. له همدې امله دا د معنی له پلوه متواتر حدیث ګڼل کیږي۔

23 Collected by al-Bukhaaree (Sahih Al-Bukhari, vol. 6, p. 482, no. 514) and Muslim (Sahih Muslim, vol. 2, pp. 389-90, no. 1782). Similar hadeeths are reported on the authority of Ubay ibn Ka‘b, ‘Abdur-Rahmaan ibn ‘Awf and Aboo Hurayrah. In fact, Ibn al-Jazaree collected the reports on this issue and found that nineteen of the sahaabah reported it. It is thus considered a mutawaatir hadeeth in its meaning.