Üç tür kadı vardır: Birincisi Kadı'dır ve o, insanlar arasındaki alışveriş ve ceza hukukuna ilişkin anlaşmazlıkları çözmekle görevlidir. İkincisi Muhtesib'dir; o, topluluğun hakkına zarar verebilecek her türlü hukuk ihlalini çözmekle görevlidir. Üçüncüsü ise Mezâlim kadısıdır; o, insanlar ile Devlet arasındaki anlaşmazlıkları çözmekle görevlidir.

There are three types of judges: One is the Qadhi, and He is in charge of settling the disputes between people over transactions and penal codes. The second is the Muhtasib, who is in charge of settling any breach of law that may harm the right of the community. The third is the judge of Mazaalim, who is in charge of settling disputes between the people and the State.

Bunlar üç çeşit kadıdır. İnsanlar arasındaki anlaşmazlıkları çözen kadı hakkındaki delil, Allah'ın Elçisi (s.a.v.)'in uygulamalarından ve Yemen'in bir bölgesine Mu'az İbnu Cebel'i tayin etmesinden çıkarılmaktadır. Topluluğun haklarını tehlikeye atan anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin yargı delili, kadısına Muhtesib denilen yargıdır; bu, Allah'ın Elçisi (s.a.v.)'in fiili ve sözüyle doğrulanmaktadır, çünkü o şöyle demiştir: "Bizi aldatan bizden değildir." Bu, Ebu Hureyre'den rivayet edilen ve Ahmed'in naklettiği bir hadisin parçasıdır. O (s.a.v.), aldatanlara itiraz eder ve onları cezalandırırdı. Kays İbnu Ebi Garza el-Kinani şöyle rivayet etmiştir: "Medine'de mal alır satardık ve kendimize simsar derdik. Allah'ın Elçisi (s.a.v.) yanımıza çıkıp bize daha güzel bir isimle seslendi ve şöyle buyurdu: 'Ey tüccarlar, satışta boş konuşma ve yemin bulunur; bunu sadakayla karıştırın.'" Ahmed, Ebi Minhal'den şöyle rivayet etmiştir: "Zeyd İbnu Erkam ile el-Bera' İbnu Azib ortaktı. İkisi de peşin ve veresiye gümüş aldılar. Bu haber Allah'ın Elçisi (s.a.v.)'e ulaştı ve peşin olarak yapılan işlemin tamamlanmasını emretti; orada bir sakınca yoktur, veresiye satılan ise reddedilmelidir." Bütün bunlar Hisba'nın yargı yetkisi dahilindedir. Topluluğun hakkına zarar verebilecek anlaşmazlıkları çözen yargıya Hisba demek, aslında İslam Devleti'nde yürütülen belirli bir görevi ifade eden teknik bir terimdir; yani tüccarların ve becerikli işçilerin ticaretlerinde, işlerinde ya da ürünlerinde aldatmalarını önlemek, onları doğru ölçü ve tartıları kullanmaya zorlamak ya da topluluğa zarar verebilecek başka her türlü eylemi denetlemektir. Bunlar, Allah Resulü'nün (sav) Hadis-i Şerif'te, yani Bera' İbn Azib'in rivayetinde, gümüşün veresiye satılmasını yasaklayarak iki tarafa da bu konuda uyulmasını emrettiği ve bizzat hükmünü uyguladığı türden fiillerdir. Bu nedenle Hisba'nın delili Sünnet'tendir. Ayrıca Rasulullah ﷺ, Fetih'ten sonra Mekke çarşısına Said bin el-As'ı tayin etmiştir; bu, İbn Sa'd'ın "et-Tabakat" ve İbn Kesir'in "el-İstiab" adlı kitaplarında geçmektedir. Ömer bin el-Hattab da kendi kabilesinden Şifa adlı bir kadını, Ümmü Süleyman bin Ebi Hatme olarak tanınan bu kadını, çarşı müfettişi, yani Hisba hakimi olarak atamıştır. Ayrıca Medine çarşısının başına Abdullah bin Utbe'yi getirmiştir; bu, Malik'in "Muvatta"sında ve Şafii'nin "Müsned"inde rivayet edilmiştir. Ömer, Hisba yargısını bizzat yürütür ve tıpkı Resulullah ﷺ'in yaptığı gibi çarşıları dolaşırdı. Halife, Hisba görevini Mehdi'nin dönemine kadar üstlenmeye devam etti; Mehdi, Hisba için özel bir daire kurarak bunu yargı yapısının bir kolu hâline getirdi. Harun Reşid zamanında ise Muhtesib çarşıları dolaşır, ölçü ve tartıları kontrol eder, tüccarların alışverişlerini incelerdi. Mezalim (haksız uygulamalar) hakiminin delili ise Allah'ın şu sözüdür: "Bir konuda ihtilafa düşerseniz, onu Allah'a ve Resulüne götürün." [TMQ An- Nisa’: 59]

These are the three types of judges. The evidence about the judge, who settles disputes between people, is derived from the actions of the Messenger of Allah (pbuh), and from his appointment of Mu’az Ibnu Jabal over an area of Yemen. The evidence of the judiciary regarding the settling of disputes which endanger the rights of the community, where the judge is known as the Muhtasib, this is confirmed by the action and saying of the Messenger of Allah (pbuh), for He said; “He who cheats us is not one of me”, part of a Hadith narrated by Ahmad on the authority of Abu Huraira. He (pbuh) used to challenge the cheaters and punish them. Qays Ibnu Abi Gharza Al Kanani reported: “We used to buy cargo in Madinah and we would call ourselves brokers, so the Messenger of Allah (pbuh) came out to us and called us with a better name, He (pbuh) said; ‘O traders, verily the selling entails foolish talk and the taking of oaths, so do mix it with Sadaqah.’” Ahmad narrated from Abi Minhal “Zayd Ibnu Arqam and Al-Bara’ Ibnu Azib were partners, so they both bought some silver with cash on the spot and by credit. This news reached the Messenger of Allah (pbuh), so He ordered that the deal settled in cash there is no harm in it, and where it is sold in credit it must be rejected.” All this is within the judicial remit of the Hisba. Calling the judiciary that settles the disputes that may harm the right of the community as Hisba is in fact a technical term referring to a specific task carried out in the Islamic State, ie. Controlling the traders and skilled workers lest they cheat in their trade, or their work or their products, or forcing them to use the rights weights and measures, or any other type of action that may harm the community. These are the very types of actions that the Messenger of Allah (pbuh) demonstrated, ordered to be observed, and personally applied judgement upon, as mentioned in the Hadith of Al-Bara’ Ibnu Azib, where He ordered both parties to abstain from selling silver by credit. Therefore, the evidence about the Hisba is from the Sunnah. Moreover, Rasool ul-Allah (pbuh) appointed Said bin Al-’Aas on the market of Makkah after the conquest, as it came in the book of ‘At- Tabaqat’ of Ibn Sa’d and in the book of ‘Al-Istee’aab’ of Ibn Katheer. ‘Umar bin Al-Khattab also appointed Al-Shifa, a woman from his clan, who was called Umm Sulaiman bin abi Hatmah, as a market judge (inspector) i.e. a judge of Hisba. He appointed, as well, ‘Abdullah bin ‘Utbah over the market of Al-Madinah, as it was reported by Malik in his ‘Muwatta’ and by Ash-Shafi’i in his ‘Musnad’. He would personally deal with the judiciary of the Hisba, and go around the markets just like the Messenger (pbuh) used to do. The Khaleefah continued to undertake the Hisbah till the time of Al-Mahdi who made a special department for the Hisbah, thus becoming one of the branches of the judiciary structure. At the time of Ar-Rasheed, the Muhtasib used to go around the markets, checking the weights and measures, and look into the traders’ transactions. The evidence for the judge of Mazaalim (unjust acts), is derived from Allah’s (pbuh) saying; “If you dispute about something refer it to Allah and the Messenger.” [TMQ An- Nisa’: 59]

"Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve aranızdaki emir sahiplerine itaat edin." ayetinden hemen sonra geliyor. Note: The "(swt)" after Allah's name should be kept as written. Here is the corrected version: "Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve aranızdaki emir sahiplerine itaat edin." ayetinden hemen sonra geliyor. Wait, I need to correct myself: the system rules require "(SWT)" to be kept exactly, and the source text reads "Allah's (swt) saying", so the translation should be: Allah'ın (swt) "Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve aranızdaki emir sahiplerine itaat edin." buyruğundan hemen sonra geliyor. [TMQ An-Nisa’a: 59]

This came immediately after Allah’s (swt) saying; “O you who believe obey Allah and obey the Messenger and those in authority from amongst you.” [TMQ An-Nisa’a: 59]

Bu nedenle, vatandaşlar ile yöneticiler arasındaki her türlü ihtilaf Allah'a ve Resulüne, yani Allah'ın hükmüne havale edilmelidir. Bu da bu ihtilafa hüküm verecek bir hakimin bulunmasını gerektirir ve bu hakim Mezâlim hakimidir. Çünkü Mezâlim (haksızlıklar) mahkemesinin tanımına giren hususlardan biri, halk ile Halife arasındaki ihtilaftır. Dolayısıyla Mezâlim adli mahkemesinin delili, Resulullah ﷺ'in fiili ve sözleridir. Ancak Resulullah ﷺ, tüm Devlet genelinde Mezâlim için özel bir hakim atamadı; ondan sonra Hulefâ-i Raşidin de atamadı, çünkü onlar Mezâlim işlerini bizzat yürütüyorlardı; nitekim Ali İbnu Ebi Talib de böyle yapmıştır. Ancak onun Mezâlim için belirli bir zamanı ya da özel bir yöntemi yoktu; bir mezlemeyle (haksızlık davasıyla) karşılaştığında olduğu gibi ilgileniyordu, dolayısıyla bu onun genel görevlerinden biriydi. Bu yaklaşım, Abdulmelik İbnu Mervan'ın dönemine kadar aynı şekilde sürdü; Mezâlim için belirli bir zaman tayin eden ilk Halife odur. Bir meseleyi bizzat çözemediğinde, onu çözmesi için hakimine havale ederdi. Sonra Halifeler, halkın şikâyetlerini incelemek üzere naipler atamaya başladılar ve Mezâlim için “Adalet Sarayı” (Dârü'l-Adl) olarak bilinen özel bir sistem ortaya çıktı. Mezâlim için özel bir hakim görevlendirmek caizdir, çünkü Halifenin zorunlu yetkileri kapsamına giren her iş için, o görevi kendi adına yerine getirmek üzere naipler atamasına izin verilmiştir. Mezâlim için belirli bir zaman ve özel bir usul belirlemek de caizdir, çünkü bütün bunlar mübah olan şeyler kapsamına girer.

Therefore, any dispute between the citizens and the people in authority should be referred to Allah and His Messenger i.e. to the rule of Allah. This necessitates the presence of a judge to give judgement on this dispute, and this is the judge of Mazaalim. This is because part of what is included in the definition of the Mazaalim (unjust acts) court is the dispute between the people and the Khaleefah. So the evidence on the judicialcourt of the Mazaalim is the action and words of the Messenger (pbuh). However, the Messenger of Allah (pbuh) did not appoint a specific judge for the Mazaalim over the whole State, nor did the Khulafaa’ Ar-Rashidoon after him, for they used to undertake the Mazaalim themselves, as was the case with Ali Ibnu Abi Talibin He did not however have a specific time or a special method for the Mazaalim, He simply dealt with a Mazlama (an unjust act case) as it happened, so it was just part of his general duties. This approach remained the same until the days of ‘Abdul Malik Ibnu Marwan; He was the first Khaleefah to introduce a specific time for the Mazaalim. When He could not deal with a matter himself, He used to refer it to his judge to deal with it. Then the Khaleefah began to appoint deputies to look into people’s complaints, and a special system was then introduced for the Mazaalim, which was known as the “House of Justice” (Dar ul-’Adl). It is permissible to have a special judge for Mazaalim, because anything that falls under the mandatory powers of the Khaleefah, He is allowed to appoint deputies to perform that duty on his behalf. It is also permissible to have a specific time and a specific style, because all of this falls under the Mubah (allowed).