Halife, halifelik makamından çıkaracak bir durum değişikliğine uğrarsa derhal görevinden alınır. Halife, halifelik makamından çıkarmayan ama Şer'i açıdan görevine devam etmesine izin verilmeyen bir durum değişikliğine uğrarsa, görevinden alınmalıdır.

The Khaleefah is removed immediately if his status changed in a way that takes him out from the post of the Khilafah. The Khaleefah must be removed if his status changes in a way that does not take him out from the post of the Khilafah, but He is not allowed by Shar’a to continue in his post.

Halifeyi hilafet makamından çıkaran durum ile onun mutlaka azledilmesi gereken durum arasındaki fark şudur: birinci durumda, statüsü değiştiği anda itaat artık zorunlu değildir. İkinci durumda ise, yani azledilmesi gereken durumda, fiilen azledilinceye kadar itaati zorunlu olmaya devam eder.

The difference between the case that takes the Khaleefah out from the post of the Khilafah, and the case in which He must be removed is that in the first case, obedience is not compulsory as soon as his status changes. While in the second case, where He must be removed, his obedience remains compulsory until He is effectively removed.

Halife'yi halifelik makamından çıkaran üç durum vardır:

There are three cases that take the Khaleefah out from the post of the Khilafah:

Birincisi: Eğer murtad (dinden dönen) olursa. Bunun nedeni, halifeliğin akdedilmesinin şartlarından birinin İslam olmasıdır. Bu, hem başlangıç şartı hem de devamlılık şartıdır. İslam'ı reddeden (irtidat eden) kimse kâfir olur ve tövbe etmezse öldürülmesi gerekir. Allah (SWT) şöyle buyurduğu için, bir kâfirin Müslümanlar üzerinde hükmetmesi ya da onlar üzerinde herhangi bir yetkiye sahip olması haramdır:

Firstly: If He becomes a Murtad (apostate). This is because one of the conditions of contracting the Khilafah is Islam. This is an initial condition and a condition of continuity. Whoever rejects Islam (commits apostasy) He becomes a disbeliever and He should be killed if He does not renounce his apostasy. It is forbidden for a Kafir to rule over the Muslims, or to have any authority over them, for Allah (swt) says:

"Allah, kâfirlerin mü'minler üzerinde asla bir yol (üstünlük, yetki) bulmasına izin vermeyecektir." [TMQ en-Nisâ: 141] Allah (SWT) ayrıca şöyle buyurur:

“And Allah will never allow for the Kafirs to have a way (authority) over the believers.” [TMQ An-Nisa: 141] Allah (swt) also says:

"Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygambere ve aranızdaki emir sahiplerine itaat edin." [TMQ An-Nisa: 59]

“O you who believe obey Allah and obey the Messenger and those in authority from amongst you.” [TMQ An-Nisa: 59]

"Aranızdan" (minkum) ifadesi ayette, yönetici konumundaki kişilerin Müslüman olması gerektiğini açıkça göstermektedir. Yönetici konumundaki kişi küfre düşerse, artık "aranızdan" değildir. Böylece Kur'an'ın yönetici için bir şart olarak koyduğu özellik, yani İslam, ortadan kalkmış olur. Dolayısıyla Halife, irtidat ederse Hilafet makamından çıkarılır. Artık Müslümanların Halifesi olmaz ve Müslümanlar ona itaat etmekle yükümlü de olmazlar.

“From amongst you” (Minkum) in the verse, clearly indicates that those in authority must be Muslims. If the person in authority becomes a disbeliever then He is not from amongst us. Thus the characteristic that the Qur’an laid down as a condition for the person in authority, namely Islam, would be absent. The Khaleefah will therefore be taken out of the post of the Khilafah if He commits apostasy. He will then no longer become a Khaleefah of the Muslims, nor will they be obliged to obey him.

İkincisi: Halife geri döndürülemez biçimde akıl hastalığına yakalanırsa. Çünkü akıl sağlığı, hilafetin akdedilmesinin şartlarından biri olduğu gibi, devamının da şartıdır. Zira Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur:

Secondly: If the Khaleefah becomes irreversibly insane. This is because sanity is one of the conditions of contracting the Khilafah and it is a condition of its continuity. For the Messenger of Allah (pbuh) said:

“Üç durumda sorumluluk kaldırılır...” sözüne gelince, Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Accountability is lifted in three instances...” to the point where He (pbuh) said:

“akıl sağlığına kavuşana kadar deli.” Başka bir rivayette,

“the insane until He regains his senses.” In another narration,

"akıl hastası iyileşinceye kadar." Sorumlu tutulamayan kimse kendi işine bakamaz; dolayısıyla, daha güçlü bir gerekçeyle, insanların işlerine bakan bir Halife olarak kalamaz.

“the mad until He is cured.” Whoever is not accountable cannot look after himself, therefore by greater reason He cannot remain a Khaleefah, looking after peoples’ affairs.

Üçüncüsü: Halife, güçlü bir düşman tarafından esir alınır, kendini bu düşmanların elinden kurtaramaz ve bunu başarabileceğine dair hiçbir umut kalmazsa, bu durumda görevden alınmalıdır. Çünkü esir alınması onu Müslümanların işlerine bakmaktan tamamen aciz bırakır ve sanki hiç var olmamış gibi olur.

Thirdly: If the Khaleefah is imprisoned by a formidable enemy, and can’t free himself from them, and there is no hope of doing so. In this case He should be removed, for his imprisonment makes him completely unable to look after the Muslims affairs, and He would be as if He does not exist.

Bu üç durumda Halife, Hilafet makamından çıkarılmış olur ve hüküm verilmiş olsun ya da olmasın hemen görevden alınmalıdır. Ona itaat edilmez ve bu üç durumdan birinde olduğuna dair delili bulunan hiç kimse tarafından emirleri yerine getirilmez. Ancak bu durumlardan herhangi birinin ona gerçekleştiğinin ispat edilmesi gerekir. Bu ispat, Mezalim Mahkemesi (şikâyetleri inceleyen mahkeme) tarafından yapılmalıdır. Mahkeme, Halifenin Hilafet makamından çıkarıldığını ve görevden alınması gerektiğini belirten kararını verir; böylece Müslümanların Hilafet makamını başka birine vermesine izin verilmiş olur.

In these three cases the Khaleefah is taken out of his post of the Khilafah and He should immediately be removed, even if there was no verdict of his removal issued. He is not to be obeyed, and his orders should not be executed by whoever has a proof that the Khaleefah is under any of these three conditions. However, it is necessary to prove if any of these cases happened to him. The proof should be established by the complaints tribunal (Mazalim), which would issue its verdict stating that the Khaleefah had been taken out of the post of the Khilafah and that He should be removed, thus allowing the Muslims to contract the post of Khilafah to someone else.

Halife'nin görevinde kalmasının artık caiz olmadığı, ancak bunların onu hemen Hilafet makamından çıkarmadığı durumlar beştir:

As to the matters where the Khaleefah is no longer permitted to continue in office but which do not take him immediately out of his post of the Khilafah, these are five:

Birincisi: Açık fısk (günahkârlık) belirtileri göstermesi hâlinde adaleti geçersiz kılınır. Çünkü adalet (‘Adâle), halifeliğin akdedilmesi ve sürmesi için şartlardan biridir. Allah (SWT) şahitlikte adaleti şart koşmuşsa, halifede bunun şart koşulması daha da önceliklidir.

Firstly: If his justness is invalidated by showing manifest signs of Fisq (wrongdoing). For justness (‘Adaala) is one of the conditions for contracting the Khilafah and for its continuity. So if Allah (swt) stipulated the justice (‘Adaala) in the witness then, for greater reason, it is stipulated in the Khaleefah.

İkinci: Halife kadın olur ya da kadınsı bir yapıya sahip olursa. Bunun nedeni, erkek olmanın halifeliğin akit şartı ve devamının şartı olmasıdır. Bu da Allah'ın Resulü ﷺ'in şu sözüne dayanır:

Secondly: If the Khaleefah becomes a female or effeminate. This is because being a man is a contractual condition and a condition of continuity of the Khalifah. This is due to the saying of the Messenger of Allah (pbuh) who said:

“Bir toplum işlerinin başına bir kadını getirirse, asla başarıya ulaşamaz.” [Narrated by Al-Bukhari from Aby Bakrah]

“Any people who appoint a woman over their affairs shall never succeed.” [Narrated by Al-Bukhari from Aby Bakrah]

Üçüncüsü: Halife, aklını zaman zaman yitirip zaman zaman yeniden kazanan, düzensiz bir akıl hastalığından muzdaripse... Bu durum, aklın hilafetin akdini geçerli kılan ve sürdüren şartlardan biri olmasından kaynaklanır. Bunun dayanağı, Allah'ın Resulü ﷺ'in şu sözüdür: "Üç tür insan sorumluluktan muaftır..." ve nihayet şöyle buyurduğu yere kadar: "...ve aklını yeniden kazanana kadar deli." Akılsız kimse kendi işlerini yürütüp yönetemez; dolayısıyla çok daha büyük bir gerekçeyle insanların işlerini de yönetemez. Bu durumda, onun için bir vasi (kayyum) ya da bir naib (vekil) atamak haramdır, çünkü hilafet akdi onun şahsı üzerine kurulmuştur ve bu yüzden başkası onun adına hareket edemez.

Thirdly. If the Khaleefah suffers from a disorderly mental condition, by losing his mind at times and regain it at others. This is because the mind is one of the contracting and the continuity conditions of the Khilafah, due to what Allah’s Messenger (pbuh) said: “Three types of people are exempted from accountability...” to the point where He (pbuh) said: “...and the mad until He regains his sanity.” The insane cannot conduct and manage his own affairs, and then by greater reason, He cannot manage the people’s affairs. In this case it is forbidden to appoint a caretaker (trustee) or a deputy for him, since the contract of Khilafah has been concluded upon his person, therefore no one else can act on his behalf.

Dördüncüsü: Halife, herhangi bir nedenle hilafet görevlerini yerine getiremez hale gelirse; ister bir engellilik ister görevlerini yerine getirmesini engelleyen kronik (tedavisi olmayan) bir hastalık yüzünden olsun. Bu durumda tartışılan nokta, onun görevlerini yerine getirememesidir.

Fourthly: If the Khaleefah is unable to carry out his duties of Khilafah for any reason, whether because of a disability or because of a chronic (incurable) disease which prevents him from performing his functions. The point at issue in this case is his inability to carry out his duties.

Bu, Halifeliğin akdinin görevlerin yerine getirilmesine dayanmasından kaynaklanmaktadır. Halife akdini yerine getiremezse, sanki var değilmiş gibi olacağından, görevden alınması zorunlu olur. Eğer görevlendirildiği sorumlulukları da yerine getiremezse, dinin işleri ve Müslümanların menfaatleri durma noktasına gelir ve bu da ortadan kaldırılması gereken bir kötülüğe (Münker) yol açar. Bu ancak Halifenin görevden alınmasıyla gerçekleşebilir; ardından Müslümanlar onun yerine başka bir Halife atayabilir. Bu durumda onun görevden alınması zorunlu hale gelir.

This is because the contract of Khilafah is based on performing its tasks. If the Khaleefah was unable to fulfil the contract his removal becomes compulsory, as He would be as if He didn’t exist. If He also could not perform the duties for which He had been appointed as Khaleefah, the affairs of the Deen and the Muslims’ interests would become stalled resulting in an evil (Munkar) that has to be removed. This cannot be acheived except by dismissing the Khaleefah and then the Muslims can appoint another Khaleefah in his place. His removal in this case becomes compulsory.

Beşincisi: Halife, Şeriata göre kendi görüşüyle Müslümanların işlerini yürütemeyecek biçimde baskı altına alınır veya zorlanırsa... Eğer bu durum kendisine gelirse, Halifelik görevlerini yerine getirmekten fiilen aciz sayılır. Bu durum onun görevden alınmasını gerektirir. Yukarıda anlatılan durumun iki halde geçerli olduğu kabul edilmiştir:

Fifthly: If the Khaleefah becomes subjugated or coerced in a manner that leaves him unable to conduct the affairs of the Muslims with his own opinion according to the Shar’a. If this had happened to him He would then be considered virtually unable to fulfil the duties of Khilafah. This situation would necessitate his removal. The foregoing scenario has been considered to apply in two cases:

Birinci durum, halkının veya ailesinin bir üyesi ya da üyeleri, kendisi üzerinde güç kazanarak işleri keyfi biçimde yürütmeleri, zorbalaşmaları ve onu öyle bastırmaları hâline gelir ki, onlarla aynı fikirde olmaktan geri duramaz ve görüşlerine uymak zorunda kalır. Bu durumda mesele incelenmelidir. Eğer bu zorlama kısa bir süre içinde ortadan kaldırılabilirse, onları görevden uzaklaştırıp kendisini onların etkisinden kurtarması için makamında kalmasına izin verilir. Bunu yapar ve gücü yeniden elde ederse makamında kalmasına izin verilir; aksi takdirde görevden alınması gerekir. Bu zorlamadan kurtulma umudu yoksa derhal görevden alınır.

The first case is when a member or members of his entourage or family gain power over him so that they execute the matters arbitrarily and they become high-handed so that they overpower him such that He cannot disagree with them and He is forced to follow their opinion. In this case the matter should be examined. If their coercion could be eliminated within a short period of time He would be allowed to remain in office, so as to remove them and free himself of their influence. If He did this and his ability was restored He would be allowed to remain in office, otherwise He should be removed. He would be subject to immediate removal if there were no hope of freeing himself from such coercion.

İkinci durum, Halife'nin güçlü bir düşmanın eline esir düşmesi, bu bedensel olarak olabileceği gibi düşmanının hâkimiyeti altına girmesi şeklinde de olabilir. Bu durumda mesele incelenmelidir. Eğer düşmanın elinden kurtulma ümidi varsa, kendisine bunu gerçekleştirmesi ve otoritesini yeniden tesis etmesi için süre verilir; aksi takdirde görevden alınır. Eğer hiçbir ümit görünmüyorsa, derhal görevden alınmalıdır.

The second case is when the Khaleefah falls prisoner to a formidable enemy, either physically or by being under his enemy’s dominance. In this case the matter should be examined. If there is any hope of freeing himself of the enemy He would be given time to do so and restore his authority, otherwise He would be removed. If no hope was in sight, He should be removed immediately.

Her iki durumda da O, Şer'i kurallara göre Halifelik görevlerini tek başına yerine getirmesi fiilen mümkün olmayan biri olurdu. Sanki hiç var olmamış gibi olur ve Halifelik akdinin üzerine kurulduğu işlevleri yerine getiremezdi.

In both cases He would be virtually unable to fulfil the tasks of the Khilafah by himself according to the Shar’a rules. He would be as if He didn’t exist and unable to carry out the functions over which the Khilafah contract was convened.

Her iki durumda da, eğer kendini kurtarma umudu varsa, kendini kurtarmanın umutsuz hale gelmesine kadar kendisine süre verilmelidir; bundan sonra kendisi (bulunduğu yerden) uzaklaştırılmalıdır. Ancak ilk başta hiçbir umut yoksa, derhal uzaklaştırılmalıdır.

In both cases, however, if there was hope of freeing himself He should be given time until freeing himself becomes hopleless, after which He should be removed. If, however, there was no hope at all in the first instance, He should be removed at once.

Halife, yukarıda sayılan beş durumdan biri ortaya çıktığında görevden alınmalıdır. Ancak bir hüküm (söz konusu durumla ilgili) verilmedikçe görevden alınamaz. Bu beş durumun hepsinde, halifenin görevden alındığına dair bir hüküm verilinceye kadar halife her zaman itaat edilmeli ve emirleri yerine getirilmelidir. Bu durumların her birinde Hilafet akdi kendiliğinden geçersiz olmaz; bunun için bir kadı tarafından verilmiş bir hükme ihtiyaç vardır.

The Khaleefah should thus be removed whenever any of the five cases listed above occurs. However, He cannot be removed except when a verdict (concerning the situation at hand) has been issued. In all five cases the Khaleefah should always be obeyed and his orders executed until a verdict of his removal has been issued. In each one of these cases the Khilafah contract is not automatically nullified. It rather needs a verdict issued by a judge.