Yönetimin bütünü açısından bu kadarıyla yetinelim. Yönetimin ayrıntılarına gelince, bunlar yönetimin kendi doğasından alınır. Bu doğayı incelediğimizde, bazı işlerin Halife'nin kendisi veya yardımcıları tarafından yerine getirildiğini görürüz; bunlar ister Şeriat'ın uygulanması gibi hükümranlığa ilişkin olsun, ister idari işler ya da üstlenilen yan çıkarların, yani usul ve araçlar gerektiren halkın çıkarlarının gözetilmesi olsun. Bu nedenle Halife'nin, Hilafet görevlerini yerine getirmesine yardımcı olan işleri yürütmek için özel bir yapılanmaya ihtiyacı vardır. Halkın da ilgili olduğu ve karşılanması gereken çıkarları vardır. Bu çıkarların yerine getirilmesi de usul ve araçlar gerektirir. Dolayısıyla halkın çıkarlarını yerine getirmek için özel bir yapılanma kurulmalıdır.

This is as far as the administration as a whole is concerned. As for the details of the administration, they are taken from the nature of the administration itself. By examining its nature we find that some actions are performed by the Khaleefah himself or by his assistants, whether these were ruling, such as execution of the Shar’a, or the matters of administration or discharging the people’s subsidiary interests which require styles and means. This is why a special structure is needed by the Khaleefah to manage the affairs that help Him carry out the duties of Khilafah. The people also have interests that need to be addressed and which are related to the subjects. These interests also require styles and means in order to perform them. Therefore a special structure has to be set up in order to discharge the people’s interests.

Bu yapı, idareler, daireler ve müdürlüklerden oluşmaktadır. İdare, eğitim, sağlık, tarım, sanayi ve diğerleri gibi herhangi bir devlet dairesinin genel yönetimidir. Bu idare, kendi işlerinin ve kontrolü altındaki tüm daire ve müdürlüklerin yönetimini üstlenir. Daire, kendi işlerini ve kontrolü altındaki müdürlüklerin işlerini yürütür. Müdürlük de kendi işlerini ve kontrolü altındaki tüm şube ve bölümlerin işlerini yürütür.

This structure consists of administrations, departments and directorates. The administration is the overall management of any government office, such as education, health, agriculture, industry and others. This administration would undertake the management of its own affairs and all the departments and directorates under its control. The department would run its own affairs and those of the directorates under its control. The directorate would also run its own affairs and the affairs of all the sections and divisions under its control.

Bu idarelerin, dairelerin ve müdürlüklerin kurulmasındaki amaç, Devletin işlerini yürütmek ve halkın menfaatlerini gözetmektir.

The purpose of establishing these administrations, departments and directorates is to manage the State’s affairs and to discharge the people’s interests.

Bu idarelerin, dairelerin ve müdürlüklerin sorunsuz işleyişini garanti altına almak için, bunların başına yöneticiler atanmalıdır. Her idare için, bu idareyi doğrudan yönetmek ve ona bağlı tüm daire ve müdürlükleri denetlemekle görevli bir genel müdür atanır. Her daire ve her müdürlük için ise, bağlı olduğu daireyi veya müdürlüğü doğrudan yönetmek ve ona bağlı şube ve bölümlerden sorumlu olmak üzere bir müdür atanır.

In order to guarantee the smooth running of these administrations, departments and directorates, directors must be appointed to take charge of them. For each administration, a general director would be appointed to take direct charge of it and to supervise all the departments and directorates that come under it. For each department and for each directorate a manager is appointed to be directly in charge of his department or directorate and to be responsible for the sections and divisions affiliated to it.

Bu, yönetim idaresinin, yani Devletin idarelerinin yönetiminin doğasını anlatmaktadır. Bu, Devletin yetkisi altında yaşayan tüm tebaa ve kişiler için genel bir yapıyı temsil eder ve buna "divan" adı verilmiştir. Divanların veya idarelerin yönetimi, Allah'ın Resulü ﷺ zamanında belirli bir biçimde örgütlenmiş değildi. Bunun yerine Resulullah ﷺ, her idare için yönetici gibi hareket eden, katiplik yapan ve ilgili bütün işleri üstlenen bir katip atardı.

This describes the nature of the management of the administration, or what is called the State’s administrations. It represents a general structure for all the subjects and for those who live under the authority of the State, and it has been called the diwan. The management of the administrations or diwan was not organised in a specific way at the time of the Messenger of Allah (pbuh). He (pbuh) rather used to appoint for each administration a secretary who would act as the director, the secretary and undertakes all the related actions.

Hz. Ömer, İslam tarihinde diwanı (divan) ilk kez kuran kişidir. Bunun sebebi şuydu: Bir keresinde bir ordu seferi gönderdi; o sırada orada bulunan el-Harmazan, Ömer'e şöyle dedi: "Bu, ordusunun askerlerine maaş dağıtmanızı emrettiğiniz bir sefer. Ama içlerinden biri geride kalırsa, arkadaşlarınız onun durumunu nasıl bilecek? Bunun için neden bir kayıt (defter - diwan) tutmuyorsunuz?" Bunun üzerine Ömer, el-Harmazan'a diwanı sordu ve o da bunu ona açıkladı. Abid İbnu Yahya, el-Haris İbnu Nufeyl'in rivayetiyle, Ömer'in Müslümanlara dawawin'in (defterlerin) tutulması konusunda danıştığını ve Ali İbnu Ebi Talib'in şöyle önerdiğini bildirmiştir: "Her yıl topladığınız bütün malları dağıtın ve bunlardan hiçbirini saklamayın." Osman İbnu Affan ise şöyle dedi: "Herkese yetecek kadar çok mal olduğunu görüyorum; kimin alıp kimin almadığını bilmek için bunlar sayılmazsa, işin elden çıkacağından korkarım." Bunun üzerine el-Walid İbnu Hişam İbnu'l-Mugire dedi ki: "Şam'daydım ve oranın krallarının bir diwan kurup asker topladığını gördüm; siz de neden aynısını yapmıyorsunuz?" Ömer onun tavsiyesini kabul etti; Kureyş'in nesep bilginleri olan Akil İbnu Ebi Talib, Mahreme İbnu Nufeyl ve Cubeyr İbnu Mut'im'i çağırarak şöyle dedi: "Ev ev bir nüfus sayımı yapılması için hazırlık yapın." İslam Irak'a ulaştığında, maaş ödemeleri ve mal toplama diwanı eskisi gibi devam etti. Şam'ın diwanı Latince idi, çünkü Roma İmparatorluğu'nun bir parçası olmuştu; Irak'ın diwanı ise Farsça idi, çünkü Pers İmparatorluğu'nun bir parçası olmuştu. Abdulmelik İbnu Mervan zamanında Şam'ın diwanı Arapçaya çevrildi; bu, Hicri 81. yılda gerçekleşti. Ardından halkın işlerini yürütmede ihtiyaca göre birkaç diwan kuruldu. Silahlı kuvvetlerin kayıt ve maaş işleri için diwanlar kuruldu, diğerleri ise tüm işlemlerin ücretlerini ve alacaklarını kaydetmek için oluşturuldu. Bir diğer divan, 'Âmiller ve valiler için her atamayı ve her görevden almayı kaydetmek üzere kuruldu; Beytülmâl'de ise gelirleri ve giderleri kaydetmek üzere başka divanlar kullanıldı, vb. Bir divanın kurulması ihtiyaca göre gerçekleşiyordu ve yıllar içinde üslubu, yöntemlerin ve araçların farklılığı nedeniyle değişiklik gösterdi.

‘Umar Ibnu Al-Khattab was the first in the history of Islam to introduce the diwan. The cause for this was that He once dispatched an army expedition and Al-Harmazan, who was present at the time, said to ‘Umar; “This is an expedition in which you ordered funds to be distributed amongst its people, but if anyone of them stayed behind, how would your companions know about him? Why don’t you keep a record (register - diwan) for this?” So ‘Umar asked Al-Harmazan about the diwan and He explained it to him. Abid Ibnu Yahya reported on the authority of Al-Harith Ibnu Nufayl that ‘Umar consulted the Muslims about the recording of the Dawawin, and Ali Ibnu Abi Talib suggested; “Divide all the funds you collect each year and do not keep any of them.” ‘Uthman Ibnu ‘Affan said; “I see that there are a lot of funds enough for all the people, and if they are not counted in order to know who has taken and who has not, I fear that the matter could get out of hand.” Upon this Al-Waleed Ibnu Hisham Ibnul-Mughira said; “I was in Ash- Sham and I noticed that its kings had introduced a diwan and recruited soldiers, so why don’t you do the same?’ “‘Umar took his advice and summoned ‘Aqeel Ibnu Abi Talib and Makhrama Ibnu Nufayl and Jubayr Ibnu Mat’am who were the genealogists of Qur’aysh and said; “Prepare a house to house census.” When Islam reached Iraq, the diwan of payments and funds collection continued as before. The diwan of Ash-Sham was in Latin for it had been part of the Roman Empire, and the diwan of Iraq was in Persian for it had been part of the Persian Empire. In the time of ‘Abdul Malik Ibnu Marwan the diwan of Ash-Sham was transferred to Arabic, ie. in the year 81 AH. Several dawawin were then set up according to necessity and depending on the need for them in running the people’s interests. dawawin for the armed forces were introduced for registration and grant purposes, and others were introduced to record the fees and claims of all transactions. Another diwan was introduced for the ‘Aamileen and Wulah to record each appointment and each removal and other dawawin were used in the treasury (Bait ul-Mal) to record revenues and expenses and so on. The introduction of a diwan was according to the need for it, and its style varied over the years due to the difference in styles and means.

Her divan için diğer çalışanlarla birlikte bir baş görevli atanırdı ve bazı durumlarda baş görevlinin çalışanları kendisinin atamasına izin verilirdi. Bazı başka durumlarda ise çalışanlar ona, onun tarafından değil, atanırdı.

A chief was appointed for each diwan along with other employees, and in some cases the chief was allowed to appoint the employees himself. In some other cases employees were appointed to Him not by him.

Böylece, ihtiyaca göre bir divan kurulur; bu ihtiyacın karşılanmasına yardımcı olacak yöntemler ve araçlar da buna uygun olarak belirlenir. Zamana, vilayete veya ülkeye göre farklı yöntem ve araçlar kullanılması caizdir.

A diwan would thus be set up according to need, along with the styles and means that would help discharging that need. It is permitted to have different styles and means according to the era, or Wilayah or country.

Bu tür devlet memurlarının sorumluluğuna gelince, onlar hem kiralanmış çalışanlar hem de vatandaşlardır. Mesleki düzeyde kendi daire müdürlerine karşı sorumludurlar; vatandaş olarak ise, bunlar Vulât, yardımcılar ya da Halife olsun, yöneticilere karşı sorumludurlar. Şeriat hükümlerine ve idari sistemlere uymak zorundadırlar.

With regards to the responsibility of such civil servants, they are hired employees and at the same time citizens. At a professional level they are answerable to their own directorate manager, and as citizens they are answerable to the rulers whether these are Wulah, the assistants or Khaleefah. They have to abide by the Shari’ah rules and the administrative systems.