4.7 Halifeyi kim atar? - İslam'da Hüküm Sistemi | Quran Course

4.7 Halifeyi kim atar? - İslam'da Hüküm Sistemi | Quran Course

Her ne kadar Müslümanların tamamının bu hakkı kullanması bir şart değilse de, bu bir haklarıdır. Bay'at vaciptir ve bu yükümlülük, Farz-ı Kifâye'dir, Farz-ı Ayn değildir. Buna göre, Müslümanlardan bir kısmı bunu yerine getirirse, geri kalan Ümmet yükümlülükten kurtulur. Yine de, Ümmetin bütünü, bu hakkını kullanıp kullanmadığına bakılmaksızın, Halife'yi atama hakkını kullanabilecek duruma getirilmelidir. Başka bir ifadeyle, her Müslüman, Halife'nin atanmasına gerçekten katılabilmelidir; bunu sağlayan da onun bu imkânı gerçekten elde etmesidir. Dolayısıyla tartışma konusu, Allah'ın (swt) Müslümanlara emrettiği, Halife'yi atama görevini, bu görevi tüm Müslümanların fiilen yerine getirmesi değil, bu görevden onları kurtaracak şekilde yerine getirmelerini sağlamaktır. Çünkü Allah'ın (swt) onlara yüklediği yükümlülük, Halife'nin Müslümanlar tarafından ve onların rızasıyla atanmasıdır; her Müslümanın onu atamakla yükümlü kılınması değildir. Bu konudan gerçekte iki durum ortaya çıkabilir: Biri, Halife'nin atanmasına tüm Müslümanların rızasının sağlanmış olması; diğeri ise bu atamaya tüm Müslümanların rızasının sağlanamamış olmasıdır. Ancak her iki durumda da Müslümanlar bu hakkı kullanmaları için gerçekten imkân verilmiş olmalıdır.

Although, it is not a condition for all the Muslims to exercise this right, eventhough it is their right. Although it is an obligation on them, since the Bay’ah is obligatory, the obligation is one of sufficiency (Fard Kifayah) and not an individual obligation (Fard ‘Ayn). Accordingly, if some of the Muslims performed it the rest of the Ummah would be exempted. Nevertheless, the whole of the Ummah should be enabled to exercise their right of appointing the Khaleefah, regardless of whether they utilised this right or not. In other words, every Muslim should be able to participate in appointing the Khaleefah, by genuinely enabling him to do so. Therefore, the point at issue is in enabling the Muslims to perform that which Allah (swt) has ordained upon them of appointing the Khaleefah in a way that would exempt them of this duty and not the actual exercise of that duty by all the Muslims. This is because the obligation that Allah (swt) ordained on them is to appoint the Khaleefah by the Muslims and by their consent, and not obliged upon all Muslims to appoint him. Two issues could actually arise from this matter: One is that the consent of all the Muslims of his appointment was realised; the other is that the consent of all the Muslims of this appointment was not achieved, although, in both cases, the Muslims were genuinely enabled to exercise this right.

Birinci meseleye gelince, halifeyi atayanların belirli bir sayıda olması şart koşulmamıştır. Gerçekte, Müslümanların rızası, sessiz kalmaları veya ona biat edip itaat sözü vermeleri ya da rızalarını gösteren benzer herhangi bir işaretle sağlandığında, halifeye biat eden herhangi bir sayıda Müslüman halifeyi atayabilir. Bu durumda atanan halife tüm Müslümanların halifesi olur ve sayısı beş kişi olsa bile Şeriat'a göre meşru halife olur. Çünkü bu kişiler, halife atayabilecek geçerli bir grup sayılırlar. Müslümanların sessiz kalması ve itaat sözü vermesi gibi yollarla rıza sağlanır; ancak bunun tam bir seçim özgürlüğü içinde yapılması ve herkesin dilerse görüşünü dile getirebilmesi için gerekli adımların atılmış olması şarttır. Eğer tüm Müslümanların rızası sağlanamazsa, bir grup Müslüman halifeyi atama görevini üstlenmedikçe halife atanmış olmaz; bu grubun sayısı ne olursa olsun, onların atamasıyla halkın, yani çoğunluğun rızası sağlanmış olur. Bu bağlamda bazı alimler şu sonuca varmışlardır: Halife, Ehlü'l-Hall ve'l-Akd tarafından kendisine biat edilmesiyle atanabilir; çünkü alimler bu kişileri Müslümanların genel görüşünü temsil eden grup ve akit şartlarını taşıyan herhangi bir kişiye biat edebilecek olanlar olarak görürler. Bununla birlikte Ehlü'l-Hall ve'l-Akd'ın biatı, halifenin atanmasını kesinleşmiş bir sonuç haline getirmez. Onların biatı, halifenin atanmasını meşru kılan bir ön koşul da değildir. Bey'at, Müslümanların rızasının sağlanması gerektiğini gösteren yalnızca bir işarettir; çünkü onlar Müslümanların temsilcileri sayılırlar. Bir Halife'nin bey'atıyla Müslümanların rızasının gerçekleştiğine dair herhangi bir işaret, atamayı meşru ve bağlayıcı kılar.

As far as the first issue is concerned, it is not stipulated to have a specific number of those who appoint the Khaleefah. In Actuality any number of Muslims who give their Bay’ah to the Khaleefah, whereby the consent of the Muslims is achieved by their remaining silent, or by pledging allegiance and obedience to him, or by any other similar sign which indicates their approval, can appoint the Khaleefah. Thereupon, the appointed Khaleefah becomes the Khaleefah of all the Muslims and He would be the lawful Khaleefah according to the Shari’ah, even if only five people appointed him. This is because they would be regarded as a valid group able to appoint a Khaleefah. Consent would be achieved through the Muslims remaining silent and pledging obedience or the like, on condition that this should be carried out with absolute flexibility of choice and with the necessary steps taken to enable everyone to voice his (or her) opinion should they wish to do so. If the consent of all the Muslims was not achieved then the appointment of the Khaleefah would not take place unless a group of Muslims undertook the task of appointing him and in so doing the consent of the populace is achieved, i.e. the majority, regardless of the number of that group. In this context, some learned scholars have concluded that: The appointment of the Khaleefah can be carried out if He is given the Bay’ah by the Ahlul Hall Wal Aqd because they - the scholars - regard them as being the group which represents the opinion of the Muslims at large, and those who are able to give the Bay’ah to any man who satisfies the contractual conditions. However, the Bay’ah of the Ahlul Hall Wal ‘Aqd does not actually make the appointment of the Khaleefah a forgone conclusion. Their Bay’ah is by no means a precondition which makes the appointment of the Khaleefah lawful. The Bay’ah is merely a sign indicating that the consent of the Muslims has to be achieved, since they are regarded as the representatives of the Muslims. Any indication that the consent of the Muslims has been realised by the Bay’ah of a Khaleefah makes the appointment legal and binding.

Bu nedenle, Şer'i hüküm, bir grup insan bir Halife atadığında ve bu yolla Müslümanların rızası herhangi bir delille sağlandığında uygulanır. Bu delil; Ehlü'l-Hall ve'l-Akd'ın çoğunluğunun biat etmesi, ya da kendilerinin Müslümanların temsilcileri olması, ya da biat ettikleri Halifenin biatı konusunda Müslümanların sessiz kalması yoluyla olabilir. Ayrıca Müslümanların böyle bir biata dayanarak itaat ve bağlılık yemine koşması yoluyla da olabilir; ya da görüşlerini dile getirmeleri tamamen mümkün kılındığı sürece başka herhangi bir yol veya delil yoluyla da olabilir. Şer'i hüküm, bu rızanın Ehlü'l-Hall ve'l-Akd aracılığıyla elde edilmesi gerektiğine, onların beş, beş yüz ya da daha fazla ya da daha az kişiden oluşması gerektiğine, ya da başkent veya eyaletlerin sakinleri olmaları gerektiğine dair hiçbir hüküm içermez. Şer'i kural yalnızca şunu belirtir: Onların biatıyla, bu rızayı yansıtan herhangi bir delile göre Müslümanların çoğunluğunun rızası sağlanmış olur. Bu, oy hakkının garanti altına alındığı ve görüşlerini dile getirme yeteneklerinin kısıtlanmadığı anlamına gelir.

Therefore, the Shar’ai verdict is executed if a group of people appointed a Khaleefah and in so doing the consent of the Muslims was achieved by any indication. It could also be by the Bay’ah of the majority of the Ahlul Hall Wal ‘Aqd or by themselves being the representatives of the Muslims, or by the silence of the Muslims about the Bay’ah of the Khaleefah whom they had given the Bay’ah to. It could also be by the Muslims rushing to pledge allegiance and obedience on the strength of such a Bay’ah, or by any other means or indications so long as they had been fully enabled to voice their opinion. The Shari’ah verdict does not contain any provisions maintaining that such an indication must be arrived at through the Ahlul Hall Wal’Aqd or that they should constitute five or 500 people or more or less, nor that they need be the inhabitants of the capital or the provinces. The Shari’ah rule merely states that with their Bay’ah the consent of the majority of the Muslims is achieved according to any indication that reflects such consent. This means that the right to vote has been guaranteed, and their ability to voice an opinion has not been curtailed.

Bu bağlamda "Müslümanların tümü" ifadesi, o ülkede İslam Devleti'nin yönetimi altında yaşayan Müslümanlar anlamına gelir; yani Hilafet zaten kurulmuşsa önceki Halife'nin tebaası olan, İslam Devleti yeniden kurulacaksa da onların Bey'atıyla Hilafet'in akdedileceği ve İslami yaşam tarzına dönmek için onun kurulması adına çalışmış olanlar kastedilir. Diğer Müslümanların Bey'atı şart koşulmaz, rızaları da bu şekilde dikkate alınmaz. Çünkü onlar ya İslam'ın yetkisinin dışında kalmakta ya da Dârü'l-Küfr'de yaşayıp Dârü'l-İslâm'a katılamamaktadırlar. Her iki durumda da akit Bey'atini verme hakkına sahip değillerdir, ancak itaat Bey'atini vermelidirler. İslam'ın otoritesine boyun eğmeyenler ise isyancı (Bugât) sayılır. Dârü'l-Küfr'de yaşayanlar, İslam yönetiminin kurulmasını gerçekleştirme imkânına açıkça sahip olmadıklarından, şimdi bunu pratikte kuramaz ya da hemen ona katılamazlar. Dolayısıyla akit Bey'atini yapma hakkına sahip Müslümanlar ve Halife'nin meşru biçimde atanması için rızaları şart olan kimseler, İslam'ın otoritesinin fiilen kurulmasını sağlayan kişilerdir. Bunun, delili olmayan entelektüel bir mesele olduğunu söylemek yanlış olur; çünkü bu, hükmün kendisi değil, hükmün konusu (Manâtü'l-hüküm) ile ilgilidir. Bu nedenle, bunun için şer'î bir delil getirmek yerine gerçekliğinin açıklanması gerekir. Örneğin leşin yenmesi haramdır; bu, hükümdür. Leşin neyi kapsadığını araştırıp belirlemek ise hükmün konusu, yani Manât'tır, ya da hükmün ilgili olduğu mesele. Dolayısıyla Müslümanların bir Halife atamak zorunda olması bir şeriat hükmüdür; bu atamanın rıza ve seçim yoluyla yapılması gerektiği de bir hükümdür ve bunların delile ihtiyacı vardır. Buna karşılık, atamayı yapacak Müslümanların kim olduğunu, rıza ve seçimin gerçekleşmesini sağlayan şeyin ne olduğunu soracak olursak, bu sorular hükmün konusunu (Manatü'l-hüküm) oluşturur; yani hükmün ele almak için geldiği konudur. Şeriat hükmünün konuyla uyuşması, hükmün gerçekleşmesini ve yerine getirilmesini mümkün kılar. Bu nedenle şeriat hükmünün geldiği konu, onun gerçekliği açıklanarak incelenmelidir.

In this context, “all the of Muslims” means those Muslims living in that country under the rule of the Islamic State, i.e. those who were the subjects of the previous Khaleefah, if the Khilafah was (already) established, or those through whom the Islamic State would be reestablished, and by whose Bay’ah the Khilafah would be contracted if the Islamic State was not established and they had worked towards establishing it so as to resume the Islamic way of life. The Bay’ah of the other Muslims would not be considered as a condition, nor would their consent be considered as such. This is because they would either be outside the authority of Islam, or living in Dar-ul Kufr and unable to join Dar-ul Islam. In either case, they would not have the right to give the Bay’ah of contract but they should give the Bay’ah of obedience. Those who do not submit to the authority of Islam would be considered rebels (Bughat). Those living in Dar-ul Kufr were thus evidently unable to achieve the establishment of the Islamic authority and therefore they cannot now establish it practically or join it immediately. Thus, the Muslims who possess the right to excercise the Bay’ah of contract and those whose consent is conditional for the Khaleefah to be lawfully appointed are the ones through whom the authority of Islam effectively gains its establishment. It would be wrong to say that this is an intellectual matter that has no Shari’ah evidence to back it up with. One cannot say this because this is related to the subject of the verdict (Manat-ul Hukm) and not the verdict itself. Therefore, it is necessary to explain its reality, rather than bring a Shari’ah evidence for it. For instance, the eating of carrion meat is forbidden, now that is the verdict (Hukm). To investigate and determine what constitutes carrion meat would be the subject of the verdict, i.e. the Manat or the subject that the verdict is related to. Thus the Muslims have to establish a Khaleefah constitutes the Shari’ah verdict, and this appointment has to be carried out by consent and choice would be the verdict too, these are what require evidence. Whereas, if we were to ask who constitutes the Muslims by whom the appointment would be carried out and what constitutes the matter which makes consent and choice achievable these would constitute the subject of the verdict (Manat-ul Hukm), i.e. the subject for which the ‘Hukm’ (verdict) had come to deal with. The conformity of the Shari’ah verdict with the subject makes the verdict achievable and accomplished. So the subject that the Shari’ah verdict came for should be investigated by explaining its reality.

ManaT-ul Hukm'un 'illatul Hukm olduğunu söylemek, dolayısıyla delil gerektirdiğini ileri sürmek yanlıştır. Bu yanlıştır, çünkü hükmün konusu (ManaT) ile hükmün illeti arasında fark vardır; aslında konu ile illet arasında büyük bir fark bulunur. İllet, hükmün başlatılmasına yol açan şeydir; yani hükmün arkasındaki Şari'nin (Kanun Koyucu'nun) maksadını gösteren şeydir. Şüphesiz bu, hükmü başlatma amacını göstermek ve anlamak için bir Şer'i delil gerektirir. Hükmün konusuna gelince, bu, hükmün uygulandığı veya hükmün ilgili olduğu konudur. Başka bir deyişle, hükmün uyduğu meseledir; delili ya da illeti değildir. Buradan şu sonuç çıkar: ManaT, hükmün bağlandığı şeydir; yani hüküm onunla ilgilenmek veya onu çözmek için getirilmiştir. Hükmün onun yüzünden getirildiğini söylemek, yani onun hükmün illeti olduğunu söylemek doğru değildir. Dolayısıyla hükmün ManaT'ı, Şer'i hükmün metinsel olmayan yönüdür. Bunu idrak etmek, illeti idrak etmekten başkadır; çünkü illeti idrak etmek, illeti gerekçelendirmek için gelmiş olan metni anlamak demektir ve bu da fiilen metni (Naklîyyat) anlamaktır. Bu da ManaT değildir, çünkü ManaT Naklîyyat'tan tamamen farklıdır; zira o (yani ManaT), Şer'i hükmün uyduğu gerçekliktir.

It would be incorrect to say that the ManaT-ul Hukm is the reason behind the Hukm (‘illatul Hukm) therefore requiring evidence. This is incorrect because the subject (ManaT) of the verdict is different from the reason (‘illah) behind the verdict; in fact there is a big difference between the subject and the reason. The reason is what initiates the verdict to be initiated, i.e. it is the thing that indicates the intention of the Legislator behind the verdict. Without any doubt, this requires a Shari’ah evidence to indicate and understand the intention of the Legislator for initiating the verdict. As for the subject of the verdict, this is the subject upon which the verdict applies or to which the verdict is related. In other words, it is the issue that the verdict conforms and not its evidence nor its reason (‘illa). It therefore, follows that the ManaT is the thing that the verdict is attached to, i.e. the verdict is brought to deal with it, or solve it. It is not true to say that the verdict is brought because of it, so as to say that it is the reason behind the verdict. Thus, the ManaT of the verdict is the nontextual aspect of the Shari’ah verdict. To realise it would be other than to realise the reason, for realising the reason would be to understand the text that had come to justify the reason, and this is to actually understand the text (Naqliyyat). This is not the ManaT either, because the ManaT is completely different from the Naqliyyat, as it (ie. the ManaT) is the reality to which the Shari’ah verdict conforms.