15.3 Tahsis İfadeleri
15.3 Expressions Of Takhsees
Takhsîs (genelin özelleştirilmesi), genel ifadelerin kendi içinde bulunan veya bu ifadelerin dışında yer alan kelime ya da cümlelerle belirlenmesiyle gerçekleşir. Genel ifadelerin içinde yer alan ve bu yolla gerçekleşen takhsîs beş türdür; bunlar şöyledir:77
Takhsees (specification of the general) is accomplished by specifying words or phrases found either within the general statements themselves or outside of them. The five types which occur within general statements are as follows:77
1. İstisna (istisna):
1. Istithnaa (exception):
Bu durumda genel hüküm, bir istisna edatı ve onu sınırlandıran bir cümle ya da ifade ile takip edilir. Bunun güzel bir örneği şu âyette görülebilir:
In this case the general law is followed by a preposition of exception and a clause or phrase which qualifies it. A good example can be seen in the following verse:
“Gerçekten, Allah'a ve Elçisine karşı savaş açanlar ve yeryüzünde bozgunculuk çıkaranların cezası, öldürülmeleri, asılmaları, ellerinin ve ayaklarının çapraz olarak kesilmesi ya da yeryüzünden sürülmeleridir. Bu, onların bu dünyadaki rezaletidir; ahirette ise onlara büyük bir azap vardır. Ancak yakalanmadan önce tövbe edenler bunun dışındadır.” 78
“Verily, for those who (allatheena) wage war against Allaah and His Messenger and spread corruption in the land, the penalty is execution, crucifixion, severing opposite hands and legs, or banishment from the land. That is their disgrace in this life, and in the next life they will receive a severe punishment, except those who repent before they are caught.” 78
2. Sıfat (değişiklik):
2. Sifah (modification):
Bu tür, esas olarak allathee, allatee (who, which) ilgi zamirleri ve bunların türevleriyle başlayan ilgi cümlelerine atıfta bulunur. Bu tür belirlemeye, evlilikte yasaklanan kategorilere ilişkin şu ayette rastlanabilir:
This type refers mainly to relative clauses introduced by the relative pronouns allathee, allatee (who, which), and their derivatives. An example of this type of specification can be found in the following verse concerning the forbidden categories of marriage:
"Kendi himayelerinizde bulunan, girdiğiniz eşlerinizden olan üvey kızlarınız da (size haramdır)." 79
“And your stepdaughters (rabaa’ibukum) under your care, born of your wives whom (allaatee) you have entered.” 79
Yani, bir kişinin, ile cinsel ilişkiye girdiği eşinin kızı (üvey kızı), eşiyle boşanırsa veya eşi ölürse, kendisine haram olur. Ancak evliliği cinsel ilişkiyle tamamlanmadan boşarsa veya eşi kendisinden önce ölürse, üvey kızıyla evlenebilir. Dolayısıyla “ile ilişkiye girdiğiniz” ifadesi, “eşlerinizin kızları” genel ifadesini sınırlandırmaktadır.
That is, a man’s stepdaughter by a wife with whom he had sexual intercourse is forbidden to him if he divorces his wife or if she dies. However, if he divorced her before consummating the marriage or if she died before he did so, he would be able to marry her daughter (his stepdaughter). Thus, the relative clause, “whom you have entered” specifies the general phrase, “step-daughters of your wives.”
3. Şart (koşul):
3. Shart (condition):
Koşullu cümleler, bir durumun ya da durum kümesinin başka bir duruma bağlılığını belirttikleri için belirleyici işlevi görür. Bu tür cümleler genellikle "in" (eğer) gibi bir bağlaçla başlar. Örneğin, şu ayet:
Conditional clauses function as specifiers since they state the dependence of one circumstance or set of circumstances on another. Such clauses are usually introduced by a subordinator such as “ in” (if). For example, the verse,
“Sizden birinize ölüm yaklaştığında, eğer bir mal bırakacaksa, anne babası ve yakın akrabaları için iyi bir miktarda (malından) vasiyet etmesi size farz kılındı; bu, Allah'tan korkanlar üzerine bir borçtur.” 80
“It is prescribed upon you that you bequeath a good portion (of your wealth) for your parents and close relations when death approaches any of you (ahadakum), if (in) you have left some wealth; an obligation on those who fear God.” 80
Bu nedenle, ölüm yaklaştığında vasiyet yazmanın genel yükümlülüğü, yalnızca mal sahibi olanlar için bir yükümlülüğe dönüştürülmüş olur.
Thus the general obligation of writing a will when death approaches is turned into an obligation only for those who possess wealth.
4. Ghaayah (zaman cümleleri):
4. Ghaayah (clauses of time):
Zaman zarflarının (adverbial clauses of time) genellikle "hattaa" (-inceye kadar) edatıyla başladığı ve bir olumsuzlukla birlikte kullanıldığı görülür. Bu tür belirlemelerin güzel örnekleri, Allah'ın hac ibadetlerine ilişkin ifadeleridir,
Adverbial clauses of time are usually introduced by the subordinator “hattaa” (until) and accompanied by a negative. Good examples of this type of specification are Allaah’s statements concerning the rites of hajj,
“Kurbanınız kurbanlık yerine ulaşıncaya kadar (hattâ) başlarınızı traş etmeyin.” 81
“Do not shave your heads until (hattaa) your sacrificial animal has reached its appointed place (of sacrifice),” 81
ve Onun hayız gören kadınlar hakkındaki sözü,
and His statement concerning menstruating women,
"Temizlenmeleri tamamlanana kadar onlara yaklaşmayın." 82
“Do not come near them (for sexual intercourse) until ( hattaa) they have reached a state of purity.” 82
5. Badal'ul-ba' minel-kül (bütünden parçanın yerine geçme):
5. Badal al-ba‘d minal-kull (substitution of a part for the whole):
Bu, bir isim için bir yönü betimleyen, "kim/kimse" (man) bağlacıyla başlayan bir ilgi cümlesi biçiminde kurulmuş bir Arapça yapıdır; bu yapı, söz konusu ismin yerini alabilir. Bu tür bir yapının bir örneği, ayetin gerçek anlamına bağlı kalan bir çevirisinde görülebilir:
This is an Arabic construction in which a form of relative clause introduced by the subordinator “whoever” (man) des-cribes an aspect of a noun which it can take the place of. An example of this type of construction can be seen in a literal translation of the verse,
Allah'ın, insanlar (en-nâs) üzerinde, Beyt'i (Kâbe'yi) haccetmek hakkı vardır; oraya ulaşmaya gücü yeten kimse (men) için.83
“Allaah has a right on all people (an-naas) to make hajj to the House; whoever (man) is able to find a way there.” 83
Arapçada "kim" edatı (من) "bütün insanlar" ifadesinin bir parçasını temsil eder ve onun yerine geçer. Dolayısıyla ayet şöyle tercüme edilebilir: "Allah'ın, Beytullah'a (Kâbe'ye) hac yapabilecek bir yol bulabilen kimse üzerinde bir hakkı vardır."
In Arabic, the subordinator “whoever” represents a part of the phrase “all people” and is substituted in its place. Hence the verse could be translated, “Allaah has a right on whoever is able to find a way that they make hajj to the House (Ka‘bah).”
77 El-İtkan, c. 3, s. 46-7.
77 Al-Itqaan, vol. 3, pp. 46-7.
78 Soorah al-Maa’idah (5):33-4. Bu, Mâide suresi (5:33-34) için bir başlık olarak Türkçeye çevrilmiştir: 78 Mâide Sûresi (5):33-34.
78 Soorah al-Maa’idah (5):33-4.
Nisâ Suresi (4):23
79 Soorah an-Nisaa’ (4):23.
Bakara Suresi (2):180
80 Soorah al-Baqarah (2):180.
81 Sûre al-Baqara (2):196.
81 Soorah al-Baqarah (2):196.
Bakara Suresi (2):222.
82 Soorah al-Baqarah (2):222.
Al-i İmran Suresi (3):97.
83 Soorah Aal ‘Imraan (3):97.