Mu'tezile alimleri, Kur'an'ı, daha önce sahabe, tabiin ya da onların öğrencileri arasındaki erken alimler tarafından dile getirilmemiş olan kendilerine özgü ve sıradışı görüşlerini destekleyip savunacak şekilde yorumlamışlardır. Ehl-i sünnet alimlerinin tefsirleri gibi, onların erken dönem tefsirlerinin de çoğu zamanla kaybolmuş ve bunları yalnızca çağdaşlarının onlara yaptığı atıflardan biliyoruz. Onların tefsir yöntemi, en kötü türden tefsir bi'd-dirâye sayılmaktadır. Bu tür tefsirler, erken dönem müfessirlerin görüşlerine tamamen kayıtsız kalmaları ve klasik sözlük anlamlarını tümüyle bir kenara atmalarıyla öne çıkar.

The Mu‘tazilee scholars interpreted the Qur’aan in such a way as to support and defend their unique and unorthodox ideas which had never before been expressed by the early scholars among the sahaabah, the taabi‘oon, or their students. Many of their early tafseers, like those of orthodox scholars, were lost in time and we only know about them from references made to them by their contemporaries. Their method of tafseer is considered tafseer bid-diraayah of the worst kind. Such tafseers are noted for their total disregard for the opinions of the early mufassirs, as well as their complete dismissal of classical lexical meanings.

Aşağıdakiler, günümüze kadar ulaşmış Mu'tezile görüşlü tefsirlerin kısa değerlendirmeleridir:

The following are brief reviews of Mu‘tazilee-oriented tafseers which have survived until today:

Abdulcebbâr b. Ahmed el-Hemedânî (ö. 1024 M / 415 H), zamanının önde gelen Mu'tezilî âlimlerinden biriydi. Rey şehrinin kadılığına atandı ve ölümüne kadar orada ders verdi. Usûlü'l-fıkıh ve diğer İslâmî ilimler üzerine eserler kaleme aldı; ayrıca Delâilü'n-Nübüvve (Peygamberliğin Delilleri) adlı, çok takdir gören bir tarih eseri yazdı. Onun tefsiri Kur'ân'ın tam bir açıklaması değildir; yalnızca tartışmalı ve müteşabih olan ayetler, Sünnî âlimlerin görüşlerini çürütmek amacıyla yorumlanmıştır. Tefsir Fâtiha sûresiyle (1) başlar ve Nâs sûresiyle (114) sona erer; ancak birçok sûre ve ayet açıklanmadan kalmıştır. Kitap, belirli meseleler etrafında düzenlenmiştir; bu meselelerde bir sorun ortaya konulur ve çözümü önerilir.143

‘Abdul-Jabbaar ibn Ahmad al-Hamdaanee (d. 1024 CE/ 415 AH), a major Mu‘tazilee scholar of his time, was appointed judge of the city of Rayy, where he lectured until he died. He authored books in usool al-fiqh and other Islaamic sciences, as well as a highly acclaimed historical work called Dalaa’il anNuboowah (Proofs of the Prophethood). His tafseer is not a complete explanation of the Qur’aan, as only the controversial and equivocal verses are interpreted in order to refute the position of Sunnee scholars. The tafseer begins with Soorah alFaatihah (1) and ends with Soorah an-Naas (114); however, many chapters and verses remain unexplained. The book is organized around certain issues whereby a problem is presented and its solution proposed.143

ʿAlī ibn at-Tāhir, Ebū Aḥmed el-Ḥüseyn (966-1048 M./355-439 H.), Şiîliğin İmam Mûsâ el-Kâzım'a, yani Câfer es-Sâdık'ın oğluna dayanan bir soyağacına sahiptir. O, Irak'taki Şîa'nın başlıca âlimiydi ve Mu'tezile mezhebinin bağlı bir takipçisiydi. Ali ibn Ebî Tâlib'e atfedilen sözler kitabı Nehcü'l-Belâğa'yı ya kendisi ya da kardeşi Şerîf Rızâ yazmıştır. Şerîf Mürtezâ'nın tefsiri, tefsir, hadis ve edebiyat alanlarını kapsayan, seksen derste yazdırdığı konferansları içermektedir. Bu nedenle bu tefsire "Şerîf el-Mürtezâ'nın Emâlîleri" (Şerîf Mürtezâ'nın Yazdırdıkları) lakabı verilmiştir. Kitabın tefsir bölümü Kur'ân'ın tamamını açıklamaz; bunun yerine seçilmiş pasajları, Mu'tezile'nin temel ilkelerini ortaya koyacak biçimde yorumlar. Yazar ayrıca Mu'tezile'nin bazı temel ilkeleriyle açıkça çelişen bazı âyetleri ustalıkla ele alır ve bunları sıradışı dilbilimsel açıklamalarla etkisiz hale getirir. Nitekim bütün tefsir, ağırlıklı olarak dilbilimsel ve analitik bir eğilim taşır.144

‘Alee ibn at-Taahir, Aboo Ahmad al-Husayn (966-1048 CE/355-439 AH) traces his ancestry back to the Shee‘ah Imaam Moosaa al-Kaathim, the son of Ja‘far as-Saadiq. He was the main scholar of the Shee‘ah in ‘Iraaq and an adamant follower of the Mu‘tazilee school of thought. The book of sayings attributed to ‘Alee ibn Abee Taalib, Nahj al-Balaaghah, was written either by him or by his brother, Shareef Ridaa. Shareef Murtadaa’s tafseer contains lectures which he dictated in eighty lessons, covering studies in tafseer, hadeeth,and literature. Hence, this tafseer was nicknamed “Amaalee ash-Shareef al-Murtadaa” (The Dictations of Shareef Murtadaa). The tafseer section of the book does not explain all of the Qur’aan, but instead interprets selected passages in such a way as to establish the fundamental principles of the Mu‘tazilees. The author also skillfully takes certain verses which obviously contradict some of the Mu‘tazilee fundamentals and neutralizes them with unorthodox linguistic explanations. In fact, the whole tafseer has a heavily linguistic, analytical slant.144

Mahmud bin Ömer ez-Zemahşerî el-Hârezmî (1075-1144 M / 467-538 H), Hanefi bir âlimdi. Bağdat ve Horasan'da ilim tahsil etti ve Arap edebiyatı, nahiv, usûl-i fıkıh, hadis şerhi gibi konularda birçok kitap yazdı. Zemahşerî'nin açık Mu'tezilî eğilimleri olmasına rağmen tefsiri edebî bir şaheser olarak kabul edilmektedir. Kur'an'ın çeşitli mucizevî yönlerini açıklaması yazılmış olanların en ayrıntılısı ve kapsamlısıydı; Kur'an'ın ahengi, ritmi ve belagatinin güzelliği hakkındaki tartışmaları ise en kapsamlı olanıydı. Zemahşerî, Arapça'daki ustalığını Kur'an'ı Mu'tezilî düşünceye göre yorumlamak için kullanır. Temel ilkeleriyle çelişen ayetler mecazî hale getirilir ve yeniden yorumlanır. Hukukî meselelere yaklaşımı kısa ve tarafsızdır ve İsrailiyyât'ı nadiren kullanır.145

Mahmood ibn ‘Umar az-Zamakhsharee al-Khwaarazmee (1075-1144 CE/467-538 AH) was a Hanafee scholar who studied in Baghdaad and Khurasaan and wrote a number of books on Arabic literature and grammar, usool al-fiqh, hadeeth commentary, etc. Despite az-Zamakhsharee’s blatant Mu‘tazilee leanings, his tafseer is considered a literary masterpiece. His explanations of the various miraculous aspects of the Qur’aan were the most detailed and extensive written, and his discussions of the beauty of Qur’aanic rhyme, rhythm, and eloquence the most comprehensive. Az-Zamakhsharee uses his mastery of the Arabic language to interpret the Qur’aan according to Mu‘tazilee thought. Verses which conflict with his fundamentals are made allegorical and reinterpreted. His handling of legal issues is brief and unbiased, and he rarely uses Israa’eeleeyaat.145