Mantuk (açık anlam) ile ilgili olarak hükmü ifade eden ima edilen anlamlar (mefhum) iki türlüdür: mefhumu'l-muvâfaka, yani ima edilen anlamdaki hükmün mantuk ile aynı yönde olduğu mefhum; ve mefhumu'l-muhâlefe, yani ima edilen anlamdaki hükmün mantukun tersi olduğu mefhum. Başka bir ifadeyle, bir hüküm belirli bir durum, nitelik, sayı vb. ile bağlanmışsa, bu durum, nitelik, sayı vb. bulunmadığında hükmün uygulanmadığı varsayılabilir. Bu iki tür mefhumun her biri bazı âlimler tarafından daha da alt bölümlere ayrılmıştır; ancak aralarındaki dilsel farklar o kadar incedir ki, burada her iki ana türden birkaç örnek vermek yeterli olacaktır.

There are two types of mafhoom (implied) meanings in relationship to the rule contained in the mantooq meaning of a statement: the mafhoom almuwaafaqah, in which the rule in the implied meaning agrees with that of the mantooq; and mafhoom al-mukhaalafah, in which the rule in the implied meaning is the contrapositive of the mantooq.123 That is, if a law is connected to a particular condition, trait, number, etc., one can assume the law doesn’t apply when the condition, trait, number, etc. is missing. Both of these types of mafhoom meanings have been further subdivided by some scholars; however, the differences are so linguistically fine that it will suffice to mention a few examples from each of the two main types here.

Mefhûmu'l-muvâfakanın bir örneği, ana babaya öfke ile "uf" demenin yasaklandığı ayette bulunabilir.

An example of mafhoom al-muwaafaqah can be found in the verse prohibiting harsh words with parents,

Buradaki mantuk, ebeveynlere "Uff" demeyi yasaklıyor; mefhum ise onlara sövmenin ya da vurmanın da yasak olduğudur. Başka bir örnek de yetimlerin malıyla ilgili ayette bulunabilir:

The mantooq here forbids the saying of “Uff” to parents, and the mafhoom is that cursing them or hitting them is also forbidden. Another example may be found in the verse on the property of orphans:

Mantûk, yetimin malını kendi kişisel menfaati için haksız yere kullanmayı yasaklar. Mefhûm yoluyla, yetimin malını yakmak da yasak olur; çünkü her iki fiil de yetimi malının faydasından mahrum eder. Anne-babaya kötü davranma örneğinde mefhûmdaki hüküm, mantûktakinden daha kuvvetlidir; ikinci örnekte ise ikisi aynı derecededir.

The mantooq prohibits misappropriating the property of an orphan for one’s personal benefit. By implication, it would also be prohibited to burn an orphan’s money, as both acts deprive the orphan of benefit from his wealth. In the example of mistreatment of parents, the rule in the mafhoom is stronger than that of the mantooq; while in the second example, they are on the same level.

Mefhûm-u muvâfaka'dan çıkarılan hükümlerin geçerliliği tartışmasız biçimde mantıklıdır ve bu nedenle İslâm hukukçularının tamamının kullandığı temel ilkeler arasındadır.126

The validity of rules derived from the mafhoom al-muwaafaqah is unquestionably logical and, as such, it is among the fundamental principles used by all of the scholars of Islaamic law.126

Âlimler, mefhûmu'l-muhâlefeye dayalı delillerin geçerliliği konusunda ise görüş ayrılığı içindedir. Bunun bir örneği şu ayette yer almaktadır:

Scholars are divided, however, on the validity of arguments based on mafhoom al-mukhaalafah. An example of it is contained in the verse,

Bu ayet, doğru ve güvenilir bir kişinin getirdiği haberin, araştırılıp doğrulanmasına gerek kalmadan kabul edilmesi gerektiğini ima etmektedir. Bunun bir başka örneği de, bir kadını zina veya fuhşla asılsız yere suçlayan kimsenin cezasını bildiren ayettir.

This verse implies that information brought by a righteous person should be accepted without the necessity of confirmation. Another example is contained in the verse on the punishment for one who slanders a woman by falsely accusing her of fornication or adultery:

Buradaki mefhum, onlara seksen değnekten fazla da az da verilmemesi gerektiğidir. Ayrıca hac sırasında av yasağıyla ilgili ayette,

The mafhoom here is that they should be given no more nor less than eighty lashes. Also, in the verse concerning hunting during hajj,

Buradaki mefhûm, hayvanın kazaen öldürülmesinin bir kurban gerektirmediği anlamını taşımaktadır. Yukarıdaki her bir örnekte, mefhûm-i muhalefet geçerli bir hüküm verir. Bununla birlikte, mantûk, her durumda doğru olmayan olağan bir durumu tarif ediyorsa, mefhûm-i muhalefet yanlış olacaktır. Örneğin, üvey kızlarla evlenmeyi yasaklayan ayette,

the mafhoom meaning here is that the accidental killing of an animal does not necessitate a sacrifice. In each of the preceding cases, the mafhoom almukhaalafah yields a valid ruling. However, where the mantooq is a description of a common circumstance which is not true in all cases, the mafhoom almukhaalafah will be false. For example, in the verse prohibiting marriage to stepdaughters,

Mefhûm-u muhâlefe, üvey kızların, sizin himayenizde olmayanlarının nikâhlanabileceği anlamına gelir. Ancak durum böyle değildir. "Himayenizde olan" ifadesi yalnızca olağan durumu anlatır, bir yasaklama şartını değil. Dört mezhep arasında üzerinde ittifak edilen bu yorum, ayetin üvey kızlar için iki nitelik zikretmesiyle de desteklenmektedir:

the mafhoom al-mukhaalafah is that stepdaughters not under your care may be taken in marriage. However, this is not the case. The phrase “under your care” only addresses the usual situation and not a condition of prohibition. This interpretation, agreed upon between the four math-habs, is strengthened by the fact that the verse mentions two qualifications for the step-daughters:

Ardından, ikinci koşul sağlanmadığında yasağın geçerli olmayacağını açıkça belirtmektedir. Ancak birinci koşulun bulunmaması durumunda bu istisnadan hiç söz etmemektedir.

It then goes on to explicitly state that if the second condition does not hold, the prohibition doesn’t apply. It makes no mention of this exception when the first condition is missing.

Mefhûm-i muhalefetin yanlış olduğu bir diğer durum, mantûkun belirli bir gerçekliğin açıklaması olduğu hâldir. Örneğin, şu âyet:

The other case of an incorrect mafhoom al-mukhaalafah is when the mantooq is an explanation of a certain reality. For example, the verse,

Ayetin mefhumu şudur: Birisinin başka bir ilahın varlığına dair bir delili varsa, onu Allah ile birlikte ibadet edebilir. Bu yanlıştır; çünkü Allah'tan başka hiçbir ilah bulunmadığı için, başka herhangi bir ilahın varlığına dair geçerli bir delil yoktur. "Gerçekliğine dair bir delil olmaksızın" ifadesi, vurgu yapmak ve Allah'tan başka ilahlara (putlara) tapanlarla alay etmek için eklenmiştir. Bu nedenle âlimlerin çoğunluğu, mantûk (sözle anlatılan) kısmın koşulları yaygın bir durumun tasviri ya da bir gerçeğin açıklaması değilse, mefhûmu'l-muhâlefeden çıkarılan hükümleri kabul eder.134

The mafhoom of the verse is that if someone has proof of another god’s reality, he may worship it along with Allaah. This is incorrect, because there is no valid proof of any other god’s reality, since no other god exists besides Allaah. The phrase “with no proof of it being real” was added for emphasis and to ridicule those who worship other gods (idols) besides Allaah. Hence, the majority of scholars accept the rules derived from the mafhoom al-mukhaalafah as long as the conditions of the mantooq are not descriptions of a common circumstance or an explanation of reality.134