9.1 Seb'a Ahruf (Yedi Harf)
9.1 Sab‘ah Ahruf (the Seven Forms)
Arap diyarındaki çeşitli lehçeler arasında bulunan farklılıkları gözetmek için Allah, Kur'an'ı yedi ayrı biçimde indirdi. Bu biçimler şu yedi kabilenin lehçelerine uygundu: Kureyş, Hüzeyl, Sakîf, Hevâzin, Kinâne, Temîm ve Yemen. 21 Bu çeşitli biçimler farklı Kur'anlar anlamına gelmiyordu, çünkü Cibrîl yalnızca gökteki korunmuş levhada (el-Levhu'l-Mahfûz) yazılı tek bir Kur'an'dan ayetleri iletmişti.
In order to take into account the various differences which existed among the Arabian dialects, Allaah revealed the Qur’aan in seven different forms. The forms matched the dialects of the following seven tribes: Quraysh, Huthayl, Thaqeef, Hawaazin, Kinaanah, Tameem, and Yemen. 21 These various forms did not represent different Qur’aans, as Jibreel only conveyed verses from a single Qur’aan written on a protected tablet (al-Lawh al-Mahfooth) in the heavens.
Ancak Cibrîl'e, getirdiği âyetlerin büyük kabilelerin lehçelerine uygun yedi harf üzere okunmasını emredilmişti. Bu farklı biçimler, aynı kelimenin farklı lehçelere göre söylenebileceği çeşitli yolları temsil ediyordu. Bununla birlikte anlamlar hepsinde aynı biçimde ifade ediliyordu. Peygamber (ﷺ), sahabelerinin çoğunu çeşitli okuyuşların varlığından haberdar etti ki okuyuşlarındaki çeşitlilik aralarında bir ayrılık ya da bölünme yaratmasın. Sahabî İbn Abbas, Allah'ın Elçisi'nin (ﷺ) şöyle dediğini işittiğini rivayet etmiştir:
However, Jibreel was instructed to recite the verses that he brought in seven forms corresponding to the dialects of the major tribes. The various forms represented the various ways in which the same word might be said according to the various dialects. However, the meanings were all stated the same. The Prophet (ﷺ) informed most of his companions (sahaabah) of the existence of various readings so that the variation in their readings would not create any discord or division among them. The sahaabee Ibn ‘Abbaas reported that he heard Allaah’s Messenger (ﷺ) say
“Cibrîl bana Kur'ân'ı bir harf üzere okudu. Ben de tekrar ettikten sonra ondan daha fazla okumasını istedim; o da yedi harfe kadar okudu.” 22
“ Jibreel recited (the Qur’aan) to me in one form, and after I had revised it I asked him to recite some more, which he did, until he completed seven forms.” 22
Ancak bütün sahabilerin aynı anda çeşitli kıraatlerden haberdar olmadığı görülmektedir. Bu nedenle, Peygamber (ﷺ) tarafından bizzat çözümlenen bazı küçük anlaşmazlıklar yaşanmıştır. Bu tür durumlara örnek olarak, Peygamber'in en yakın sahabilerinden biri tarafından nakledilen şu olay gösterilebilir. Ömer ibnu'l-Hattâb şöyle demiştir: "Allah Resulü (ﷺ)'nün hayatta olduğu bir zamanda, Hişâm ibn Hakîm'in namazda Furkan Suresi'ni okuduğunu duydum ve onun, Peygamber (ﷺ)'in bana öğrettiğinden farklı bir şekilde okuduğunu fark ettim."
However, not all of the companions were aware of the various readings at the same time. Consequently, some minor disagreements did take place, which were resolved by the Prophet (ﷺ) himself. An example of such cases can be found in the following incident narrated by one of the Prophet’s closet companions. ‘Umar ibn al-Khattaab said, “Once during the lifetime of Allaah’s Messenger (ﷺ), I heard Hishaam ibn Hakeem reciting Soorah al-Furqaan in salaah, and I noticed that he recited it differently from the way in which the Prophet (ﷺ) had taught me.
Namazında ona neredeyse atılacaktım, ama namazını bitirinceye kadar öfkemi bastırmayı başardım. Namazı bitince, onun okuduğunu duyduğum bu sûreyi kendisine kimin öğrettiğini sorarak pelerininin yakasından tuttum. O, "Bana bunu Allah'ın Resûlü (ﷺ) öğretti!" dedi. Ben de, "Yalan söylüyorsun, çünkü Allah'ın Resûlü (ﷺ) bana bunu, senin okuduğundan farklı bir şekilde öğretti!" dedim. Sonra onu Allah'ın Resûlü (ﷺ)'ne sürükleyip, "Bu adamın, Furkân sûresini bana öğrettiğin şekilden farklı bir biçimde okuduğunu duydum" dedim. Bunun üzerine Allah'ın Resûlü (ﷺ), "Onu bırak, Ömer! Hişâm, oku!" buyurdu. Hişâm, daha önce onun okuduğunu duyduğum şekilde okudu. Bunun üzerine Allah'ın Resûlü (ﷺ), "Bu sûre böyle indirildi!" buyurdu. Sonra, "Ömer, sen de oku!" dedi. Ben de onun bana öğrettiği şekilde okuyup bitirince, şöyle buyurdu:
I was on the verge of jumping on him during his salaah, but I managed to control my anger until he completed his prayer. Upon its completion, I grabbed him by the neck of his cloak and said, ‘Who taught you this soorah that I heard you reciting?’ He replied, ‘Allaah’s Messenger (ﷺ) taught it to me!’ I said, ‘You are a liar, for Allaah’s Messenger (ﷺ) has taught it to me in a different way from the way you recited it!’ I then dragged him to Allaah’s Messenger (ﷺ) and said to him, ‘I heard this person reciting Soorah al-Furqaan in a different way from the way that you taught me.’ Allaah’s Messenger (ﷺ) then said, ‘Release him ‘Umar! Recite Hishaam!’ Hishaam recited in the same way that I heard him reciting previously. Then the Messenger of Allaah (ﷺ) said, ‘It was revealed in this way!’ He then said, ‘Recite ‘Umar!’ When I completed reciting it the way he had taught me, he said,
“Bu da bu şekilde indirilmiştir. Bu Kur’an yedi harf üzere indirilmiştir; hangisi sana en kolaysa onu okuyun.”
‘It was also revealed in this way. This Qur’aan has been revealed in seven forms, so recite whichever is easiest for you.” 23
İbn ‘Abdul Barr, bu olaya dayanarak, yedi harfin yedi kabile lehçesi anlamına geldiği yorumunun hatalı olduğunu savundu; çünkü ‘Umar ile Hişam ikisi de Kureyş kabilesindendi. Yedi harfi, aynı anlamı taşıyan farklı kelimelerle aktarılan yedi yönlü uyumlu bir anlam olarak yorumladı; örneğin, hepsi “gel” anlamına gelen halumma, ta‘ala ve akbil gibi kelimeleri verdi. İbn Hacer, onu aktardıktan sonra, iki yorumun birbiriyle çelişmediği görüşünü ileri sürdü. Varyasyonun aynı anlamlar için farklı kelimelerden oluştuğu ve bu varyasyonların yedi Arap kabilesinin lehçelerinden geldiği de olabilir.
Ibn ‘Abdul Barr argued on the basis of this incident that the interpretation of the seven forms as meaning seven tribal dialects is flawed, since ‘Umar and Hishaam were both from the Qurayshee tribe. He interpreted it as meaning seven facets of harmonious meaning conveyed by varying words; for example, words like halumma, t‘aala, and aqbil, which all mean ‘come.’ Ibn Hajr, after quoting him, offered the opinion that the two interpretations are not mutually contradictory. It may be that the variation consists of differing words for the same meanings and that the variations are from the dialects of seven Arabic tribes.
İbn Kuteybe, yedi harfin (ahruf) anlamına dair farklı bir yorum ileri sürmüştür.
Ibn Qutaybah proposed a different interpretation of the seven forms:
1. Harflerin ve anlamın değişmediği, ancak harekelerde (ünlü işaretlerinde) görülen farklılıklar; örneğin Bakara suresi 282. ayetindeki laa yudaarra ve laa yudaarru.
1. variations in vowel markings, while the letters and meaning are unchanged; for example laa yudaarra and laa yudaarru in verse 282 of Soorah al-Baqarah:
"Ne yazıcıya ne de şahide zarar verilmemelidir."
“Neither the scribe nor the witness should be harmed.”
2. Bir fiilin biçim farklılıkları; örneğin Sebe' suresinin 19. ayetindeki ba‘‘ada ve bâ‘id:
2. variations in the form of a verb; for example: ba‘‘ada and baa‘id in verse 19 of Soorah Saba’:
“Rabbimiz, yolculuklarımız arasındaki mesafeleri uzat.” dediler.
“They said, ‘Our Lord, make the stages between our journeys longer.’ ”
Örnekte bu değişiklik iki yönden ortaya çıkmaktadır: geçmiş zaman ile emir kipi arasında ve kökün ikinci formu, yani fa‘‘ala ile üçüncü formu, yani faa‘ala arasında.
The variation in this example is in two aspects: between the past tense and the imperative and between the second form and the third form of the root, i.e. fa‘‘ala and faa‘ala.
3. Aynı temel şekle sahip harflerdeki nokta farklılıkları; örneğin Bakara suresi 259. ayetinin iki farklı okunuşundaki "nunshiruhaa" ve "nunshizuhaa" kelimelerindeki rā’ ve zā’ harfleri gibi.
3. variations in dots of letters that have the same basic shape; for example, raa’ and zaa’ in the words nunshiruhaa and nunshizuhaa, two variant wordings of verse 259 of Soorah al-Baqarah:
"Bir de eşeğinin kemiklerine bak, onları nasıl birbirine bağlayıp ayağa kaldırıyoruz."
“And look at the bones (of your donkey), how We raise them up.”
Değişken okunuş olan nunshiruhaa, "Onları yeniden diriltiriz" anlamına gelir.
The variant wording, nunshiruhaa, means ‘We restore them to life.’
4. Harflerin, ağızda veya boğazda yakın bir yerden çıkan başka bir harfle yer değiştirmesinden kaynaklanan farklılıklar; örneğin 'ayn ve hâ’ harfleri ikisi de boğazın ortasından çıkar. Vâkıa Suresi'nin 29. ayetindeki talhin kelimesi (muz ağaçları veya bir çeşit akasya ağacı) tal‘in olarak da okunur (hurma ağacının salkımı anlamına gelir).
4. variations due to substitution of one letter for another that is pronounced from a nearby location in the mouth or throat; for example 'ayn and haa’ both originate from the middle of the throat. In verse 29 of Soorah al-Waaqi‘ah, the word, talhin (banana trees or a kind of acacia tree) is also recited tal‘in (spadix of a palm tree).
5. Bir ifadedeki kelimelerin yer değiştirmesinden kaynaklanan varyasyonlar; örneğin Kāf suresinin 19. ayetinde,
5. variations due to the transposition of words in a phrase; for example, in verse 19 of Soorah Qaaf,
"Ve ölüm sarhoşluğu gerçekten gelecektir,"
“And the stupor of death will come in truth,”
Ebû Bekr'e atfedilen bir kıraat varyantı şöyledir:
a variant recitation attributed to Aboo Bakr is:
"Ve Hak olan (Allah'ın) takdir ettiği sarhoşluk hali gelecek, beraberinde ölüm de gelecektir."
“And the stupor (ordained by) al-Haqq (Allaah) will come, accompanied by death.”
6. Harf veya kelime eklenmesi ya da çıkarılmasından kaynaklanan varyasyonlar; örneğin Leyl Suresi'nin 1-3. ayetlerinde olduğu gibi:
6. variations due to the addition or subtraction of letters or words; for example, in verses 1-3 of Soorah al-Layl:
"Örtündüğü zaman geceye, parlayıp aydınlandığı zaman gündüze, ve erkeği ve dişiyi yaratana andolsun ki..."
“By the night when it veils, and the day when it shines in brightness, and Him Who created the male and female...”
İbn Mesʿûd ve Ebû’d-Derdâ’nın kıraatinde, 3. âyetin ilk üç kelimesi, wa maa khalaqa (ve yaratana andolsun ki), düşürülmüştür. Bazı kıraatler, Mushaf-ı Osman’da kayıtlı olana kelimeler eklemiştir. Buhârî, İbn Abbas’ın şu sözünü rivayet etmiştir: “Bu âyet indiğinde…”
The recitation of Ibn Mas‘ood and Aboo ad-Dardaa’ omitted the first three words of verse 3, wa maa khalaqa, (and [by] Him Who created). Some recitations added words to what is recorded in the Mus-haf ‘Uthmaan. Al-Bukhaaree collected the statement of Ibn ‘Abbaas, “When the verse was revealed,
“Yakın akrabanı uyar ve onlardan (özellikle) samimi olanları da,”
“Warn your clan of nearest relations, and (especially) the sincere among them,”
Allah'ın Elçisi (r) dışarı çıktı, es-Safa tepesine tırmanarak seslendi...” 24 İbn Abbas'ın işaret ettiği ayet, Şuara suresinin 214. ayetidir. Ancak bu ayetin yalnızca ilk yarısı, “Yakın akrabanı uyar.”, Osmanlı Mushafı'nda yer almaktadır. Bazı âlimler bunun gerçekte nesih (tilavetin kaldırılması) örneği olduğunu söylemektedir.25
the Messenger of Allaah (r) went out, climbed atop the hill of as-Safaa and shouted...” 24 The verse referred to by Ibn ‘Abbaas is verse 214 of Soorah ashShu‘araa’. However, only the first half of it, “Warn your clan of nearest relations,” appears in the Mus-haf ‘Uthmaan. Some scholars say this is really an example of naskh (abrogated recitation).25
7. Bir eşanlamlının diğerinin yerine kullanılmasından kaynaklanan varyasyonlar. İbn Abdülberr'in kastettiği şey budur. Buna bir örnek, İbn Mesud'un Kâria suresi 5. ayetini okurken كَالْعِھْنِ الْمَنْفُوشِ yerine كَالصُّوفِ demesidir. Her iki ifade de "taranmış yün gibi" anlamına gelir. 26
7. variations due to the use of one synonym in place of another. This is what Ibn ‘Abdul Barr was referring to. An example of this is Ibn Mas‘ood’s recitation of .كَالصُّوفِ recited he ,كَالْعِھْنِ الْمَنْفُوشِ of Instead .ah‘Qaari-al Soorah of 5 verse ِوشُفْنَمْالBoth phrases mean ‘like carded wool.’ 26
Diğer âlimler, örneğin İbnu'l-Cezerî ve Ebü'l-Fadl er-Râzî, aynı ilke üzerine kendi görüşlerini ortaya koymuşlardır. Er-Râzî şöyle yazmıştır: "Lafızların farklılıkları yedi yönün dışına çıkmaz:
Other scholars, such as Ibn al-Jazaree and Abul-Fadl ar-Raazee, proposed their own variations on the same principle. Ar-Raazee wrote, “The variations of language do not go outside seven aspects:
1. İsimlerin tekil, ikil (tesniye) ve çoğul biçimleri ile eril ve dişil biçimleri arasındaki değişimler;
1. variations of nouns between singular, dual and plural and between masculine and feminine;
2. Fiil zamanlarındaki farklılıklar: mazi (geçmiş), muzari' (şimdiki ve gelecek zaman)
2. variations in verb tenses between perfect (past), imperfect (present and future)
ve emir (buyruk);
and imperative (command);
3. i'rab'daki değişiklikler (kelimenin cümledeki görevini gösteren son harekeler);
3. variations in i‘raab (vowel endings that indicate the role of the word in the sentence);
4. harflerin eklenmesi ve silinmesi;
4. addition and deletion of letters;
5. ters çevrilmiş kelime sırası;
5. flipped word order;
6. bir kelimenin başka bir kelimeyle yer değiştirmesi;
6. substitution of one word for another;
7. Telaffuzdaki farklılıklar: el-imâle, el-fetḥ, et-tarkîḳ, et-tefḫîm, el-idġâm ve el-iẓhâr gibi.27
7. variations in pronunciation such al-imaalah, al-fat-h, at-tarqeeq, at-tafkheem, al-idghaam and al-ith-haar.27
İbn Hacer, bu çeşitli açıklamaların arasında önemli ölçüde örtüşme olduğuna dikkat çekmiştir.28
Ibn Hajr pointed out that there is considerable overlap between all these various explanations.28
21 Bu yorumu kabul eden âlimler arasında, yedi harfin tam olarak hangi lehçeleri kastettiği konusunda ihtilaf vardır. Bkz. el-İtkān, c. 1, s. 135-136.
21 Exactly which dialects is a matter of dispute among those who accept this interpretation of the seven ahruf. See al-Itqaan, vol. 1, p. 135-6.
22 Buhârî (Sahîhu'l-Buhârî, c. 6, s. 481, no. 513) ve Müslim (Sahîhu Müslim, c. 2, s. 390, no. 1785) tarafından rivayet edilmiştir.
22 Collected by al-Bukhaaree (Sahih Al-Bukhari, vol. 6, p. 481, no. 513) and Muslim (Sahih Muslim, vol. 2, p. 390, no. 1785)
23 Bu hadisi el-Buhârî (Sahîhu’l-Buhârî, c. 6, s. 482, no. 514) ve Müslim (Sahîhu Müslim, c. 2, ss. 389-390, no. 1782) rivayet etmiştir. Benzer hadisler Übey b. Ka‘b, ‘Abdurrahman b. ‘Avf ve Ebû Hüreyre'den de rivayet edilmiştir. Nitekim İbnu’l-Cezerî bu konudaki rivayetleri toplamış ve bu hadisi on dokuz sahabînin rivayet ettiğini tespit etmiştir. Bu sebeple anlam bakımından mütevâtir bir hadis olarak kabul edilmektedir.
23 Collected by al-Bukhaaree (Sahih Al-Bukhari, vol. 6, p. 482, no. 514) and Muslim (Sahih Muslim, vol. 2, pp. 389-90, no. 1782). Similar hadeeths are reported on the authority of Ubay ibn Ka‘b, ‘Abdur-Rahmaan ibn ‘Awf and Aboo Hurayrah. In fact, Ibn al-Jazaree collected the reports on this issue and found that nineteen of the sahaabah reported it. It is thus considered a mutawaatir hadeeth in its meaning.
24 Sahih Al-Bukhari, cilt 6, s. 467, no. 495. Not: Çevirmen, Arapça metinde alıntılanan Kur'an referansının ikinci yarısını çevirmemiştir.
24 Sahih Al-Bukhari, vol. 6, p. 467, no. 495. Note: The translator did not translate the second half of the Qur’aanic reference cited in the Arabic.
25 Bkz. Bölüm 12.
25 See Chapter 12.
26 İbn Hacer'in Fethu'l-Bârî, c. 8, s. 645'te naklettiği.
26 Quoted by Ibn Hajar in Fat-h al-Baaree, vol. 8, p. 645.
27 İbn Hacer, Fethu'l-Bârî, c. 8, s. 646'da nakletmiştir. Bu görüş, ez-Zürkânî'nin Menâhilü'l-İrfân, c. 1, s. 148'de tercih ettiği görüştür.
27 Quoted by Ibn Hajar in Fat-h al-Baaree, vol. 8, p. 646. This view was favored by az-Zarqaanee in Manaahil al- ‘Irfaan, vol. 1, p. 148.
28 Fethü'l-Bârî, c. 8, s. 645.
28 Fat-h al-Baaree, vol. 8, p. 645.