Usool at-Tafseer (lit. Kur'an Tefsirinin Temel İlkeleri), bu kitabın başlığı, Kur'an metinlerinin doğru bir şekilde yorumlanması için gerekli olan ilim dallarına, örneğin Arap dilbilgisi ve sözdizimine, Arap edebiyatına ve Kur'an ilimlerine ('ulûmu'l-Kur'ân) esasen işaret etmektedir. Bu çağda bir müfessirin, Kur'an açıklamalarını modern insan toplumu için anlamlı kılabilmesi açısından, fen bilimleri ve sosyal bilimler gibi modern öğrenim alanlarına da aşina olması gerekir. Usool at-Tafseer, Kur'an'ın yorumlanmasına ilişkin adım adım izlenecek metodolojiyi ele alır; böylece yorumların yalnızca insanın keyfi arzularının ve hayallerinin ürünü olmamasını sağlamayı amaçlar. Bu konular geleneksel olarak usûlü'l-fıkh (İslam Hukukunun Temel İlkeleri) kitaplarında ve klasik tefsir kitaplarının giriş bölümlerinde zikredilmiştir.

The title of this book, Usool at-Tafseer (lit. The Fundamental Principles of Qur’aanic Interpretation), essentially refers to the branches of knowledge which are necessary to provide an accurate interpretation of the Qur’aanic texts, such as Arabic grammar and syntax, Arabic literature and Qur’aanic sciences (‘uloom al-Qur’aan). Familiarity with modern fields of learning, like the pure sciences and social sciences, is also necessary for a commentator in this era to make the Qur’aanic explanations relevant to modern human society. Usool atTafseer addresses the actual step-by-step methodology of interpreting the Qur’aan to ensure that interpretations are not merely the result of human whims and fancies. These subjects were traditionally mentioned in the books of usool al-fiqh (The Fundamental Principles of Islaamic Law) and the introductions to the classical books of Tafseer.

Usul-üt-Tefsir konusuna ayrılmış en tanınmış erken dönem eserlerinden biri, Muqaddimah fee Usool at-Tafseer adlı risaledir.

Among the most well known early works dedicated to the subject of Usool at-Tafseer is a treatise called Muqaddimah fee Usool at-Tafseer, 1

tarafından 13. yüzyılda yaşamış seçkin âlim İbn Teymiyye'nin yaptığı çalışma. 2 Sonraki dönem eserleri arasında, Hintli âlim Abdülhamid el-Ferâhî'nin eseri belki de en dikkat çekici olanıdır. Eserine et-Tekmîl fî Usûli't-Te'vîl adını vermiştir. 3

done by the outstanding scholar of the 13th century CE, Ibn Taymeeyah.2 Of the latter day works, that of the Indian scholar, ‘Abdul-Hameed al-Faraahee, is perhaps the most notable. He entitled his work, at-Takmeel fee Usool at-Ta’weel. 3

Daha yaygın kullanılan terim olan ‘Ulûmü’l-Kur’ân, Kur’ân'ı açıklamaya yarayan veya ondan türetilen tüm ilim dallarını ifade eder. Bunların arasında tefsir ilmi, kıraat ilmi, er-Rasmü'l-‘Osmânî (Osmanlı yazımı), i‘câzü'l-Kur’ân (Kur’ân'ın mucizevî yönleri), esbâbü'n-nüzûl (nüzul sebepleri), en-nâsih ve'l-mensûh (neshedici ve neshedilmiş âyetler), i‘râbü'l-Kur’ân (Kur’ân gramerI), ğarîbü'l-Kur’ân (Kur’ân'daki nadir kelimeler), dini hükümler ile Arapça dil ve edebiyatı yer alır.4

The more commonly used term, ‘uloom al-Qur’aan, refers to all the fields of knowledge which serve to elucidate the Qur’aan or which are derived from it. Included among them are knowledge of tafseer (exegesis), qiraa’aat (recitations), ar-rasmul-‘Uthmaanee (the ‘Uthmaanic script), i‘jaaz al-Qur’aan (miraculous aspects of the Qur’aan), asbaab an-nuzool (reasons for revelation), an-naasikh wal-mansookh (abrogating and abrogated verses), i‘raab al-Qur’aan (Qur’aanic grammar), ghareeb al-Qur’aan (unusual Qur’aanic terms), religious rulings, and Arabic language and literature.4

Kur'an ilimlerinin çeşitli alanlarında birçok kitabın yazıldığı kitap derleme döneminde, ilk dikkat tefsir alanına yöneldi; çünkü Kur'an ilimlerinin tümü onda kullanılmaktadır. 8. yüzyılda yazan ilk müelliflerden bazıları Şu'be İbnü'l-Haccâc, Süfyân İbn Uyeyne ve Vekî' İbnü'l-Cerrâh idi. Onların tefsirleri, sahabe ve tabiînin görüşlerinden oluşan derlemelerdi. Onları, tefsirinin en büyük kabul edildiği, görüşleri inceleyip en güçlü olanı seçen ilk kişi olduğu ve âyetlerin dilbilgisel yapılarını tahlil edip âyetlerden hükümler çıkardığı için İbn Cerîr et-Taberî (ö. 310 H.) izledi. Tefsire olan ilgi günümüze kadar sürmüş ve Kur'an'ın açıklanması için çok çeşitli yöntemler ortaya çıkmıştır.

During the era of book compilation, many books were written in the various areas of ‘uloom al-Qur’aan. Concern was first focused on the field of tafseer, since all the various Qur’aanic sciences are utilized in it. Among the early writers of the 8th century CE were Shu‘bah ibn al-Hajjaaj, Sufyaan ibn ‘Uyaynah and Wakee‘ ibn al-Jarraah. Their tafseers were collections of the opinions of the Prophet’s companions (sahaabah) and their students (taabi‘oon). They were followed by Ibn Jareer at-Tabaree (d. 310 AH), whose Tafseer is considered the greatest, as he was the first to analyze the opinions and choose the strongest; and he analyzed the grammatical constructions and deduced rulings from the verses. Concern for tafseer has continued until the present day, producing a large variety of methodologies for Qur’aanic elucidation.

Kur'an ilimlerinin diğer alanlarına gelince, 9. yüzyılın önde gelen yazarları arasında, Buhârî'nin hocası olan Ali İbnü'l-Medînî, Esbâbu'n-Nüzûl üzerine yazmış; Ebû Ubeyd el-Kâsım İbn Sellâm ise neshi konu alan bir eser kaleme almıştır. 10. yüzyılın Kur'an'ın olağan dışı yapılarını (garibu'l-Kur'ân) yazan önde gelen âlimi Ebû Bekir es-Sicistânî'dir. 11. yüzyılın âlimi Ali İbn Saîd el-Hûfî ise genel olarak Kur'an'ın dilbilgisel yapıları üzerine bir eser meydana getirmiştir. 12. yüzyılda Mübhemâtu'l-Kur'ân (Kur'an'daki Müphemlikler) üzerine yazan önde gelen âlim Ebu'l-Kâsım Abdurrahmân es-Sübeylî olmuştur. Onu, Kur'an'daki mecaz (mecâzu'l-Kur'ân) üzerine yazan İbnu Abdisselâm izlemiştir; 13. yüzyılda ise kıraatleri konu alan eseriyle Alemüddin es-Sahâvî öne çıkmıştır.

As for the other areas of ‘uloom al-Qur’aan, among the leading 9th centurywriters were ‘Alee ibn al-Madeenee (Imaam al-Bukhaaree’s teacher), who wrote on Asbaab an-Nuzool, and Aboo ‘Ubayd al-Qaasim ibn Salaam, who wrote on abrogation. The leading scholar of the 10th century to write on the unusual constructions of the Qur’aan was Aboo Bakr as-Sijistaanee, while the 11th century scholar, ‘Alee ibn Sa‘eed al-Hoofee, produced a work on its grammatical constructions in general. In the 12th century, the leading scholar to write on Mubhamaat al-Qur’aan (Qur’aanic Ambiguities) was Abul-Qaasim ‘AbdurRahmaan as-Sabeelee. He was followed by Ibn ‘Abdis-Salaam, who wrote on Qur’aanic metaphor (majaaz al-Qur’aan), and ‘Alamud-Deen as-Sakhaawee, who wrote on the recitations in the 13th century. 5

Bu dönemde yazan âlimler, üzerinde durdukları konuları kapsamlı bir şekilde ele almaya çalışıyorlardı. Bunun sonucu olarak, örneğin garîbu'l-Kur'ân üzerine yazanlar, Kur'ân'daki garip olan veya anlamı belirsiz her bir kelimeyi zikrediyorlardı; mecazlar üzerine eser derleyenler ise Kur'ân'daki mecazi anlamı bulunan her türlü kelime veya ifadeyi inceliyorlardı; Kur'ân ilimlerinin diğer dallarında da durum böyleydi. Eserlerin hacmi, hiçbir kişinin, ömrünü tamamen harcayıp bütün gücünü kullansa bile, tüm alanlara hâkim olmasını imkânsız kılıyordu. Bunun neticesinde, sonraki âlimler, bütün bu alanlar için bir fihrist veya rehber görevi görecek yeni bir ilmin ortaya çıkmasını arzuladılar. Bu, resmî olarak 'Ulûmu'l-Kur'ân adıyla bilinen alan oldu. 10. yüzyıldan önce böyle bir derlemeyi yazmaya veya yazmaya teşebbüs eden herhangi bir âlime dair bir kayıt bulunmamakla birlikte, bu ilim, erken dönemin önde gelen âlimlerinin zihinlerinde toplanmıştı.

The scholars who wrote during this period sought to comprehensively cover the topics they focused on. Consequently, those who wrote on ghareeb alQur’aan, for example, would mention every single word in the Qur’aan which was strange or of ambiguous meaning; and those who compiled works on metaphors would investigate every type of word or phrase in the Qur’aan which had allegorical meanings, and so on in the various branches of Qur’aanic fields of learning. The vastness of the works made it impossible for any single individual to master all fields, even if he spent his whole life and utilized all his energy. As a result, later scholars longed for the evolution of a new science which would act like an index or directory for all these fields. This became the field officially known as ‘uloom al-Qur’aan. Although there is no record of any scholars writing or attempting to write a compilation of this type before the 10th century, it was collected in the intellects of the leading early scholars.

Kur'an ilimleri üzerine yazılmış ve Fihrist İbn Nedim'in yazar dizininde kaydedilen ilk uzmanlık eseri, 10. yüzyıla ait, Ebû Bekr Muhammed ibn Halef'in (ö. 309 H.) el-Hâdî fî Ulûmi'l-Kur'ân adlı eseridir. Eser 47 cilt halinde yazılmıştır; ancak bu eserin hiçbir nüshası bize ulaşmamıştır.8 Bunun ardından gelen en eski eser ise et-Burhân fî Tefsîri'l-Kur'ân'dır.9

The first specialized work on ‘uloom al-Qur’aan recorded in the index of authors, Fihrist Ibn Nadeem, is the 10th century work, al-Haadee fee ‘Uloom alQur’aan, by Aboo Bakr Muhammad ibn Khalaf (d. 309 AH). It was written in 47 volumes, however, no copies have reached us.8 The next oldest is al-Burhaan fee Tafseer al-Qur’aan 9

Ebu'l-Hasan Ali ibn İbrahim ibn Said, lakabıyla el-Hufi (ö. 330 H.) tarafından yazılmıştır. Eserin orijinali 30 cilt olup, bunlardan 15 cildi el yazması olarak günümüze ulaşmıştır. Eser, Kur'an ilimlerini sistematik bir şekilde derleyen bir kitap değildir; müellif, ilgili yerlerde Kur'an ilimlerinin çeşitli dallarını tanıtarak tefsir formatını takip etmiştir. 12. yüzyılda İbnu'l-Cevzi (ö. 597 H.), Kur'an ilimleri alanında iki eser kaleme almıştır: Funûnu'l-Afnân fî Uyûni Ulûmi'l-Kur'ân ve el-Müctebâ fî Ulûmin Tatalleku bi'l-Kur'ân. Birincisi basılmıştır. İkincisi ise Mısır'daki Dâru'l-Kütübi'l-Mısriyye'de el yazması olarak bulunmaktadır. 13. yüzyılda iki eser daha ortaya çıkmıştır: Alemuddin es-Sehâvî'nin (ö. 641 H.) Camâlu'l-Kurrâ'sı ve Ebu Şame Abdurrahman ibn İsmail el-Makdisî'nin (ö. 775 H.) el-Murşidü'l-Vecîz fî mâ Yetealleku bi'l-Kur'âni'l-Azîz adlı eseri.

by ‘Alee ibn Ibraaheem ibn Sa‘eed, better known as alHoofee (d. 330 AH). The original text was in 30 volumes, of which 15 are available in manuscript.10 The text is not a systematic compilation of the sciences of ‘uloom al-Qur’aan, but follows the tafseer format in which the author introduces the various branches of ‘uloom al-Qur’aan where relevant. In the 12th century, Ibn al-Jawzee (d. 597 AH) wrote two books in the field called Funoon al-Afnaan fee ‘Uyoon‘Uloom al-Qur’aan and al-Mujtabaa fee ‘Uloom Tata‘allaq bil-Qur’aan. The first has been printed. The second remains in manuscript at Daar al-Kutub al-Misreeyah in Egypt. The 13th century witnessed two more works, Jamaal al-Qurraa’ by ‘Alamud-Deen as-Sakhaawee (d. 641AH), and al-Murshid al-Wajeez fee maa Yata‘allaq bil-Qur’aan al-‘Azeez, 11 by Aboo Shaamah ‘Abdur-Rahmaan ibn Ismaa‘eel al-Maqdasee (d. 775 AH).

Badrud-Deen az-Zarkashee (ö. 794 H.), 14. yüzyılda klasik eseri olan el-Burhân fî Ulûmi'l-Kur'ân'ı yazmıştır. Bu eser yayımlanmıştır.12 Onun ardından 15. yüzyılda Muhammed b. Süleymân el-Kâfîcî (ö. 873 H.) ve Celâlüddîn el-Belkînî gelmiş; Belkînî, Mevâkı'u'l-Ulûm min Mevâkı'i'n-Nucûm adlı kitabında Kur'ân ilimlerinden elli farklı tür tespit etmiştir. Aynı yüzyılda Celâlüddîn es-Suyûtî (ö. 911 H.) Kur'ân ilimleri alanında iki kitap yazmıştır. 872 H.'de tamamladığı ilkine et-Tahbîr fî Ulûmi't-Tefsîr adını vermiştir. Tek ince bir ciltten oluşan bu eser, Kur'ân ilimlerinin 102 farklı alanına değinmektedir. Daha sonra bu alanları birleştirip 80'e indirmiş, ardından bunları el-İtkân fî Ulûmi'l-Kur'ân adlı eserinde ayrıntılı biçimde işlemiştir. Bu son metin, sonraki nesil âlimler için Kur'ân ilimleri çalışmalarında standart bir başvuru kaynağı olmuştur.

On yirminci yüzyılda, Şeyh Tâhir el-Cezâirî'nin 300 sayfalık, et-Tibyân fî Ulûmi'l-Kur'ân adlı eseriyle birlikte, Kur'ân ilimleri alanında yeniden yoğun bir yazım faaliyeti başladı. Yirminci yüzyılın ortalarında, el-Ezher Üniversitesi'nde görev yapan bir dizi profesör, kendi fakülteleri için Kur'ân ilimleri konusunda kısa metinler kaleme aldı. Bunlardan bazıları daha sonra yayımlandı. Bunlar arasında en dikkat çekeni, Da'vet ve İrşad Fakültesi öğrencileri için Şeyh Muhammed Ali Selâme tarafından yazılan Minhâcü'l-Furkân fî Ulûmi'l-Kur'ân'dır. Usûlü'd-Dîn Fakültesi'nde Kur'ân ilimleri ve hadis ilimleri dersleri veren eski öğretim görevlisi Şeyh Muhammed Abdü'l-Azîm ez-Zürkânî'nin, iki cilt ve 1000 sayfayı aşkın eseri Menâhilü'l-İrfân fî Ulûmi'l-Kur'ân da bu türdendir. Yirminci yüzyılın son döneminde ise bu alanda, üniversite profesörleri tarafından birçok değerli eser kaleme alındı. Bunlar arasında Subhî es-Sâlih'in Mebâhis fî Ulûmi'l-Kur'ân, Mennâ' el-Kattân'ın Mebâhis fî Ulûmi'l-Kur'ân, Muhammed Abdullah Derrâz'ın Medhal ilâ'l-Kur'âni'l-Kerîm, Muhammed Ebû Şehbe'nin el-Medhal li Dirâsati'l-Kur'ân ve Dr. Muhammed bin Lütfî es-Sabbâğ'ın Lemehât fî Ulûmi'l-Kur'ân adlı çalışmaları yer almaktadır.

For the next three centuries the field of ‘uloom al-Qur’aan saw little development. However in the 20th century, a new flurry of writing began with Shaykh Taahir al-Jazaa’iree’s 300-page work entitled, at-Tibyaan fee ‘Uloom alQur’aan. 14 In the mid twentieth century, a number of professors at al-Azhar University wrote concise texts on the subject of ‘uloom al-Qur’aan for their respective colleges. Some of these were later published. Among the more notable is Minhaaj al-Furqaan fee ‘Uloom al-Qur’aan 15 written for students in the College of Da‘wah wal-Irshaad by Shaykh Muhammad ‘Alee Salaamah.16 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, 17 a two volume work of over 1000 pages was written by Shaykh Muhammad ‘Abdul-‘Atheem az-Zarqaanee, former lecturer of ‘uloom al-Qur’aan and ‘uloom al-Hadeeth in the College of Islaamic Disciplines (usool ad-Deen). In the latter part of the 20th century, a number of excellent works have been written in the field by university professors like Mabaahith fee ‘Uloom al-Qur’aan by Subhee as-Saalih, Mabaahith fee ‘Uloom al-Qur’aan by Mannaa‘ al-Qattaan, Madkhal ilaa al-Qur’aan al-Kareem 18 by Muhammad ‘Abdullaah Daraaz, al-Madkhal li Diraasah al-Qur’aan, 19 by Muhammad Aboo Shahbah, and Lamahaat fee ‘Uloom al-Qur’aan 20 by Dr. Muhammad ibn Lutfee as-Sabbaagh.

Bu eser, Dr. M. Abdul Haq Ansari tarafından Riyad'daki İmam İbn Suud İslam Üniversitesi için çevrilmiş ve daha sonra İngiltere'de Al-Hidaayah Press tarafından "An Introduction to the Principles of Tafseer" (Tefsir İlkelerine Giriş) başlığıyla yeniden basılmıştır.

1 It was translated by Dr. M. Abdul Haq Ansari for Imaam Ibn Sa‘ood Islamic University in Riyadh and later reprinted in England by Al-Hidaayah Press under the title, An Introduction to the Principles of Tafseer.

661 H./1262 M. doğumlu; 728 H./1327 M. vefatlı.

2 Born 661 AH/1262 CE; died 728 AH/1327 CE.

3 Lamahaat fee ‘Uloom al-Qur’aan, s. 191-2.

3 Lamahaat fee ‘Uloom al-Qur’aan, pp. 191-2.

4 Menâhilü'l-İrfân fî Ulûmi'l-Kur'ân, s. 16.

4 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, p. 16.

5 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, s. 24-25.

5 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, pp. 24-25.

6 Hükümdarlık dönemi: 786-809 M. 7 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, s. 25.

6 Ruled 786-809 CE. 7 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, p. 25.

8 'Ulum al-Qur'an, s. 6.

8 ‘Ulum al-Qur’an, p. 6.

9 Şeyh ez-Zerkânî, el-Burhân fî ‘Ulûm el-Kur’ân adlı eseri, yanlışlıkla Menâhilü'l-‘İrfân adlı kitabının 1. cildinde, 27-28. sayfalarda bu şekilde adlandırmıştır. Eserin doğru adının tespiti için, yazarları ve eserleriyle ilgili ansiklopedik dizin niteliğindeki Keşfü'z-Zünûn'un 1. cildi, 242. sayfasına bakılabilir; orada el-Hûfî'nin eserinin doğru adına atıf yapılmaktadır.

9 Shaykh az-Zarqaanee mistakenly entitled it, al-Burhaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, in his book Manaahil al-‘Irfaan, vol. 1, p. 27-8. See the encyclopedic index of authors and their works, Kashf ath-Thunoon, vol. 1, p. 242, for reference to the correct title of al-Hoofee’s work.

10 Bu eser Mısır'daki Dâru'l-Kütübi'l-Mısriyye'de bulunmaktadır.

10 It is available in Daar al-Kutub al-Misreeyah, Egypt.

11 Tayyaar Qoolaaj tarafından düzenlenmiş ve 1975'te Beyrut'ta Daar Saadir tarafından yayımlanmıştır.

11 Edited by Tayyaar Qoolaaj and published in Beirut by Daar Saadir, 1975.

12 Edited by Muhammad Abul-Fadl Ibraaheem, published in Egypt by Ibraaheem ‘Eesaa alBaabee al-Halabee Press, 2nd edition in 1972 (1391 AH).

12 Edited by Muhammad Abul-Fadl Ibraaheem, published in Egypt by Ibraaheem ‘Eesaa alBaabee al-Halabee Press, 2nd edition in 1972 (1391 AH).

13 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, s. 27-30.

13 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, pp. 27-30.

14 Mısır'da 1915 (1334 H.) yılında el-Manar Matbaası tarafından, "et-Tibyan li Ba'd el-Mebahis el-Müte'allika bil-Kur'an" adıyla yayımlanmıştır.

14 Published in Egypt by al-Manaar Press in 1915 (1334 AH) under the title, at-Tibyaan li ba‘d alMabaahith al-Muta‘allaqah bil-Qur’aan.

15 Jawaahir al-Bayaan fee 'Uloom al-Qur'aan adı altında yayımlanmıştır.

15 Published under the title, Jawaahir al-Bayaan fee ‘Uloom al-Qur’aan.

16 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, s. 31.

16 Manaahil al-‘Irfaan fee ‘Uloom al-Qur’aan, p. 31.

17 Mısır'da Daar Ihyaa al-Kutub al-‘Arabeeyah tarafından yayımlanmıştır, 3. baskı, 1953.

17 Published in Egypt by Daar Ihyaa al-Kutub al-‘Arabeeyah, 3rd ed., 1953.

18 Beyrut'ta Daar al-Qalam Yayınevi tarafından yayımlanmıştır, 1971.

18 Published in Beirut by Daar al-Qalam Press, 1971.

19 Mısır'da 1973 yılında yayımlanmıştır.

19 Published in Egypt in 1973.

20 Beyrut'ta el-Maktabu'l-İslâmî tarafından yayımlanmıştır, 3. baskı, 1990.

20 Published in Beirut by al-Maktab al-Islaamee, 3rd ed., 1990.