المعنای لغوی قیاس، برآورد کردن، اندازه‌گیری کردن یا تعیین کردن طول، وزن یا کیفیت چیزی است؛ و از همین رو ترازوها را «مِقیاس» می‌نامند. اما در اصطلاح فقهی، اکثر علما قیاس را چنین تعریف کرده‌اند: «تعدیِ حکمِ اصل (مقیس‌علیه) به فرعِ (مقیس) که حکمِ آن در شریعت بیان نشده، به سبب علتی که در هر دو مشترک است.»

The linguistic meaning of Qiyas is means estimation, measuring or ascertaining the length, weight, or quality of something, which is why scales are called miqyas. As a juristic term Qiyas the majority of Ulema have defined Qiyas as, „the application to a new case (far'), on which the law is silent, of the ruling (Hukm) of an original case (asl) because of the effective reason ('Illa) which is in common to both.‟11

این مثالی از قیاس است:

The following is an example of Qiyas:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که برای نماز روز جمعه ندا داده شد، به سوی یاد خدا بشتابید و داد و ستد را رها کنید؛ این برای شما بهتر است، اگر بدانید. و چون نماز پایان یافت، در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا بجویید؛ و خدا را بسیار یاد کنید، باشد که رستگار شوید!»

“O you who have attained faith! When the call to prayer is sounded on the day of congregation (Friday), hasten to the remembrance of Allah, and leave all worldly commerce: this is for your own good, if you but knew it. And when the prayer is ended, disperse freely on Earth and seek to obtain Allah‟s bounty; but remember Allah often, so that you might attain to a happy state!” (TMQ al-Juma‟: 9-10)

آیه بیان می‌کند که هنگام اذان باید از هرگونه داد و ستد دنیوی دست کشید. آیه به کارهایی مانند خوردن، استراحت کردن، یا هر چیز دیگری غیر از انجام تجارت اشاره‌ای نمی‌کند. همچنین آیه می‌فرماید که پس از پایان نماز، پراکنده شوید و از فضل خداوند بهره بجویید. این به آن معناست که دلیلی برای ترک تجارت وجود دارد، و آن این است که اگر چنین نکنیم، به آن مشغول می‌شویم و نماز را فراموش خواهیم کرد.

The Ayah mentions that, when the call to prayer is given, one should disengage from all worldly commerce. The Ayah doesn‟t mention to stop such acts as eating, resting, or anything else other than conducting business. The Ayah mentions that when the prayer is over, disperse and seek Allah‟s bounty. This means that there is a reason to leave the commerce, being that if we do not, then we will be preoccupied and will forget the prayer.

اعمال قیاس در این مثال برای هر فعالیتی غیر از تجارت خواهد بود، زیرا علت (از دست دادن نماز جمعه) به سبب این فعالیت‌ها نیز پیش می‌آید. بنابراین، کار کردن، بازی کردن، خوردن و مانند آن‌ها در وقت نماز جمعه ممنوع است، زیرا همهٔ این فعالیت‌ها مسلمانان را از ادای نماز جمعه بازمی‌دارند.

The application of Qiyas for this example would be for any other activity besides commerce. This is because the „Illah (missing the Juma‟ prayer) occurs due to these activities as well. Therefore, working, playing, eating etc. are prohibited in the time of Juma‟ because all of these activities prevent Muslims from performing the Juma‟ prayer.