کامل‌ترین شرحِ شرایطِ مجتهد، نخستین بار در کتابِ «المعتمد فی اصول الفقه» نوشتهٔ ابوالحسین البصری (متوفای ۴۳۶ق / ۱۰۴۴م) آمده است. خطوطِ کلیِ بیانِ البصری بعدها با تغییراتی اندک به‌وسیلهٔ الشیرازی (متوفای ۴۶۷ق / ۱۰۸۳م)، الغزالی (متوفای ۵۰۵ق / ۱۱۱۱م) و الآمدی (متوفای ۶۳۲ق / ۱۲۳۴م) پذیرفته شد. این بدان معنا نیست که شرایطِ اجتهاد از سوی علمایی که پیش از البصری می‌زیستند مورد توجه قرار نگرفته بود، اما آنان ضرورتی نمی‌دیدند که شرایطِ اجتهاد را به این شیوه تدوین کنند. فقیهانِ حنفی، فخرالاسلام علی بن محمد البزدوی (متوفای ۴۸۳ق) و عبیدالله بن مسعود صدرالشریعه، هر دو بیان کرده‌اند که برای انجام اجتهاد، فقیه باید به قرآن همراه با معنا، واژه‌نامه و احکام آن، و اقسام گوناگونش، به احادیث شامل متون و راویان آن‌ها، و به قواعدِ استنباطِ قیاسی (القیاس) آگاه باشد.38

The earliest complete account of the qualifications of a Mujtahid is given in Abu' Husayn al-Basri's (d. 436/1044) al-Mu'tamad fi Usul al-Fiqh. The broad outline of al-Basri's exposition was later accepted, with minor changes, by al-Shirazi (d. 467/1083), al-Ghazali (d. 505/1111) and al-Amidi (d. 632/1234). This does not mean that the requirements of Ijtihad received no attention from the Ulema who lived before al-Basri, however they did not see it necessary to lay down the conditions for Ijtihad in this manner.The Hanafi jurists, Fakhr al-Islam 'Ali b. Muhammad al-Bazdawi (d.483 A.H.) and `Ubaydullah ibn Mas'ud Sadr al-Shar‟iah both stated that to perform Ijtihad a jurist should have knowledge of the Qur‟an together with its meaning, dictionary and legal, and its various divisions, of the traditions (Hadith) including the texts and authorities thereof, and of the rules of analogical deduction (Qiyas).38