در علم اصول، هر چیزی که منبعِ استنباطِ احکامِ جدید باشد، «دلیل» یا «منبع» به شمار می‌آید. قیاس منبع است زیرا از آن می‌توان احکامِ تازه‌ای استخراج کرد. با گسترش حکمِ اصلی به واقعیت‌های نو از راهِ علتِ مشترک، احکامِ جدیدی برای واقعیت‌ها و مسائلِ نو به دست می‌آید و از همین روست که قیاس منبع است. این یکی از راه‌هایی است که با آن می‌توان توانِ اسلام را در انطباق با همه زمان‌ها و مکان‌ها دریافت، زیرا احکام را می‌توان برای واقعیت‌ها و مشکلاتِ نو استنباط کرد.

Something is defined as a source in Usul when it serves as a source for new Ahkam (rules). Qiyas is a source because we can extract new Ahkam from it. By extending the original rule to new realities via a shared „Illah, leads to new Ahkam for new realities and hence Qiyas is a source. This is one of the ways we can appreciate the capacity of Islam to apply to all times and places as Ahkam can be deduced for new realities and problems.

قیاس همیشه بر چهار رکن استوار است:

Qiyas is always built on the following four pillars:

اصل (مسئلهٔ قدیمی).

i. Asl (old matter).

ii. فَرْع (مسألة مستجدّة)

ii. Fari‟ (new matter).

iii. حکم (قاعدہ)

iii. Hukm (rule).

iv. علّت (العِلّة، یعنی دلیل مؤثر).

iv. „Illah (effective reason).

برای مثال الله (سبحانه و تعالی) فرمود:

For example Allah (swt) said:

«و أَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ» (الأنفال: ۶۰)

“And make ready against them all you can of power including horses to threaten the enemy of Allah.” (TMQ Al-Anfal: 60)

حکمِ آیت شده در آیه این است که آمادگی واجب است۔ امرِ قدیمی اسب‌ها هستند۔ علت این است که دشمنِ خدا را بترسانند۔ اما امرِ جدید، هر چیزی است که علتِ آمادگی را محقق کند، یعنی ترساندنِ دشمن۔ بنابراین در این روزگار، داشتنِ تانک‌ها، جنگنده‌های هوایی و ناوهای هواپیمابر واجب خواهد بود، زیرا دشمن را می‌ترسانند۔ نه تنها این، بلکه علت، دولتِ اسلامی را موظف می‌کند که در حوزه‌های زیر آمادگی داشته باشد:

The Hukm given in the verse is that preparation is an obligation. The old matter is horses. The „Illah is to terrify the enemy of Allah. As for the new matter, it is anything that will realise the „Illah of the preparation, which is to terrify the enemy. So these days it would be obligatory to have tanks, fighter planes, and aircraft carries since they terrify the enemy. Not only that, the „Illah obliges the Islamic State prepare in the following areas:

الف) توسعهٔ تسلیحات و صنعت جنگی باید قوی‌ترین صنعتِ زمانهٔ خود باشد، اگر قرار است علتِ «إرهاب دشمن» را محقق کند.

a) The arms development and war industry must be the strongest of its age if it is to fulfill the „Illah of terrifying the enemy.

ب) دولت نمی‌تواند برای منابع قدرت خود به دیگران وابسته باشد، و از این رو باید بکوشد تا سلاح‌ها و تجهیزات نظامی خود را توسعه دهد.

b) The state cannot depend on others for its sources of power and hence it has to strive to develop its own weapons and armaments.

ج) باید سلاح‌های پیشرفته و نوینی داشته باشد که در دل دشمن ترس ایجاد کند۔

c) It should have new sophisticated weapons which will strike fear in the hearts of the enemy.

در کتاب‌های اصول الفقه، برای قیاس شرایط و ضوابط مشخصی بیان شده است. یکی از این ضوابط آن است که برای مسئلهٔ جدید هیچ حکمی از قرآن، سنت و اجماع صحابه وجود نداشته باشد.

There are specific guidelines and requirements for Qiyas explained in the books of Usul al-Fiqh. One such guideline is that there should be no existing ruling from the Qur‟an, Sunnah and Ijma‟ as-Sahabah for the new case.

مثال: آیا زن باید پیش از وضو گرفتن لاک ناخن خود را پاک کند؟ برخی ادعا می‌کنند که زن برای وضو گرفتن نیازی به پاک کردن لاک ناخن ندارد، و برای توجیه این ادعا، آن را بر اساس مسح کشیدن بر جوراب‌ها قیاس می‌کنند.

Example: Does a woman have to remove the nail polish before performing Wudhu? Some people claim she does not have to remove the nail polish in order to do Wudhu, and they justify it by doing Qiyas on the performance of Masah (wiping over the socks).

قیاس در این وضعیت جاری نمی‌شود، زیرا آیهٔ مربوط به وضو به‌صراحت دستور می‌دهد که همهٔ اجزای دست شسته شود، و لاک مانع از رسیدن آب به ناخن‌ها می‌شود. در مورد مسح (مسح کردن روی جوراب‌ها) متن دارای علت شرعی (عِلّت) نیست و نمی‌توان آن را به چیزهای دیگر تعمیم داد. بنابراین، قیاس در این مسئله قابل اجرا است.

Qiyas cannot be performed in this situation because the Ayah regarding Wudhu explicitly orders to wash all parts of the hands, and polish prevents water from reaching the nails. In the case of Masah (wiping over the socks) the text is not presented with an „Illah (legal reason) and cannot be extended to other things. Thus, Qiyas can be practiced in this issue.

از جمله دیگر شرایط قیاس آن است که حکم اصلی باید از قرآن، سنت و اجماع صحابه باشد، نه از قیاس دیگری. افزون بر این، متون قرآن، سنت و اجماع صحابه باید مستندِ علت آن حکم باشند. ما نمی‌توانیم با عقل خود علت (عِلّت) را ابداع کنیم.

Some of the other requirements for Qiyas are that the original ruling has to be from Qur‟an, Sunnah and Ijma‟ as-Sahabah, not from another Qiyas. In addition, the texts of the Qur‟an, Sunnah and Ijma‟ as-Sahabah must contain the justification for the ruling. We cannot use our „Aql (intellect) to come up with the cause („Illah).