صحابه‌ی کرام (رض) در زمان رسول‌الله ﷺ اجتهاد می‌کردند و در استنباط احکام با یکدیگر اختلاف داشتند، و پیامبر ﷺ این را می‌پذیرفت. این امر در حوادث زیر دیده می‌شود:

The Sahabah (ra) used to make Ijtihad in the time of the Messenger of Allah (saw) and differ in their deduction of Ahkams and the Messenger (saw) accepted this. This can be seen in the following incidents:

۱) بخاری از عایشه روایت کرده است که هنگامی که پیامبر ﷺ از جنگ خندق (خندق) بازگشت، سلاح خود را بر زمین گذاشت و غسل کرد. جبرئیل آمد و گفت: «تو سلاح را بر زمین گذاشته‌ای؟ به خدا سوگند، ما فرشتگان هنوز سلاح بر زمین نگذاشته‌ایم. پس به سوی آنان حرکت کن.» پیامبر ﷺ پرسید: «به کجا برویم؟» پس جبرئیل به سوی بنی قریظه اشاره کرد. پیامبر ﷺ به مؤذن دستور داد که اذان بگوید و او به مردم اعلام کرد:

1) Bukhari narrated from Aisha that when the Prophet (saw) returned from the battle of Khandaq (ditch) and laid down his arms and took a bath. Jibreel came and said, “You have laid down your arms? By Allah, we angels have not laid them down yet. So set out for them.” The Messenger (saw) asked, “where to go?” so Jibreel pointed towards Banu Qurayzah. The Prophet (saw) instructed the Mu`azzin to give Azan and so he announced to the people:

«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يُصَلِّيَنَّ الْعَصْرَ إِلَّا فِي بَنِي قُرَيْظَةَ». پس آنان به سوی دژهای بنی قریظه رهسپار شدند، اما درباره آنچه پیامبر ﷺ به ایشان فرموده بود، فهم‌های گوناگونی داشتند. برخی معنای ظاهری را گرفتند و تا رسیدن به بنی قریظه، پس از مغرب نماز عصر نخواندند. و برخی آن را به این معنا گرفتند که باید به سرعت به آنجا بروند، پس نماز عصر را در مدینه یا در راه خواندند. چون پیامبر ﷺ از این موضوع آگاه شد، کار همه ایشان را تأیید کرد.32

“Whosoever believes in Allah and the Day of judgement he should not pray Asr except in Bani Qurayzah.” So thy headed towards the fortresses of Bani Qurayzah, however they had different understandings of what the Messenger (saw) had said to them. Some took the literal meaning and they did not pray until they reached Bani Qurayzah after Maghrib. And others took it to mean that they should go there quickly, so they prayed Asr in Madinah or on the way. When the Messenger (saw) heard about this he accepted the action of all them.32

۲) قولِ پیامبر ﷺ هنگامی که معاذ را به عنوان قاضی به یمن فرستاد:

2) The saying of the Prophet (saw) when he sent Mu‟adh as Qadi to Yemen:

«به چه چیزی داوری خواهی کرد؟» گفت: به کتاب خدا. پیامبر ﷺ فرمود: اگر آن را نیافتی؟ گفت: به سنت رسول خدا ﷺ. فرمود: و اگر آن را هم نیافتی؟ گفت: «اجتهاد خود را به کار خواهم گرفت». پیامبر ﷺ فرمود:

“By what will you pass judgement?‟ He said: By the Book of Allah. The Prophet (saw) said: If you do not find it there? He said: By the Sunnah of the Messenger of Allah (saw). He said: And if you do not find it? He said: 'I will exercise my own Ijtihad‟. He (saw) said:

«سپاس خدای را که فرستادهٔ فرستادهٔ خدا را بر آنچه خدا و فرستادهٔ او دوست دارند، همراه کرد.» ﷺ33

“Praise be to Allah who has made the messenger of the Messenger of Allah to accord with what Allah and His Messenger loves.”33

۳) حدیثِ رسولِ خدا ﷺ:

3) The Hadith of the Messenger (saw):

اگر قاضی حکم صادر کند و اجتهاد کند و درست گفته باشد، دو پاداش خواهد داشت. و اگر اشتباه کند، یک پاداش خواهد داشت.34

“If a judge passes judgment and makes Ijtihad and he is right then he will have two rewards. And if he makes a mistake he will have one.”34

۴) رسول‌الله ﷺ سعد بن معاذ را به داوری در میان بنی قریظه گماشت، پس او حکم داد که مردانشان کشته شوند و فرزندانشان به اسارت گرفته شوند. پیامبر ﷺ فرمود:

4) The Messenger of Allah (saw) made Sa‟d b. Mu‟adh to judge over Bani Qurayzah so he gave the judgment that they should be killed and their offspring to be taken prisoners. The Messenger (saw) said:

«شما حکمی صادر کرده‌اید که از فراز هفت آسمان است.»35

“You have given a judgment that is from above the seven heavens.”35

از این نمونه‌ها دیده می‌شود که صحابه در زمان رسول خدا ﷺ اجتهاد می‌کردند، و آن حضرت ﷺ اجتهادهای ایشان را می‌پذیرفت و به آنان می‌فرمود که کسی که به درستی رسیده، دو پاداش دارد، و کسی که به خطا رفته، یک پاداش.

From these examples we can see that the Sahabah used to make Ijtihad in the time of the Messenger (saw) and that he used to accept their Ijtihads and tell them that the one who got it right will get two rewards while the one who got it wrong will get one.