اشتباه است اگر گفته شود که مناط الحکم علّتِ حکم (علّةُ الحکم) است. این سخن پذیرفته نیست، زیرا موضوعِ حکم (مناط) با علّتِ حکم متفاوت است. در حقیقت میان موضوع و علّت تفاوتی بزرگ وجود دارد. علّت آن چیزی است که موجب می‌شود حکم تشریع گردد؛ یعنی همان امری است که مقصود شارع از وضع حکم را نشان می‌دهد. و بی‌هیچ تردیدی، برای آنکه روشن شود این مقصودِ شارع است که حکم را آغاز کرده، نیازمند دلیلی شرعی است که آن را به‌وضوح نشان دهد.

It would be wrong to say that the Manaat ul-Hukm is the reason behind the Hukm (I‟llatul Hukm). This cannot be said because the subject (Manaat) of the verdict is different from the reason („Illah) of the verdict. In fact there is a big difference between the subject and the reason. The „Illah is what induces the verdict to be initiated, i.e. it is the thing that indicates the intention of the Legislator behind the verdict. This, without any doubt, requires a Shari‟ah evidence to indicate it clearly so that it is understood that it is the intention of the Legislator for initiating the verdict.

درباره‌ی موضوع حکم، این همان چیزی است که حکم بر آن جاری می‌شود یا حکم به آن مربوط است. به بیان دیگر، این همان مسئله‌ای است که حکم با آن مطابقت دارد، نه دلیل آن و نه علت (عِلّة) آن. بنابراین، مناط (واقعیت) چیزی است که حکم به آن متصل است؛ یعنی حکم برای پرداختن به آن یا حل آن آمده است. نادرست است که گفته شود حکم به سبب آن آمده است، به‌گونه‌ای که گفته شود آن علت پشت حکم است. مناط حکم شرعی، جنبه‌ی غیرمتنی آن است. فهم آن غیر از فهم علت است، همان‌گونه که فهم علت به معنای فهم متن یا متونی است که برای توجیه علت آمده‌اند.

As for the subject of the verdict, this is the subject upon which the verdict applies or to which the verdict is related. In other words, it is the issue which the verdict conforms and not its evidence nor its reason („Illah). It therefore, follows that the Manaat (reality) is the thing which the verdict is attached to, i.e. the verdict is brought to deal with it, or solve it. It is incorrect to say that the verdict is brought because of it, so as to say that it is the „Illah behind the verdict. The Manaat of the verdict is the non-textual aspect of the Shari‟ah verdict. To comprehend it would be other than to comprehend the „Illah. As comprehending the „Illah would be to understand the text or texts which had come to justify the „Illah.

برای مثال، شراب حرام است؛ حکم شرعی، حرمت نوشیدن شراب است. بررسی اینکه آیا یک نوشیدنی خاص شراب است یا نه، تا بر اساس آن حکم به حرام بودن یا نبودن آن داده شود، بررسی «مناط» است. برای اینکه حکم به حرام بودن نوشیدنی داده شود، لازم است بررسی شود که آیا آن نوشیدنی شراب است یا نه. این بررسی حقیقت شراب، تحقیق در مناط است. مثال دیگر: حکم شرعی این است که آب «مطلَق» (آب خالص و بی‌قید) آبی است که با آن وضو جایز است. پس بررسی اینکه آب مطلَق است یا مقیَّد، تا بر اساس آن حکم به جواز وضو با آن داده شود، تحقیق در مناط است. بنابراین لازم است آب بررسی شود تا معلوم گردد که مطلَق است یا مقیَّد. این بررسی حقیقت آب، صرفاً تحقیق در مناط است و ربطی به «علت» حکم ندارد. به همین ترتیب، کسی که حدث (خروج چیزی از عقب یا جلوی بدن) از او سر زده باید برای نماز وضو بگیرد. بنابراین، بررسی اینکه آیا آن شخص محدِث (بی‌وضو) است یا نه، تحقیق در مناط است.

For example, alcohol is Haram, the divine law is the prohibition of alcohol. The investigation that a certain drink is alcohol or not, so as to judge it as Haram or not is an investigation of the Manaat. It is necessary to study whether the drink is alcohol or not in order to state that it is Haram. This investigation of the reality of alcohol is a verification of the Manaat. Another example is the divine law that the Mutlaq (absolute, unrestricted) water is the one which is allowed for Wudhu. So the investigation as to whether the water is unrestricted or restricted in order to judge upon it as allowed for Wudhu, is a verification of the Manaat. Therefore, it is necessary to study the water to determine if it is free or restricted. This study of the reality of the water is simply the verification of the Manaat and nothing to do with the „Illah of the Hukm. Similarly, a person who made Hadath (discharged something from back or front) has to make Wudhu for the prayer, therefore the verification that the person is Mohdath (impure) or not Mohdath is a verification of the Manaat.

امام شاطبی، عالم مشہور مالکی، نے اپنی کتاب "الموافقات" میں فرمایا: "یہ مسائل اور ان جیسے دیگر مسائل جن کے لیے ہمیں مناط کی تعریف کرنے کی ضرورت پیش آئی، ان کے بارے میں دلیل ہر واقعے کی حقیقت کے مطابق لینی ہوگی۔" اور انہوں نے مزید فرمایا: "اجتہاد کا تعلق مناط کی تحقیق سے ہو سکتا ہے، اور اس طرح اس کے لیے شارع (یعنی اللہ) کے مقاصد کا علم درکار نہیں، نہ ہی عربی زبان کے علم کی ضرورت ہے، کیونکہ اس اجتہاد کا مقصد مسئلے کو اس کی اصل حالت میں جاننا ہے۔ پس اس کے لیے صرف اس چیز کا علم درکار ہے جس کے بغیر یہ مسئلہ پہچانا نہیں جا سکتا۔" علت کی تحقیق کا تعلق آیات یا احادیث کے متن کو سمجھنے سے ہے، اس لیے یہ کام ایک لائق مجتہد کا ہے۔ جبکہ مناط کی تحقیق، جیسے یہ دیکھنا کہ کوئی مائع شراب ہے یا نہیں، کسی ایسی چیز کی حقیقت کی تفتیش ہے جو شریعت کا موضوع ہے۔ لہٰذا مناط کی تحقیق کرنے والے کے لیے یہ شرط نہیں کہ وہ مجتہد ہو یا مسلمان ہو، بلکہ اتنا کافی ہے کہ وہ اس معاملے کا جاننے والا ہو۔

The famous Maliki scholar Imam al-Shatibi (d. 780 A.H.) said in the book Al-Muwafaqat: “These subjects and the like which we necessitated to define the Manaat must take the evidence about it according to the reality of every incident.” And he further states: “Ijtihad could be connected with the verification of the Manaat, and thus it does not require the knowledge of the aims of the lawgiver (Allah), nor does it require the knowledge of the Arabic language, because the aim of this Ijtihad is knowing the subject as it is. So it requires the knowledge of what this subject can‟t be recognised without.” The investigation of the „Illah is related to the understanding of the text from the Ayat or Ahadith and therefore it is the work of a qualified Mujtahid. Whereas the verification of the Manaat such as the verification of whether a liquid is alcohol is the investigation of the reality of a thing that is the subject of the Shari‟ah. Accordingly, it is not a condition that the one who verifies the Manaat be a Mujtahid or a Muslim, but it is enough that he or she to be knowledgeable of the matter.