Sommige islamitische denkers zijn op het pad van de rationele analogie geplaatst. Dit hangt niet af van een indicatie uit de Shar’a om aan te tonen dat een analogie moet worden overwogen, oftewel een 'illah (grondreden (Illah)) die in een specifieke islamitische (Shar’i) tekst wordt vermeld. Voor hen wordt de rationele Qiyas (analogie) door het verstand begrepen vanuit de totaliteit van de Shar’a, zonder dat er een specifieke tekst aanwezig is om dit aan te duiden. Het kan ook worden begrepen door een analogie te trekken tussen de ene rechtsregel (Hukm) en de andere rechtsregel (Hukm), simpelweg vanwege een gelijkenis die door het verstand wordt waargenomen, zonder de aanwezigheid van een reden voor de rechtsregel (Hukm) die door de Shar’a wordt vermeld. Het kan ook worden begrepen door een rationele voorkeur voor de maslahah (belang (Maslahah)) in de islamitische (Shar’i) regel zelf en de rest van de regels.

Some Muslim minds have been pushed onto the path of the rational analogy. It does not depend on an indication from the Shar’a to show that an analogy should be considered, ie an ‘illah (divine reason) mentioned in a specific Shar’ee text. For them the rational Qiyas is understood by the mind from the totality of the Shar’a, without having a specific text to indicate it. It might also be understood by making analogy between one hukm and another hukm, simply because of a similarity discerned by the mind, without the presence of a reason for the hukm mentioned by the Shar’a. It might also be understood by a rational preference of the maslahah (interest) in the Shar’ee rule itself and the rest of the rules.

Niets hiervan is op welke wijze dan ook toegestaan. In hun visie heeft de Shar’a in haar totaliteit gewezen op het behoud van religie, leven, verstand, nageslacht en eigendom. In hun visie is alles wat leidt tot de bescherming van deze vijf zaken door de Shar’a bepaald, zelfs als de islamitische (Shar’i) tekst dit niet heeft aangegeven en zelfs als er geen islamitische (Shar’i) grondreden (Illah) is om dit in overweging te nemen. Zij doen dat enkel vanwege de gelijkenis die in de twee zaken aanwezig is. Zij dachten ook dat de Shar’a de moslim heeft toegestaan om iets verboden (Haram) te eten of alcohol te drinken in geval van nood, dus als de moslim gedwongen wordt om met rente om te gaan, dan is daar niets mis mee vanwege de gelijkenis tussen de twee zaken.

None of this is allowed in any way whatsoever. In their view, the Shar’a in its totality has indicated the preservation of religion, life, mind, lineage and property. In their view, whatever leads to the protection of these five things, is ordained by the Shar’a, even if the Shar’ee text has not indicated it and even though there is no Shar’ee ‘illah (reason) to indicate its consideration. They only do that because of the similarity present in the two matters. They also thought that, the Shar’a has permitted the Muslim to eat something haraam or drink alcohol in case of emergency, so if the Muslim is compelled to deal with usury, then there is nothing wrong with that due to the similarity between the two matters.

Deze manier van begrijpen ontglipt aan de juiste begrijping en spreekt deze tegen. De realiteit van deze methode wijst op haar onjuistheid, en het is niet passend om erop te vertrouwen of deze te adopteren. Dit komt doordat de rationele analogie vereist dat gelijke zaken bij elkaar worden gebracht en dat er onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende zaken; terwijl we tegelijkertijd zien dat de Shar’a in vele zaken onderscheid maakte tussen gelijke zaken, en verschillende zaken bij elkaar bracht. Zij gaf ook regels die de rede geen rol in heeft. Dit is voldoende om deze methode bij de basis te weerleggen.

This way of understanding eludes and disagrees with the correct understanding. The reality of this method indicates its falsehood, and it is not suitable to depend upon or to adopt. This is because the rational analogy requires the bringing together of similar things, and differentiating between different things; while at the same time we see the Shar’a differentiated between similar things in many matters, and brought together different things in many matters. It also gave rules that the mind has no role in. This is enough to refute this method from its basis.