۱۰.۲ اختیارات الزامی والی - نظام حکومت در اسلام | Quran Course

۱۰.۲ اختیارات الزامی والی - نظام حکومت در اسلام | Quran Course

این به خاطر آن است که والی نایبِ خلیفه در جایی است که او وی را در آن‌جا منصوب می‌کند. او همان اختیارات الزامی‌ای را دارد که خلیفه دارد، و در صورتی که ولایتش عامّ باشد، یعنی در آن‌جا سرپرستی عمومی (ولایۀ عامّه) به او داده شده باشد، همانند معاون است. اگر ولایتش خاص باشد، نقش نظارتی مشخصی خواهد داشت و تنها در اموری که برای آن‌ها منصوب شده، و در چنین حالتی حق بررسی سایر امور را نخواهد داشت. پیامبر ﷺ برخی افراد را با ولایت مطلق بر حکومت، برخی را با ولایت عامّه که همه‌چیز را دربرمی‌گیرد، و برخی را به منطقه‌ای مشخص و با ولایتی خاص منصوب می‌کرد. ایشان ﷺ معاذ را به یمن فرستاد و شیوۀ عمل را به او آموخت. البیهقی، احمد و ابوداوود از معاذ روایت کرده‌اند که وقتی پیامبر ﷺ او را به یمن فرستاد، به او فرمود: «اگر دعوایی نزد تو آورده شود چگونه قضاوت می‌کنی؟» گفت: «به کتاب خدا.» فرمود: «اگر در آن نیافتی چه؟» گفت: «به سنت رسول خدا.» فرمود: «اگر در آن هم نیافتی چه؟» گفت: «اجتهاد می‌کنم و در آن کوتاهی نمی‌کنم.» در این هنگام پیامبر ﷺ دستش را بر سینه‌ام زد و فرمود: «ستایش خدای را که فرستادۀ فرستادۀ رسول خدا ﷺ را به آنچه خدا و رسولش دوست دارند، موفق کرد.» ایشان ﷺ علی بن ابی طالب را نیز بدون دستورالعمل جزئی به یمن فرستاد، زیرا به دانش و توانایی او اطمینان داشت. هنگامی که معاذ را منصوب کرد، نماز و صدقه را به او واگذار نمود. ایشان ﷺ فروه بن مسیک را به عنوان عامل بر مراد، مذحج و زبید منصوب کرد و خالد بن سعید را با او فرستاد تا مسئول صدقات باشد. همه‌ی این موارد نشان می‌دهد که والی تمام اختیارات الزامی حکومت را دارد، چنان‌که از دستوراتی که به معاذ داده شد و به علی داده نشد، آشکار است. همچنین نشان می‌دهد که رسول خدا ﷺ به برخی از والیان ولایت عمومی بر نماز و صدقه داد، و به برخی دیگر ولایت خاصی تنها بر نماز، یا تنها بر صدقه، عطا فرمود.

This is because the Waali is a deputy of the Khaleefah in the place where He appoints him. He has the same mandatory powers that the Khaleefah has, and He is like the Mu’awin in terms of general supervision (Wilayah ‘Aammah) if his Wilayah were general, i.e. if He was given general supervision in that place. He would have a specific supervisory role, and in matters related to those for which He was appointed, if his Wilayah was specific (Wilayah Khaassah); then in such a case He would have no mandate to examine other matters. The Messenger of Allah (pbuh) used to appoint some people in an unrestricted Wilayah over ruling, others in a general Wilayah (Wilayah ‘Aammah) covering everything, and others to a specific area and with a specific Wilayah. He (saws) sent Mu’az to Yemen and taught Him how to procced. Al-Bayhaqqi, Ahmad and Abu Dawood narrated on the authority of Mu’az that “The Messenger of Allah (pbuh) said to him, when He (pbuh) sent Him to Yemen; ‘How would you rule if a case was presented to you?’ He said; ‘By the Book of Allah.’ He (pbuh) said; ‘What if you do not find it (the verdict) there?’ He replied; ‘I would judge by the Sunnah of Allah’s Messenger.’And He (pbuh) said; ‘What if you do not find it there?’ He said; ‘I would exert an opinion (perform Ijtihad), saving no effort.’ Upon this the Messenger of Allah (pbuh) put his hand on my chest and said; ‘Praise be to Allah Who has guided the Messenger of the Messenger of Allah (pbuh) to what Allah and His Messenger love.’” He (pbuh) also sent Ali bin Abi Talib to Yemen without instructing him, because He was confident about his knowledge and competence. When He (pbuh) appointed Mu’az He assigned the Salah and the Sadaqah to him. He (pbuh) appointed Farwa bin Musayk as an ‘Amil over Murad, Muzhij and Zabeed and He sent with Him Khalid bin Sa’eed in charge of the Sadaqah. All this demonstrates that the Waali has all the mandatory powers of ruling, as is evident by the instructions given to Mu’az and not given to ‘Ali. It also demonstrates that the Messenger of Allah (pbuh) gave some Wulah general Wilayah over the Salah and the Sadaqah, while He gave others a specific Wilayah covering the Salah only, or the Sadaqah only.

با این حال، اگرچه خلیفه مجاز است والی را در ولایت عام یا در ولایتی خاص منصوب کند، از آنجا که ولایت عامی که به معاویه داده شد، نشان داده که او در روزگار عثمان توانست از خلیفه مستقل شود و اقتدار عثمان بر او آشکار نبود، پس از کشته شدن عثمان نیز به سبب اختیارات الزامی که بر هر چیزی در شام به او داده شده بود، فتنه را برانگیخت. همین وضع در دوران انحطاط خلفای عباسی نیز پیش آمد؛ ولایت‌ها مستقل شدند و اقتدار خلیفه بر آنها به این تقلیل یافت که برای او دعا (خطبه و دعای مخصوص) خوانده شود و سکه به نام او زده شود. بنابراین دادن ولایت عام به والی به دولت اسلامی زیان می‌رساند. از این رو، والی باید ولایتی محدود داشته باشد، به گونه‌ای که از استقلال او از خلیفه جلوگیری شود. از آنجا که عوامل اصلی جدایی‌طلبی، نیروهای مسلح، اموال و قضا هستند، زیرا نیروهای مسلح نمایندهٔ قدرت‌اند، اموال نمایندهٔ «خون حیات» و قضا نشان‌دهندهٔ حفظ حقوق و اجرای احکام کیفری است، پس والی باید ولایت خاصه‌ای داشته باشد که قضا، نیروهای مسلح و اموال را شامل نشود. واگذاری این امور به والی، جدایی‌طلبی احتمالی را تشویق می‌کند و اقتدار دولت را تضعیف می‌نماید. با این همه، از آنجا که والی حاکم است و باید قدرت اجرایی داشته باشد، نیروی پلیس زیر فرمان او خواهد بود و امارت او شامل نیروی پلیس و همهٔ حوزه‌های دیگر ولایت می‌شود، جز آن سه دایره‌ای که یادشد. از آنجا که نیروی پلیس بخشی از نیروهای مسلح است، اداره آن باید زیر فرماندهی ارتش باقی بماند؛ با این حال، از نظر اجرا، در اختیار والی خواهد بود.

However, although the Khaleefah is permitted to appoint a Waali in a general Wilayah, or in a specific one, it has also been confirmed from the general Wilayah given to Mu’awiya that He managed to become independent of the Khaleefah during the days of ‘Uthman, and ‘Uthman’s authority over Him was not apparent. In the wake of ‘Uthman’s death He caused the Fitna (civil strife) due to the mandatory ruling powers given to Him over everything in Ash-Sham. This was also the case during the decline of the Abbassid Khulafaa’ where the Wilayaat became independent and the Khaleefah’s authority over them was reduced to having Dua’a (supplications) performed for Him and the currency engraved with his name. Therefore, giving a general Wilayah causes harm to the Islamic State. Thus, the Waali should be given a restricted Wilayah in a way that would prevent Him from becoming independent of the Khaleefah. Since the main factors contributing to a breakaway would be the armed forces, funds and the judiciary, because the armed forces represent the power, the funds represent the “life blood” and the judiciary demonstrates the safeguarding of the rights and the execution of the penal codes. Therefore the Wulah should be given a specific (Khassah) Wilayah that excludes the judiciary, the armed forces and the funds, Delegating these to the Waali would encourage a potential breakaway and this would undermine the State’s authority. However, because the Waali is a ruler, and because He ought to have the executive power, the police would be under his command, and his Imarah would cover the police force as well as all other domains within the Wilayah, except for the three departments mentioned above. Since the police force is part of the armed forces, its administration should remain under the army command. Nevertheless it would be at the Waali’s disposal in terms of execution.

پیامبر خدا ﷺ والیان خود را منصوب می‌کرد بی‌آنکه از ایشان بخواهد که درباره وظایفی که انجام می‌دهند به او گزارش دهند، و ایشان نیز گزارشی به او نمی‌دادند. هر یک از آنان به ابتکار خود وظایفش را انجام می‌داد و هر کدام در قلمرو حکومت خود بر اساس آنچه صلاح می‌دانست فرمان می‌راند. این وضع درباره معاذ، عتاب بن اُسید، العلاء بن الحضرمی و دیگر والیان او نیز صدق می‌کرد. این امر نشان می‌دهد که والی لازم نیست درباره هیچ‌یک از وظایفش به خلیفه گزارش دهد. در این جنبه، والی با معاون تفاوت دارد، زیرا معاون باید در هر کاری که انجام می‌دهد به خلیفه گزارش دهد و با او مشورت کند، در حالی که والی چنین تکلیفی ندارد. خلیفه نیز باید هر اقدامی را که معاون انجام می‌دهد بررسی کند، اما درباره والی چنین الزامی ندارد، هرچند از وضعیت والیان جویا می‌شود و اطلاعات مربوط به ایشان را مرور می‌کند. بنابراین، والی در قلمرو ولایت خود آزادی عمل بدون محدودیت دارد. از همین روست که معاذ هنگامی که به یمن فرستاده شد به پیامبر خدا ﷺ گفت:

The Messenger of Allah (pbuh) appointed his Wulah without asking them to report back to Him about the duties they performed, and they did not report back to him. They performed their duties on their own initiatives, each one of them ruling over his Imarah as they deemed fit. That was the case with Mu’az, ‘Attab Ibnu Usayd, Al-Ala’ Ibnul-Hadhrami and all his other Wulah. This demonstrates that the Waali does not have to report back to the Khaleefah about any of his duties. In this aspect, He differs from the Mu’awin, as the Mu’awin must report back and consult the Khaleefah in every task He performs, whereas the Waali is not obliged to do so. The Khaleefah in turn must examine every action undertaken by the Mu’awin, but He is not obliged to do the same with the Waali, although He enquires about the situation of the Wulah and review information about them. Therefore, the Waali has an unrestricted course of action within his Wilayah. This is why Mu’az said to the Messenger of Allah (pbuh) when He was sent to Yemen:

«من اجتهادِ خودم را به کار خواهم گرفت.» این گفته دلیلی است بر اینکه والی نیازی ندارد که به خلیفه گزارش دهد یا با او مشورت کند، بلکه خودش اجتهاد می‌کند. او می‌تواند در امور مهم با خلیفه مشورت کند و نظر او را بپرسد، اما در اموری که مهم نیستند با او مشورت نمی‌کند، تا کارهای مردم به تأخیر نیفتد. اگر امر غیرعادی‌ای پیش آید، باید آن را به خلیفه ارجاع دهد، زیرا منصبِ ولایت بدان معناست که خلیفه، امارت یک کشور یا ایالت را بر تمام مردم آن به والی واگذار می‌کند تا وظایف معمول را انجام دهد. اگر امر غیرعادی‌ای پیش آید، باید به خلیفه گزارش دهد، مگر آنکه بیم آن برود که به سبب تأخیر در رسیدگی به آن امر، فسادی رخ دهد؛ در این صورت باید بی‌درنگ اقدام کند و سپس خلیفه را از آن موضوع آگاه سازد.

“I will exert my own opinion.” This serves as a proof that the Waali does not need to report back nor consult the Khaleefah, but exerts his own opinion. He can consult the Khaleefah and ask for his opinion on important matters, but when it comes to matters that are not important, He would not consult Him lest people’s affairs were delayed. If an unusual matter were to arise, He should refer it to the Khaleefah, because the appointment of the Wilayah is that the Khaleefah delegates to the Waali the Imarah of a country or province over its entire people to carry out the ordinary duties. If an inordinary matter were to arise, He should report to the Khaleefah, unless He feared that some mischief might occur due to the delay in dealing with the matter, in which case He should act at once and then notify the Khaleefah of that matter.

رسول الله ﷺ والیان را برای مدتی معین منصوب می‌کرد و سپس آنان را عزل می‌نمود، و در تمام دوران رسول الله ﷺ هیچ والی‌ای در ولایت خود باقی نماند. این نشان می‌دهد که والی هرگز نباید به‌طور دائمی منصوب شود، بلکه تنها برای مدتی کوتاه باید باشد و پس از آن عزل می‌گردد. با این حال، دلیلی درباره طول این مدت، یعنی اینکه باید طولانی باشد یا کوتاه، از عملکرد رسول الله ﷺ مشخص نشده است. آنچه درباره این موضوع روایت شده این است که رسول الله ﷺ در طول زندگی خود هیچ والی‌ای را برای همیشه در پست خود نگه نداشت. این امر به‌عنوان یک واقعیت ثابت شده است که ایشان ﷺ والیان را منصوب و سپس عزل می‌کردند. با این حال، فتنه‌ای که امت را تکان داد، ناشی از طولانی بودن مدت ولایت معاویه بر شام در زمان عمر و عثمان بود. این ما را به این نتیجه می‌رساند که طولانی بودن مدت ولایت می‌تواند به مسلمانان و دولت آسیب برساند. به همین دلیل، مدت ولایت نباید طولانی باشد.

The Messenger of Allah (pbuh) used to appoint Wulah for a period of time and relieve them, and no Waali remained at his Wilayah during the whole era of the Messenger of Allah (pbuh). This indicates that the Waali should never be appointed permanently, but only for a short spell after which He is removed. However, evidence about the length of this period i.e. whether it should be long or short, has not been determined by the actions of the Messenger of Allah (pbuh). All that is related to this matter is that the Messenger of Allah (pbuh) did not keep a Waali at his post during the whole of his life. It has been established as a fact that He (pbuh) used to appoint the Wulah and then relieve them. However, the Fitna that shook the Ummah was caused by the lengthy period of Mu’awiya’s Wilayah over Ash-Sham during the times of ‘Umar and ‘Uthman. This leads us to the conclusion that a lengthy period of Wilayah could harm the Muslims and the State. This is why the period of Wilayah should not be long.

این امر از کردار رسول الله ﷺ آشکار بود که ایشان والی را برکنار می‌کردند. گزارش نشده که ایشان والیِ‌ای را از جایی به جای دیگر منتقل کرده باشند. افزون بر این، ولایت از جمله عقودی است که با الفاظ صریح منعقد می‌شود. بنابراین در عقد ولایت بر یک ایالت یا کشور، باید منطقه‌ای که والی بر آن حکومت می‌کند مشخص شود، و تا زمانی که خلیفه او را برکنار نکرده، اختیار حکومت را خواهد داشت. اگر از آن منطقه برکنار نمی‌شد، همچنان والی آن منطقه باقی می‌ماند. اما اگر به جای دیگری منتقل می‌شد، این امر نه او را از جایگاه نخستین خارج می‌کرد و نه والیِ آن جای جدید می‌ساخت. زیرا برکناری او از منطقه نخست نیازمند سخنی صریح است که نشان دهد از ولایت در آنجا عزل شده است، و نصب او بر جایی که به آن منتقل شده نیازمند عقد تازه‌ای از ولایت است که مختص به همان مکان باشد. از این رو والی از جایی به جای دیگر منتقل نمی‌شود، بلکه از یک منطقه عزل شده و سپس ولایتی تازه بر منطقه جدید به او داده می‌شود.

This was clear from the actions of the Messenger of Allah (pbuh), where He used to remove the Wulah. It has not been reported that He used to transfer a Waali from one place to another. Besides, the Wilayah is one of the types of contracts that are convened with explicit words. So within the contract of Wilayah over a province or a country, the area over which the Waali is to govern must be determined, and He would have the mandate of ruling as long as the Khaleefah does not remove him. If He were not removed from that area He would remain a Waali over it. However if He were transferred to another place this would not remove Him from his first position nor would it make Him a Waali over the new place. This is because his removal from the first place requires a clear word stating that He was removed from the Wilayah there. Appointing Him over the place where He had been transferred requires a new contract of appointment as a Waali specific to that place. This is why the Waali is not transferred from one place to another, but is relieved of his duties from one place and then given a new Wilayah over the new place.